Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Văn Học – Nghệ Thuật TP.HCM 30 Năm Đổi Mới – Vài ý kiến về phát triển Văn học – Nghệ thuật Thành phố

Thành phố Hồ Chí Minh là một đô thị đặc biệt – một trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế. Đây là đầu tàu, động lực có sức thu hút và lan tỏa của cả nước. Đây là nơi mà các loại hình văn học – nghệ thuật, các giá trị văn hóa truyền thống luôn được kế thừa và phát triển qua các thời kỳ. Để văn học – nghệ thuật đáp ứng đòi hỏi của công chúng, góp phần tích cực trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn đề đặt ra là phải có sự quan tâm đúng mức hơn, giải pháp khả thi hơn.

Trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, văn hóa – văn nghệ thành phố là một mặt trận, có bề dày truyền thống và cống hiến lớn lao. Tiếng gọi yêu nước vang lên sôi sục ngay trong sào huyệt kẻ thù với “Dậy mà đi”, “Xuống đường”, “Tự nguyện”, “Hát cho dân tôi nghe”… Tiếng nói đạo lý góp phần làm thức tỉnh lương tri, bảo vệ văn hóa dân tộc, giữ gìn phẩm chất của “người Việt cao quý”. Lý tưởng yêu nước, Cách mạng, những giá trị chân – thiện – mỹ luôn được thể hiện trong những tác phẩm văn học – nghệ thuật, góp phần tập hợp lực lượng tạo nên sức mạnh đoàn kết đấu tranh cho ngày toàn thắng.

Sau giải phóng, mặc dù đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng hoạt động văn học – nghệ thuật của thành phố đã có những khởi sắc. Sân khấu cải lương đã tập hợp được lực lượng nghệ sĩ tài danh, hùng hậu của cả nước. Nhiều vở diễn đã trở thành kinh điển, có sức lay động lòng người. Các hoạt động ca múa, nhạc, kịch, điện ảnh… nở rộ. Văn học – nghệ thuật tiếp tục phát triển với dòng mạch chính là yêu nước, nhân văn, khắc họa cuộc sống, chiến đấu của một thời chiến tranh gian khổ, hào hùng và cổ vũ, động viên các tầng lớp nhân dân chung tay xây dựng cuộc sống mới.

Những năm đất nước chuyển mình theo đường lối đổi mới, nhờ đẩy mạnh xã hội hóa, các loại hình văn học – nghệ thuật có bước phát triển. Sân khấu vẫn sáng đèn, nhiều hãng phim, nhóm nhạc, kịch, phòng tranh, băng đĩa nhạc, phim ảnh, sách báo và các xuất bản phẩm… cung cấp nhiều những sản phẩm văn hóa phong phú, đa dạng, đáp ứng nhu cầu của công chúng.

Anh-minh-hoa---Vai-y-kien-va-phat-trien-Van-hoc---Nghe-thuat-Thanh-pho-1

Khi đi vào kinh tế thị trường, với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, truyền thông đa phương tiện, văn hóa – văn nghệ có điều kiện phát triển hơn nhưng thách thức cũng lớn hơn. Sự xâm nhập của văn hóa nước ngoài khá mạnh. Trong khi sự chuẩn bị, ứng phó trên mặt trận này còn chưa đủ sức và tỏ ra lúng túng. Với sự cố gắng của ngành văn hóa, tư tưởng, của Liên hiệp các Hội Văn học – nghệ thuật, các Hội chuyên ngành thành phố đã duy trì tổ chức nhiều hoạt động cùng với đề xuất những cơ chế, chính sách, những giải thưởng sáng tác văn học – nghệ thuật… được lãnh đạo thành phố quan tâm giải quyết cũng đã có những kết quả nhất định và tác động tích cực đối với đội ngũ văn nghệ sĩ, cũng như đối với xã hội.

Bên cạnh đội ngũ văn nghệ sĩ tâm huyết, nung nấu sáng tác những đề tài kháng chiến, đương đại, chống thoái hóa, tham nhũng, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng… văn học – nghệ thuật chưa có nhiều tác phẩm xuất sắc, có tính tư tưởng, thẩm mỹ, có sức thu hút sự quan tâm của công chúng. Không ít tác phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, chất lượng thấp, thậm chí có yếu tố bạo lực, phản cảm, độc hại. Lực lượng phê bình văn học – nghệ thuật chưa theo kịp thực tiễn sáng tác. Trên sóng truyền hình, các chương trình truyền hình thực tế gần như bão hòa, ngày càng ít phim hay được công chúng đón đợi. Sân khấu vắng người xem. Còn quá ít những tác phẩm mới về âm nhạc đi vào lòng người, bolero đang quay trở lại, đáp ứng phần nào nhu cầu công chúng… Có chuyên gia cho rằng hình như văn hóa – văn nghệ đang rất khó khăn và đang trong khủng hoảng.

