Giới thiệu sách

Tục thờ Bác ở đồng bằng sông Cửu Long

Sách “Tục thờ Bác ở đồng bằng sông Cửu Long” của tác giả Nguyễn Thị Đức thuộc thể loại sách “Truyền thống – Lịch sử – Tham khảo” gồm 360 trang do NXB Văn hóa – Văn nghệ cấp giấy phép vừa phát hành trong quý 2, 2017.

Ngoài lời nói đầu, sách có 4 chương chính (1,2,3,4); mục thay lời kết; mục tài liệu tham khảo và mục Phụ lục.

Trong phần phụ lục có đăng lời kêu gọi của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (tr.264); Điếu văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (tr.271); “Cái nắm tay cuối cùng của Bác” (bài viết của đ/c Nguyễn Văn Linh. Tr.281); “Miền Nam luôn trong trái tim tôi” (Mạc Đường, tr.301); “Công trình của trái tim” (bài viết của đ/c Trần Bạch Đằng, tr.306); “Theo chân Bác” (bài thơ của Tố Hữu, tr.327).

Lý giải về nguyên nhân viết cuốn sách “Tục thờ Bác ở đồng bằng sông Cửu Long”, tác giả Nguyễn Thị Đức cho biết:

- Tín ngưỡng tôn giáo là một hiện tượng xã hội đã tồn tại từ rất lâu đời, nó luôn chứa đựng những giá trị văn hóa, giá trị nhân văn cao cả, đạo đức nhất định của mỗi con người qua từng giai đoạn của diễn trình lịch sử. Mỗi người dân luôn chọn cho mình một niềm tin, một tín ngưỡng, một thần tượng để học tập và noi theo những tấm gương đó. Sự học tập và noi theo tấm gương tốt đã được ông cha ta hun đúc từ xa xưa và dần trở thành một đạo thờ cúng giống như thờ cúng tổ tiên. Điều này, nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển xã hội, gia tăng những yếu tố nhân văn cao cả, kích thích sự sáng tạo văn hóa, lối sống văn hóa lành mạnh, phát huy giá trị văn hóa vươn tới sự hoàn mỹ.

Bia-sach-Tuc-tho-Bac-o-dong-bang-song-Cuu-Lonh

Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị anh hùng dân tộc. Người không những trở thành niềm tự hào của mọi người dân Việt Nam mà còn của nhân dân thế giới bởi sự giản dị, mộc mạc, chân thật, thẳng thắn, cởi mở, thân thiện với mọi người, kiên định, sắc sảo trong mọi quyết định, nhưng cũng uyển chuyển, linh hoạt trong công việc, sẵn sàng giúp đỡ, chỉ bảo cặn kẽ mọi người, từ các cháu nhi đồng đến cả những người lớn tuổi. Sự tôn trọng, yêu mến, thương yêu của Người đối với mọi người dân Việt Nam và thế giới đã làm mọi người yêu quý, kính trọng, mến phục, thần tượng Người.

Do bối cảnh đặc biệt của đất nước mà phần lớn đồng bào và chiến sĩ miền Nam chưa một lần được gặp Bác và phải chăng vì thế mà tình yêu thương của họ dành cho Người ngày càng chất chứa nhiều hơn và trở nên lớn hơn. Sự tôn kính, yêu thương vô bờ bến của đồng bào, chiến sĩ miền Nam đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ trong tâm khảm của mỗi người mà nó được thể hiện bằng hành động, chính là sự tự giác, tự nguyện, sự đồng tâm hợp lực trong cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc. Mỗi người dân miền Nam xa xôi khi nghe tin Bác qua đời, tiếng khóc nghẹn ngào, nước mắt tự nhiên cứ tuôn chảy dài trên khuôn mặt của trẻ thơ lẫn người già. Đây là nỗi đau mất mát lớn không chỉ của đồng bào miền Nam mà là nỗi đau mất mát của cả dân tộc Việt Nam.

