Tản văn

Trường Sa trong tim ta

 

Ngày nay, do kinh tế khấm khá, lượng người đặt chân tới được hàng chục quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, không phải là ít. Nhưng quả thật không phải ai cũng có thể đến Trường Sa, vùng phên dậu phía Đông của Việt Nam, nơi mà từ lâu, phương Tây vẫn gọi Spratley, hay Spratly, nghĩa là quần đảo Bão Tố. Có lẽ đó còn là cơ duyên và có cả chút may mắn nữa.

20 năm trước, lần đầu tôi đến Trường Sa. Bè bạn ngày ấy đùa bảo tôi “đi chui”, là bởi rút kinh nghiệm từng bị từ chối trước đó, lần này khi nhận được công văn và danh sách, tôi thu xếp xin nghỉ phép và lẳng lặng lên tàu. Bấy giờ, tình hình kinh tế – xã hội, nhất là quốc phòng – an ninh còn bộn bề gian khó. Chiều muộn, ngày 22/4/2002, tàu HQ 936 rời quân cảng Cam Ranh. Dọc hải trình, do chỗ nghỉ chật chội, đêm về, những người trẻ tráng thường đem võng bạt ra giăng tòn ten ngoài boong nằm cho thoáng, lắm khi tôi bị sóng quất ướt ngâm. 7 ngày, đoàn ghé được 6 đảo. Bấy giờ, bia chủ quyền trên các đảo hãy còn đơn sơ lắm. Khi rời Len Đao, tiến về Cô Lin, ngang qua vùng biển thẳm, con tàu dừng lại. Cả đoàn thực hiện nghi lễ thả hoa tưởng niệm cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong sự kiện 14/3/1988. Đại tá Lê Công Vi – Chính ủy Vùng 4 Hải quân, nghẹn ngào đọc lời điếu: “Chúng tôi kính cẩn nghiêng mình tưởng nhớ tới các đồng chí, mong hương hồn 64 anh hùng liệt sĩ hãy yên nghỉ ngàn thu giữa lòng đại dương – Trường Sa của đất mẹ Việt Nam”…

Chặng cuối, đoàn có trọn vẹn một đêm trên đảo Trường Sa Lớn, nơi cách Cam Ranh 254 hải lý. Được tắm biển, được ăn cơm cùng cán bộ, chiến sĩ trên đảo ngay dưới tán bàng vuông và được nếm trải không gian bàng bạc tựa hồ như “đêm trắng” mùa hè Saint Petersburg của nước Nga, không ít người ngỡ ngàng. Tôi chủ động tiếp cận lính đảo, hễ túm được ai thì khai thác ngay, không kén chọn. Tận 2 giờ sáng, Thiếu tá Trần Văn Chiến – Trưởng trạm Radar phòng không (đơn vị Anh hùng LLVTND) vẫn kéo tôi về phân đội của anh. Cuộc trò chuyện đến lúc ngửng nhìn, đã thấy mặt trời như quả cầu lửa nhô dần lên khỏi bụng biển.

Buổi sáng, mọi người tề tựu dự lễ kỷ niệm 27 năm ngày Giải phóng Trường Sa ngay trên đường băng lát ghi nhôm. Chia tay cán bộ, chiến sĩ, cả đoàn ai nấy đều cố giấu đi những giọt nước mắt. Khóc vì tự hào, khóc vì yêu thương và cả sự thấu cảm…

*
Đầu tháng 5 vừa qua, tôi được Hội Nhà văn Việt Nam cử tham gia đội hình của Ban Tuyên giáo Trung ương, có mặt trong Đoàn công tác số 8 đi thăm, tặng quà và động viên quân, dân huyện đảo Trường Sa. Đoàn do Chuẩn đô đốc Phạm Như Xuân – Phó tư lệnh Quân chủng Hải quân làm Trưởng đoàn. Các ông Lại Xuân Lâm – Phó bí thư Đảng ủy khối các Cơ quan Trung ương; Đại sứ Ngô Hướng Nam – Phó chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) là Phó trưởng đoàn. Tham gia đoàn, có Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Trần Thanh Lâm; cùng các đại biểu đến từ Ủy ban Biên giới quốc gia, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam, Cục Hàng không Việt Nam, các doanh nghiệp vừa và nhỏ; Đội văn nghệ xung kích của Trường Đại học VHNT Quân đội. Đặc biệt, có hơn 40 kiều bào trở về từ 17 quốc gia (Mỹ, Nhật, Hà Lan, Đức, Italia, Israel, Bulgaria, Séc, Úc, Mông Cổ, Thái Lan, Lào, Campuchia…).

tapchi38--Truong-Sa-trong-tim-ta
Tác giả trên đảo Đá Nam.

