Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh 30 năm đổi mới

Văn học – nghệ thuật thời kỳ đổi mới có nhiều thuận lợi nhưng cũng phải đối mặt với không ít khó khăn. Vậy thì làm thế nào để văn học – nghệ thuật phát triển đúng hướng, góp phần tích cực vào việc xây dựng văn hóa, con người Việt Nam trong tình hình mới?

Trước quá trình đổi mới của đất nước mở ra những cơ hội, thuận lợi mới cùng những thách thức, khó khăn mới cho sự phát triển văn hóa, văn học, nghệ thuật. Yêu cầu mới của đất nước, nhu cầu hưởng thụ, sáng tạo văn học – nghệ thuật của nhân dân thay đổi trong đó có những mặt cao hơn; sự thay đổi nhanh chóng, sâu sắc trong mọi mặt đời sống xã hội tác động trực tiếp đến chính quá trình sáng tạo, tiếp nhận văn học – nghệ thuật, vào lúc 8 giờ ngày 28-9-2017, Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo khoa học “Văn học – Nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh – 30 năm đổi mới” tại Trung tâm Hội nghị (số 272 Võ Thị Sáu, Q.3, TP.HCM). Đến dự hội thảo có các đồng chí: ông Lê Thanh Hải, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; bà Thân Thị Thư, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy
TP. Hồ Chí Minh, cùng đông đảo các văn nghệ sĩ TP. Hồ Chí Minh.

Với 39 tham luận, các đại biểu đã đưa ra nhiều vấn đề liên quan đến việc có đổi mới hay không sau 30 năm của văn học – nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh. Trong phần đề dẫn, PGS.TS Trần Luân Kim, Trưởng ban Lý luận – Phê bình Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh nhận định:

- Dương cao ngọn cờ “Cùng cả nước, vì cả nước” thành phố Hồ Chí Minh đã nhanh chóng trở thành đầu tàu phát triển kinh tế – văn hóa của cả nước. Đời sống vật chất của người dân được cải thiện rõ rệt, đời sống tinh thần với nhiều hoạt động văn học – nghệ thuật phong phú được phát động, đẩy mạnh không mệt mỏi. 30 năm đất nước đổi mới là 30 năm TP. Hồ Chí Minh không ngừng trăn trở vươn mình. Mỗi bước đổi thay, lớn mạmh của Thành phố đều có công sức, tâm huyết của đông đảo văn nghệ sĩ Thành phố.

Van-hoc---Nghe-thuat-TPHCM-30-man-doi-moi
Quang cảnh buổi hội thảo.

 Đồng chí Thân Thị Thư, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh phát biểu:

- Do chi phối của những mặt trái cơ chế thị trường, tác phẩm VHNT chiều theo thị hiếu dễ dãi, thậm chí là thị hiếu thấp kém, xuất hiện ngày càng nhiều và đáng lo ngại, làm nhiễu sự chọn lọc các giá trị chân, thiện, mỹ của công chúng; ảnh hưởng xấu đến việc xây dựng nhân cách, lối sống, nhất là đối với một bộ phận thanh thiếu niên. Hội thảo này rất quan trọng, bởi chúng ta có thể đúc kết được một số kinh nghiệm, những bài học quý giá để từ đó có những đề xuất cụ thể thúc đẩy sáng tác, kích thích đội ngũ văn nghệ sĩ ở các lĩnh vực, sáng tạo những tác phẩm có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật. Thông qua tác phẩm, khẳng định các nhân tố mới trong thực tiễn đấu tranh cách mạng và lao động của nhân dân; tham gia đấu tranh lên án cái xấu, cái ác, sự biến chất, thoái hóa về nhân cách, lối sống và đạo đức trong một bộ phận xã hội; tham gia đấu tranh phản bác các khuynh hướng nghệ thuật sai trái, lệch lạc, cực đoan; bảo vệ và phát triển đường lối văn hóa, văn học, nghệ thuật của Đảng…

Nhà thơ Lê Tú Lệ, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh trình bày:

- Đối với văn nghệ sĩ và hoạt động văn học – nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh sau 12 năm Đổi mới, lĩnh vực này đã được tiếp sức mạnh bằng Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Một trong những giải pháp lớn mà Nghị quyết Trung ương 5 đề ra là phải xây dựng “Chính sách xã hội hóa hoạt động văn hóa nhằm động viên sức người, sức của, của các tầng lớp nhân dân, các tổ chức xã hội để xây dựng và phát triển văn hóa. Chính sách này được tiến hành đồng thời với việc nâng cao vai trò trách nhiệm của Nhà nước”. Chính chủ trương này mới thực sự là đòn bẩy thiết yếu làm cho văn học – nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh khởi sắc và phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua.

