Ngoài nước

Tuyên truyền văn hóa tại Hội chợ sách Leipzig: Nếu sự chia rẽ được tuyên bố là “Hiểu biết lẫn nhau”

 

Đài phát thanh và truyền hình công cộng MDR, ngày 21-3-2019 đưa tin: Hội chợ sách Leipzig 2019 đã khai mạc và kết thúc vào ngày 24-3-2019. Khoảng 2.500 nhà xuất bản trình bày các chương trình mùa xuân của họ. Thành phố đang phải đối mặt với một cuộc “chạy thi marathon” với khoảng 3.600 sự kiện, với sự tham gia của các tác giả nổi tiếng…

Đó là hình ảnh và thông tin nói về sự hào nhoáng của sự kiện, nhưng thực ra đó là một góc nhìn của một kẻ “cưỡi ngựa xem hoa”. Trong thực tế, có nhiều góc nhìn khác nhau. Để độc giả nắm rõ một góc nhìn khác, trang mạng NachDenkSeiten đăng bài viết của nhà báo Đức Tobias Riegel, Tuyên truyền văn hóa tại Hội chợ sách Leipzig: Nếu sự chia rẽ được tuyên bố là “Hiểu biết lẫn nhau”.

Dưới đây là toàn bộ bài viết mà tôi chuyển ngữ:

Một cuốn sách đáng nghi ngờ về “Nhà nước Mafia” Nga đã được trao “Giải thưởng sách cho sự hiểu biết châu Âu” tại Hội chợ sách Leipzig. Sự lựa chọn này là vô lý bởi vì giống như cuốn sách, nó gây ra sự đối lập của sự hiểu biết.

Vào tối thứ tư, tác giả người Mỹ gốc Nga Masha Gessen đã được vinh danh “Giải thưởng sách về hiểu biết châu Âu” tại lễ khai mạc Hội chợ sách Leipzig. Đây là một sự việc gây sửng sốt. Có vẻ, hội chợ sách hiểu cách hiểu này như một sự “hội nhập” thông qua việc xây dựng kẻ thù: Cuốn sách hiện tại của bà Gessen “Tương lai là lịch sử: Làm thế nào nước Nga thu được và mất đi tự do” là trái ngược với sự thống nhất – nước láng giềng châu Âu Nga được phác họa là một “Nhà nước Mafia phạm tội”. Ở đây, châu Âu sẽ không được hội nhập, ngược lại các nước EU được cho là sẽ hàn gắn lại với nhau bằng cái giá của sự phỉ báng nước Nga.

Một bản văn tuyên chiến được biến hình để thành một sự mô tả nghiêm túc.

Theo truyền thống, trái ngược với hội chợ sách ở Frankfurt/Main, Hội chợ sách Leipzig tập trung chủ đề vào Đông Âu, đó là lý do tại sao một tinh thần phê phán Nga thường gây được tiếng vang ở đây. Nhưng sự lựa chọn cho người nữ chiến thắng năm nay vượt xa xu hướng được biết đến này. Đối với giải thưởng cho bà Gessen và bản văn tuyên chiến của bà, một vị trí gần như cực đoan được đưa ra bởi hội chợ sách trong tình trạng nhìn chung về nước Nga.

So-540--Tuyen-truyen-van-hoa-tai-Hoi-cho-sach-Leipzig-Neu-su-chia-re-duoc-tuyen-bo-la-Hieu-biet-lan-nhau
Minh họa cho bài viết mà Đài phát thanh và truyền hình công cộng MDR:
https://www.mdr.de/…/leipziger-buchmesse-ticker-donnerstag-…
Bài báo của trang mạng NachDenkSeiten:https://www.nachdenkseiten.de/?p=50350

Đối với bà Gessen và các đánh giá gần như hoàn toàn tích cực về cuốn sách thì rõ ràng, khi nào Nga giành được tự do và khi nào mất nó một lần nữa. Theo đó, triều đại của Tổng thống Boris Yeltsin vào những năm 90 là thời kỳ tự do. Sự tự do đó đã kết thúc với sự trỗi dậy của Tổng thống Vladimir Putin ngày nay. Đây không chỉ là một bài thuyết trình đơn giản và có chủ đích về lịch sử Nga gần đây – bài thuyết trình này còn mang tính vô liêm sỉ: Bởi vì sự đau khổ của dân chúng Nga vì liệu pháp sốc thời kỳ thập niên 90 bị phủ nhận bởi quan điểm này.

Trị liệu sốc dưới thời Yeltsin được xem là quá khứ tốt.

Tuy nhiên, trong các nhà phê bình của các tờ báo lớn, bà Gessen đã tìm thấy những người sẵn sàng ủng hộ cho luận điểm sai lầm về những năm Yeltsin, được xem là không quá tệ. Theo tờ báo FAZ, bà Gessen giải thích, “làm thế nào mà những thành tựu của thập niên 90, tự do hóa kinh tế, tái xuất hiện các ngành khoa học nhân văn bị cấm từ lâu ở Nga đã bị thu hồi”. Bài báo về “những luận điểm sáng suốt, mạnh mẽ, những bộ phim gia đình, báo chí khoa học và phóng sự chính trị đan xen lẫn nhau”, được tờ FAZ viết với nhan đề “Bậc thầy của cái ác từ Moscow”. Điều đó có nghĩa là “sự hiểu biết châu Âu”?