Hơn 3 ngày lưu lại Navy Hotel, với 4 lần xét nghiệm PCR, thăm và giao lưu với một số đơn vị Hải quân trên bờ, sáng 17/5/2022, đoàn đến dâng hương tại khu tưởng niệm Gạc Ma (xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, Khánh Hòa). 15 giờ cùng ngày, tàu Trường Sa 571 (Lữ đoàn 955) nhổ neo rời Cảng quốc tế Cam Ranh. Nắng chói chang xanh, từng đụn mây trắng sà xuống đỉnh núi, tiễn đoàn. Ngắm cảnh ấy, không ít người đã hoan hỉ…

Chừng hơn một tiếng sau, ngó ra, mặt biển biếc xanh thôi tĩnh lặng. Sóng vỗ mạn tàu mạnh dần lên. Mỗi buồng xếp từ 7 đến 10 người, bố trí giường tầng hệt như ký túc xá sinh viên. Sóng lừng đưa ngang, lắc như chao võng. Cường độ sóng gia tăng. Cả buồng nằm vật như cá bị quăng lên cát giữa nắng to.

18 giờ, bộ phận phục vụ mang thức ăn vào buồng. Mâm cơm đầy tú hụ. Nhưng hầu như không ai có thể bò dậy và đụng đũa. Bên ngoài, bóng đêm sập xuống. Đầu nặng chìm như đeo đá nhưng tôi vẫn nghe hai lính trẻ vào thu dọn nói khẽ với nhau: “Hy sinh hết r…ồ…i”!

Song Tử Tây, Những Bất Ngờ Thú Vị

Sau vài lượt trận ngấm “đòn biển”, con người dần thích nghi. Tảng sáng ngày 19/5/2022, tàu cập đảo Song Tử Tây, điểm đầu tiên trong hải lộ. Tiếng xích neo rổn rảng khua động ban mai.

5 giờ, mặt trời ló dạng. Tiếng loa rộn rã: “Đã hết giờ nghỉ. Báo thức toàn tàu. Toàn tàu báo thức”. Với tôi, khẩu lệnh này đã quá quen thuộc, song với những người đi lần đầu thì lạ lẫm. Dùng bữa sáng xong, ai nấy hối hả chuẩn bị. Từng buồng xếp sẵn dép rọ đỏ sậm, mũ cứng xanh màu nước biển và túi vải nilon rộng có dây rút để bảo quản máy móc. Nhiều người diện áo phông đỏ, nổi bật ngôi sao vàng trước ngực. Sự háo hức hiện rõ trên từng gương mặt. Xuồng sắt chuyển tải, mỗi chiếc chở được hơn chục người, mũi ghếch, đuôi đằm cắm cờ, đè sóng lướt tới. Mấy chuyến đầu dành chở hàng và quà tặng, tiếp đến chỉ huy đoàn, cánh báo chí, văn công, rồi các đại biểu.

Trong lúc chờ đợi, tôi vọt lên boong cao, phóng tầm mắt nhìn bao quát. Song Tử Tây có hình bầu dục, phần giữa đảo hơi lõm xuống, xung quanh cao hơn vài thước so với mực nước biển. Nom cứ ngỡ như đây là một khu rừng thu nhỏ giữa đại dương mênh mông. Màu xanh ngăn ngắt của cỏ cây quyện hòa với màu nước biển đậm đà, tạo nên một cảnh sắc thanh bình và êm ả.

Con đường dẫn vào đảo san sát những cây phong ba cành la đà, lá sum suê, hoa trổ từng chùm màu trắng nhạt, trông xa dễ nhầm với hoa sữa vậy. Đến khu trung tâm, ai nấy tranh thủ chụp hình lưu lại khoảnh khắc lên đảo.

Ngược dòng lịch sử, 4 giờ sáng ngày 11/4/1975, lực lượng chiến đấu gồm Đội 4 (Trung đoàn 126 đặc công nước), một số đội đặc công của Quân khu 5 và tỉnh Khánh Hòa, do Trung tá Mai Năng(*) chỉ huy, lên 3 tàu vận tải (673, 674, 675) thực thi mệnh lệnh cấp trên, tiến ra giải phóng quần đảo Trường Sa. Trải những ngày vật lộn với sóng gió, bộ đội ta tiếp cận đảo Song Tử Tây. Sau 30 phút chiến đấu, ta hoàn toàn làm chủ đảo. Tinh mơ ngày 14/4/1975, chiến sĩ Lê Xuân Phát kéo lá cờ đỏ sao vàng lên đỉnh cột trước bia chủ quyền. Hiện cột mốc ấy vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Một chứng tích vô cùng quý giá.

Ngày nay, Song Tử Tây là một trong ba xã, thị trấn của huyện đảo Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, được thành lập theo Nghị định số 65/NĐ/CP ngày 11/4/2007 của Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Ngoài lực lượng quân đội đồn trú, trên đảo có các hộ dân sinh sống ổn định; có nhà văn hóa, trường tiểu học, bệnh xá, trạm khí tượng thủy văn… Khu âu tàu có thể chứa hàng trăm tàu cá công suất lớn, là điểm trú ngụ an toàn cho ngư dân đánh bắt cá xa bờ. Đảo còn có trạm dịch vụ sửa chữa, cung cấp hậu cần cho tàu cá của ngư dân với giá ngang bằng trong đất liền; riêng nước ngọt được dùng miễn phí.

