Thầy thuốc Văn nghệ

Viêm tụy cấp

Vừa qua, thầy lang tôi gặp một ca viêm tuyến tụy hi hữu. Người bệnh đau vùng bụng trên dữ dội, đi khám ở bệnh viện kết luận là viêm dạ dày và cho uống nhiều loại thuốc nhưng không hề bớt mà còn đau thêm. Khi khám, chúng tôi thấy người bệnh đau lả người như bị dao đâm. Siêu âm cho thấy hình ảnh viêm tụy cấp, che giấu phía sau dạ dày nên dễ nhầm lẫn.

Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Viem-tuy-cap

Tuyến tụy là một tuyến phẳng dài nằm phía sau dạ dày, dân gian hay gọi là “lá mía”. Tuyến tụy tiết ra men amylaz hỗ trợ tiêu hóa và chất insulin điều chỉnh đường huyết. Dấu hiệu của viêm tụy cấp bao gồm đau bụng trên, lan ra sau lưng, cảm thấy tồi tệ hơn sau khi ăn, nôn ói, ấn vào đau dãy nảy lên. Dấu hiệu viêm tụy mãn tính bao gồm đau bụng trên, suy nhược, ngày càng giảm cân, phân có mùi do tiêu ra chất mỡ.

Viêm tụy cấp xảy ra khi men tiêu hóa trong tuyến tụy trở nên kích hoạt sớm bên trong tuyến tụy gây tổn thương cho các cơ quan. Bình thường, các men tụy bất hoạt di chuyển qua ống dẫn tụy và đi đến ruột non, nơi đây các men mới được kích hoạt. Trong viêm tụy, các men bị kích hoạt sớm khi vẫn còn trong tuyến tụy gây viêm và hoại tử. Một số nguyên nhân gây viêm tụy cấp tính và viêm tụy mạn tính bao gồm nghiện rượu, sỏi mật, phẫu thuật bụng, xơ nang, nội soi ngược dòng khi điều trị sỏi mật.

Viêm tụy cấp gây ra các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm tạo nang giả khi lớn lên vỡ ra gây biến chứng xuất huyết nội và nhiễm trùng. Viêm tụy cấp gây ra những thay đổi hóa học, ảnh hưởng đến chức năng phổi khiến oxy trong máu giảm xuống mức nguy hiểm. Viêm tụy cấp cũng gây suy thận cần điều trị bằng lọc máu. Trong viêm tụy mạn tính, các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy bị tổn thương lâu ngày dẫn đến bệnh tiểu đường. Cả viêm tụy cấp tính và mãn tính đều khiến cho tuyến tụy tiết ra ít hơn các men cần cho việc tiêu hóa thức ăn dẫn đến suy dinh dưỡng, tiêu chảy và giảm cân. Bệnh viêm tụy mãn tính cũng là một yếu tố nguy cơ gây ung thư tuyến tụy.

Các xét nghiệm dùng để chẩn đoán viêm tụy cấp bao gồm xét nghiệm máu đo mức độ cao của men tuyến tụy là amylaz, xét nghiệm phân trong viêm tụy mạn tính để tìm chất béo, chụp cắt lớp vi tính CT tìm sỏi mật và đánh giá mức độ viêm của tuyến tụy. Thầy thuốc cũng siêu âm bụng tìm sỏi mật và hình ảnh viêm tuyến tụy, chụp cộng hưởng từ MRI tìm những bất thường trong túi mật và tuyến tụy.

Điều trị viêm tụy thường đòi hỏi phải nhập viện cho đến khi tình trạng ổn định. Phương pháp điều trị ban đầu bao gồm ngừng ăn một vài ngày để cho tuyến tụy nghỉ ngơi và có cơ hội phục hồi. Khi cơ thể bị mất nước và các chất dinh dưỡng, thầy thuốc sẽ cho nước và chất dinh dưỡng thông qua đường tĩnh mạch ở cánh tay. Đôi khi, thầy thuốc đề nghị cho ăn qua một ống thông dạ dày để duy trì chế độ dinh dưỡng. Một khi tình trạng viêm tuyến tụy thuyên giảm, người bệnh nên uống nhiều chất lỏng và ăn thức ăn lạt như cháo loãng. Viêm tụy có thể gây ra cơn đau dữ dội nên thầy thuốc sẽ cho thuốc giảm đau. Điều trị tiếp theo tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra viêm tụy bao gồm loại bỏ các vật cản ống mật. Một thủ thuật có tên là nội soi tuyến tụy và ống dẫn mật qua một ống gắn camera đưa xuống cổ họng, gửi hình ảnh hệ thống tiêu hóa về màn hình. Nếu sỏi mật gây ra viêm tụy, thầy thuốc đề nghị phẫu thuật loại bỏ túi mật.

BS. Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 411

Ý Kiến bạn đọc