Để thể hiện tình yêu vô bờ với Bác, đồng bào miền Nam đã không quản ngại khó khăn, gian khổ, bom đạn của kẻ thù đang xâm lược miền quê của mình, cùng nhau góp sức lập nên những bàn thờ, đền thờ để thờ cúng Bác Hồ. Tùy theo điều kiện và hoàn cảnh của mỗi vùng, mỗi tỉnh, mỗi địa phương, việc xây dựng đền thờ Bác trong thời kỳ chiến tranh với các nguyên vật liệu đơn sơ, mộc mạc bằng cây, lá dừa hoặc bằng gạch, cát,… được người dân tình nguyện đóng góp cùng với các Đảng bộ và nhân dân vùng kháng chiến lập nên.

Trải qua hơn 40 năm từ khi Bác Hồ qua đời, các di tích đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh ở một số nơi đã được chuyển đổi vị trí do chiến tranh tàn phá, thiên tai, nhưng vẫn được chính quyền các cấp ủng hộ, người dân địa phương đã đóng góp tiền của và công sức để sửa chữa, trùng tu, hoặc xây dựng mới, phù hợp với hoàn cảnh của mỗi địa phương để có được những đền thờ Bác Hồ như ngày nay.

Nhân dân Việt Nam nói chung và nhân dân ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, hay bạn bè quốc tế khi đến đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, đều mang tâm trạng bồi hồi, xúc động, tràn đầy niềm tin hòa lẫn sự thiêng liêng khi thắp những nén hương trước di ảnh của Người. Những việc làm ấy của người dân được hình thành một cách tự nhiên và không lâu sau đó đã lan rộng dần theo thời gian và không gian, trở thành một hành vi quen thuộc, một truyền thống, một phong tục tốt đẹp, đó là tín ngưỡng thờ cúng Bác Hồ của người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Hiện nay, hàng năm vào các ngày lễ lớn của đất nước, ngày sinh, ngày mất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính quyền và người dân đồng bằng sông Cửu Long, nơi có các đền thờ Bác Hồ đã tổ chức kỷ niệm long trọng, trang nghiêm, tôn kính, và thiêng liêng. Những hành động ấy trở thành nét sinh hoạt văn hóa, có nguồn gốc từ tín ngưỡng truyền thống dân gian mà đối tượng dân chúng thờ phụng chính là Bác Hồ. Từ đây, các hoạt động văn hóa ở đền thờ Bác Hồ là một hình thức tín ngưỡng đan kết với các hình thức của đạo thờ Tổ tiên và tín ngưỡng tôn giáo của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, thấm đượm đạo lý uống nước nhớ nguồn, là cách ứng xử của người Việt ở đồng bằng sông Cửu Long. Các sinh hoạt văn hóa ở đền thờ Bác Hồ đã tiếp nhận cội nguồn xa xưa của tín ngưỡng truyền thống và được tiếp thêm tinh thần thời đại để có sức sống trường tồn trong xã hội hôm nay. Điều này đặt ra vấn đề nghiên cứu thú vị về một hiện tượng tín ngưỡng mới, một không gian thiêng được lập nên từ niềm tin thiêng liêng với vị lãnh tụ dân tộc.

Việc nghiên cứu về lãnh tụ, đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ trước đến nay là công việc của rất nhiều tổ chức, của nhiều người, nhiều thế hệ. Công trình này của chúng tôi chỉ là sự cố gắng của một cá nhân vì lòng kính trọng, ngưỡng mộ đối với Bác Hồ, nhằm góp sức vào sự nghiệp chung. Tuy đã cố gắng nỗ lực rất nhiều, nhưng cũng khó tránh khỏi những thiếu sót, mong bạn đọc lượng thứ. Và nếu cuốn sách này đáp ứng được phần nào sự quan tâm của bạn đọc, thì đó là sự khích lệ động viên, là mong ước của tác giả.

Đồng bằng sông Cửu Long hiện có hơn 30 Đền thờ Bác Hồ, riêng Cà Mau có tới 18 Đền thờ. Ở những vùng đất xa xôi, người dân không có điều kiện về Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến bảo tàng hay về quê Bác, mọi tình cảm thiêng liêng nhất đối với Bác đều được thể hiện, gửi gắm thông qua hệ thống Đền thờ này. Cố học giả Trần Bạch Đằng gọi đó là những “công trình của trái tim”…

Lê Anh
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 454