Đài phát thanh Deutschlandfunk cũng lấy cuốn sách của Gessen làm cơ hội cho một cuộc đụng độ lịch sử triệt để: “Những năm đầu thập niên 90 là thời điểm của những cơ hội lớn, những khả năng mà chỉ vài người được hưởng lợi ích tài chính”. Sự sụp đổ, đi kèm với sự khốn khổ và vô chính phủ tất nhiên được giãi bầy lại. Đài phát thanh DLF cho biết: “Vì vậy, thay vì cảm nhận được sự tốt lành của những khả năng mới, cách suy nghĩ mới trên hết, nhiều người Nga đã cảm nhận một sự hoang mang lớn nhất”. Đài phát thanh này không ngạc nhiên khi, “bà Gessen trong 20 năm gần đây nhất không biết nói gì”. Điều này là dễ hiểu, bởi vì trong các bài báo như vậy, trong 20 năm qua, các khía cạnh tích cực tiến trình hợp nhất nhà nước Nga dưới thời Putin cũng sẽ đập vào mắt.

“Nước Nga của Putin”: “Nhà nước Mafia”.

Ngoài nhiều phương tiện truyền thông khác, tạp chí Focus cũng quảng bá cho luận điểm của Gessen rằng Nga là “một quốc gia Mafia”. Tờ báo Süddeutsche Zeitung (SZ) báo hiệu thái độ của nó ngay trong tiêu đề: “Một Putin đồng tính như một con rối làm bằng giấy”. Tờ báo này nhắc lại luận điểm của Gessen về “xã hội toàn trị Nga cai trị bởi một nhà nước Mafia”. Nhưng là một trong những trường hợp ngoại lệ lớn nhất, ít nhất là tờ SZ chỉ trích nhẹ nhàng sự phiến diện triệt để của cuốn sách: “Sẽ không quan trọng, nếu để một người ủng hộ Putin một cách hùng hồn có tiếng nói của mình? Masha Gessen hoàn toàn không thấy rõ điều đó, bà ta không tin bất kỳ ai ở gần chế độ đều có thể phân tích tình huống một cách khôn ngoan. Luận điểm được khái quát hóa đáng nghi ngờ này, được tờ SZ nhận thấy “một mặt đúng đắn”, nhưng mặt khác đã tạo ra ấn tượng “nước Nga chỉ bao gồm những người chống đối hoặc những người thực thi”.

Cuốn sách có một số điểm mạnh về ngôn ngữ và nó có thể đúng trong một số mô tả về các cảnh của người đồng tính Nga ở thành thị – nếu độc giả thành công trong việc bỏ qua ý kiến thô thiển của Gessen luôn muốn kiến tạo tiếng vang. Nhưng cuốn sách là trái ngược với sự hiểu biết lẫn nhau. Một mặt vì Gessen tập trung khai thác với cái nhìn eo hẹp vào văn hóa đô thị. Và mặt khác bởi thái độ tư tưởng cứng rắn và độc địa của chính tác giả.

Trái ngược với sự hiểu biết và hiểu biết lẫn nhau.

Đó cũng là điều không chính xác mà những ấn phẩm của lực lượng trước đây thuộc về “cánh tả” viết về cuốn sách. Tờ Frankfurter Rundschau mô tả Gessen là “Người giải thích về thế giới” và đi đến kết luận đáng kinh ngạc: “Với giải thưởng cho Gessens, Hội chợ sách Leipzig một lần nữa cho thấy, về cơ bản, sự hiểu biết lẫn nhau chính là sự hiểu biết. Tài năng lớn của Gessen là làm cho chúng tôi hiểu biết những gì còn xa lạ với chúng tôi”. Tờ báo Taz cũng nhận thấy: “Ai muốn hiểu Nga, không thể tránh cuốn sách này”. Và Hội chợ sách đánh giá tác phẩm của Gessen trong một quyết định đáng nghi ngờ “là một cuốn sách quan trọng, kiên định, sâu sắc, đồng thời sắc sảo trong phân tích của nó”.

Tuy nhiên, với phương cách đưa tin tức, Gessen xuất hiện nhiều hơn như là một biểu tượng của những lỗi lầm lớn và sự biến dạng quá mức của các phương tiện truyền thông nước nhà liên quan đến Nga phát sinh từ khao khát lật đổ một cách “tự do” của phương Tây. Nhân cách của con người tác giả và các trích đoạn rất hạn chế về Nga mà bà ta mô tả gần như hoàn toàn đúng với các nhìn nhận của phương Tây về vùng đất này. Hoàn hảo đến mức mà thông qua sự say đắm này, các mô tả eo hẹp thích hợp của Gessen được tuyên bố là đại diện được chấp nhận chung tất cả về Nga. Rốt cuộc, sau cuốn sách này “cuối cùng bạn cũng có thể hiểu nước Nga”. Trong thực tế, loại mô tả trích đoạn giới hạn này đi ngược lại sự hiểu biết thực sự về nhiều mặt của một đất nước.

Việc tuyên truyền được vận hành như thế nào đối với văn hóa và cụ thể với việc trao giải thưởng, trang mạng NachDenkSeiten đã mô tả trong bài viết “nhà báo của năm”, trong bài viết về giải thưởng Sakharov của EU hoặc trong bài viết về giải thưởng truyền thông “Victoria danh dự” trao cho bà Angela Merkel.

Hồ Ngọc Thắng
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 540

Ý Kiến bạn đọc