Tình hình nói trên có nhiều nguyên nhân nhưng để xốc lại đội ngũ văn nghệ sĩ, để phát huy vai trò của văn học – nghệ thuật góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, nhất thiết phải có sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo và đầu tư đúng mức. Trước hết, phải tạo sự chuyển biến về nhận thức trong bộ máy, trong các cấp lãnh đạo trên cơ sở quán triệt, thực hiện Nghị quyết 33 – năm 2014 của Ban Chấp hành TW khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”. Phát huy vai trò của Liên hiệp các Hội Văn học – nghệ thuật và các Hội thành viên, lắng nghe những đề xuất, góp ý của tổ chức nghề nghiệp, của những văn nghệ sĩ tâm huyết, những chuyên gia… để có những giải pháp toàn diện, khả thi.

Cần có cơ chế chính sách, đưa vào kế hoạch đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cho hoạt động văn học – nghệ thuật với những danh mục cụ thể, không dàn trải, kết thúc theo thời gian các dự án xây dựng nhà hát, rạp chiếu phim, phim trường, không gian trưng bày, sinh hoạt văn hóa… và nâng cấp những cơ sở đã xuống cấp. Tạo điều kiện phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm văn hóa. Cần có chính sách khuyến khích tổ chức sáng tác, mở đợt sáng tác, trại sáng tác, tổ chức đi thực tế, có đơn đặt hàng dành cho những người có khả năng sáng tác… Tăng cường nguồn lực của Nhà nước, đồng thời huy động sự góp sức của xã hội qua các quỹ để phát triển văn học – nghệ thuật.

Việc chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ không chỉ là những chính sách đặc thù mà còn là việc thường xuyên gặp gỡ, lắng nghe, khơi gợi, tạo cảm hứng trong sáng tạo văn học – nghệ thuật. Cũng như tạo thêm điều kiện thuận lợi giúp văn nghệ sĩ gắn bó với thực tiễn, phản ánh chân thực, sinh động, sâu sắc đời sống và hoạt động lao động sáng tạo của nhân dân. Quan tâm hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ. Vừa phối hợp tốt các trường đào tạo trên địa bàn, vừa có thêm những chương trình bồi dưỡng bổ ích, thiết thực tại Trung tâm Đào tạo và Thực nghiệm văn học – nghệ thuật của Liên hiệp các Hội Văn học – nghệ thuật thành phố Hồ Chí Minh.

Tăng cường phối hợp với Đài Truyền hình, Đài Tiếng nói nhân dân thành phố và các cơ quan báo chí, truyền thông trên địa bàn trong việc giới thiệu, quảng bá những tác phẩm hay cho công chúng. Coi trọng việc phối hợp với ngành giáo dục, tổ chức Đoàn, Hội, Đội trong việc giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho giới trẻ, đưa các loại hình văn học – nghệ thuật vào nhà trường, xây dựng văn hóa đọc cho người trẻ và xã hội… Chủ động xây dựng thị trường văn nghệ phù hợp với yêu cầu phát triển, cung cấp nhiều những sản phẩm lành mạnh, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, giới thiệu rộng rãi trong nước, cho khu vực và thế giới. Đẩy mạnh hoạt động giao lưu văn hóa với các nước, trước hết trong cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á, các nước có quan hệ truyền thống…

Thế mạnh, tiềm năng trên lĩnh vực văn hóa – văn nghệ của thành phố còn lớn, nhất là con người, đội ngũ văn nghệ sĩ trưởng thành qua các thời kỳ. Để góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng thành phố có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình, trong đó có chăm lo xây dựng nhân cách, bồi đắp tâm hồn con người, làm cho tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thấm sâu vào đời sống xã hội trong tình hình hiện nay, không thể thiếu vai trò của các binh chủng trong lĩnh vực văn hóa – văn nghệ.

Trên cơ sở nhận biết những vấn đề, những nhu cầu đang đặt ra từ thực tiễn cuộc sống cho hoạt động văn học – nghệ thuật của thành phố, tin rằng lãnh đạo thành phố sẽ có những chỉ đạo sát sao, kịp thời, phù hợp. Nhất định văn hóa – văn nghệ của thành phố Hồ Chí Minh sẽ kế thừa xứng đáng truyền thống văn nghệ của Sài Gòn – Gia Định một thời hào hùng, tạo nên những thành tựu mới trên con đường vươn tới tương lai.

Phạm Phương Thảo
(Nguyên Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 472

Ý Kiến bạn đọc