Họa sĩ Uyên Huy – Nhà giáo Nhân dân Huỳnh Văn Mười, Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh – phân tích:

- Năm 2016 và 2017 này cả nước cùng long trọng kỷ niệm 30 năm ngày ban hành chính sách Đổi mới, Hội nhập tiến vào xu thế toàn cầu hóa nhiều mặt (1986-2016). Đây cũng là dịp để giới văn học – nghệ thuật, trong đó có mỹ thuật nhìn lại và đánh giá những hoạt động đổi mới trong suốt chiều dài lịch sử vừa qua. So với cả nước, TP. Hồ Chí Minh được xem là địa phương đi đầu trong nhiều lĩnh vực đổi mới, sự cởi trói về kinh tế cho đến phát triển nhiều mặt về văn học – nghệ thuật để biến nơi này thành nơi tập trung “Đất lành chim đậu” (xưa nay vẫn thế. Đó là thế mạnh của Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh), thu hút nhiều văn nghệ sĩ từ các địa phương… để yên tâm sống, sinh hoạt và sáng tác. Dù vậy, từ đời sống kinh tế tới văn học – nghệ thuật thì nơi đây vẫn là một trong những mảnh ghép quan trọng trong toàn cảnh bức tranh Đổi mới của cả nước và ở đó có những nhược điểm, những điều không hay hoàn toàn… không phải do các chủ thể sáng tạo gây ra… mà chủ yếu do ở chủ thể quản lý… Chính điều này đã góp phần làm chậm tiến độ của chủ trương Đổi mới và những điều ấy còn kéo dài cho đến tận ngày hôm nay.

Xuyên suốt 39 tham luận của các đại biểu đã cho thấy, 30 năm qua, văn học – nghệ thuật có sự phát triển rõ nét. Cả nước hiện có hơn 4,2 vạn văn nghệ sĩ đang hoạt động trong 63 hội văn học – nghệ thuật các tỉnh, thành phố và 10 hội văn học – nghệ thuật Trung ương. Hàng năm, đội ngũ này đã đóng góp số lượng tác phẩm không nhỏ cho đời sống văn học – nghệ thuật nước nhà. Những cuộc vận động sáng tác, những giải thưởng, cuộc thi, liên hoan diễn ra ngày càng nhiều hơn, gắn với sự đầu tư của Nhà nước cùng hoạt động xã hội hóa. Những hội thảo khoa học, các biện pháp quản lý, điều hành đã kịp thời được đưa ra để nhìn nhận, đánh giá và mở hướng phát triển, chấn chỉnh những sai sót, tiêu cực trong các hoạt động xuất bản, biểu diễn, trưng bày, lễ hội, truyền bá văn học – nghệ thuật cùng các giải pháp đặt hàng, khuyến khích mới… Bên cạnh đó, đề tài Đổi mới hiện nay cũng là một trong những đề tài được giới văn nghệ sĩ quan tâm bởi sự phát triển của đất nước trên các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, kinh tế, văn hóa, xã hội. Mặt khác, qua công cuộc đổi mới này cũng bộc lộ những vấn đề mà xã hội quan tâm như trong Nghị quyết của Đảng đã cảnh báo về vấn đề suy thoái đạo đức, lối sống, một số vấn đề về tệ nạn xã hội. Các tác giả điện ảnh, sân khấu, văn học đều đã đi sâu phân tích khía cạnh này để làm rõ hơn con người Việt Nam hiện nay ra sao, như thế nào, góp phần vào việc xây dựng nhân cách, phẩm chất con người Việt Nam trong chiến lược đổi mới đất nước.

Thanh Bình Nguyễn
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 470

Ý Kiến bạn đọc