Lên đảo mà không ghé khu văn hóa tâm linh, thì coi như chưa đến. Ngôi chùa đảo Song Tử Tây được xây cất từ trước năm 1975, hiện do một vị sư thầy người Bình Định, trụ trì. Rồi tượng đài Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, rất oai linh. Năm 1999, đảo Song Tử Tây được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVTND. Sau khi hoàn tất lễ chào cờ, tặng quà và dâng hương xong, tôi nhào ngay ra làng đảo. Trong khu dân cư, mỗi khuôn viên rộng 200 mét vuông, nhà cửa xây kiên cố, lợp ngói đỏ tươi, cổng có mái che cùng kiểu.

Sau cột Hải đăng bề thế là hai dãy nhà đối diện nhau. Con đường bê tông sạch sẽ, xanh bóng dừa, xen kẽ những bụi dương và cây tra tươi tốt. Các hộ dân ở đây, chồng đều là dân quân tự vệ xã đảo, còn vợ lo nội trợ, chăm sóc con cái. Thế nên, giữa đại dương tràn trề nắng gió mà nom da dẻ chị em ai cũng trắng hồng. Mỗi căn hộ có 2 phòng ngủ, 1 phòng khách, bếp nước và khu vệ sinh riêng biệt, sạch sẽ. Nhiều cặp đôi đều có đủ “nếp tẻ”, song lại có nhà tuyền một bề con trai lộc ngộc. Cháu nào cũng khỏe mạnh, rất đáng yêu. Các nữ chủ nhân đon đả mời khách ghé thăm nhà, đãi món đông sương nấu với rong biển, thoạt nhìn đã thấy ngon mắt và mát ruột rồi. Tiếc thì giờ quá ít ỏi…

Lần ra phía sau làng, đương phăm phăm bước, tôi khựng lại vì tiếng gà gáy níu chân. “Ò… ó… o!”. Trên đảo này, nếu bộ đội chăn nuôi được bò, lợn, gà, trồng được nhiều rau xanh, thì các hộ dân cũng không mấy kém cạnh. Chợt nhớ câu thơ của Hữu Thỉnh: “Ai mang quê ra đảo/Ló một tiếng gà trưa/Bao nhiêu là súng pháo/Ngây thơ như cày bừa”. Bỗng dưng cứ bâng khuâng như thể vừa lạc vào một làng quê nào đó, thật gần gũi và thân thuộc.

Chốc Lát Đảo Đá Nam

Trở về tàu, cơm nước xong, vừa liu riu chợt đã nghe báo thức. Kim đồng hồ chỉ 13 giờ ngày 19/5/2022. Đến đảo Đá Nam rồi. Hai đảo này khá gần nhau, cùng trong cụm Song Tử, nằm về phía Bắc quần đảo Trường Sa. Ngó những tàu cá của ngư dân thanh bình bám biển, nom nhấp nhỉnh như chiếc lá tre. Đá Nam tọa lạc theo hướng Đông Bắc – Tây Nam. Theo những người lính đảo từng trải kể thì lúc thủy triều xuống thấp, có nhiều đá mồ côi nhô lên khỏi mặt nước, độ cao trung bình khoảng 0,3m. Về phía Đông Nam của bãi cạn có một hồ nhỏ dài khoảng 600m, rộng chừng 150m, khá sâu; khi thủy triều thấp nhất, độ sâu của hồ cũng dao động từ 3m – 15m. Đây là một trong những đảo có vị trí quan trọng trên quần đảo.

Rực rỡ và chói lóa. Giữa trưa, nắng tràn mặt biển mênh mông. Nắng sàng sẩy khiến cho màu nước trở nên xanh đậm, nom như bể chứa mực cửu long ai vừa mở nắp vậy. Thấy rõ hai khối nhà cao tầng kiên cố với hai màu sơn khác nhau, như một pháo đài nổi bật giữa làn nước xanh và nền trời cuộn lên từng đám mây xôm xốp. Mé trái nổi lên một doi cát trắng xóa dài như một khúc đê biển.

13 giờ 30 phút, chuyến xuồng đầu tiên rẽ sóng vào đảo. Vừa đặt chân lên bậc đá, mọi người xúm xít ghi lại hình ảnh ngay trước Nhà văn hóa đa năng đảo Đá Nam. Đây là công trình do Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tặng đảo; đơn vị thiết kế là Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt; đơn vị thi công là Công ty TNHH một TV xây dựng Công ty Tân Cảng. Hai khối nhà nối nhau bởi cây cầu dẫn bằng bê tông vững chãi. Dưới làn nước trong veo, từng đàn cá tung tăng bơi lội, nhiều nhất là cá đầu nhọn, dài chừng 45 – 50 cm, nom rất mềm mại. Thêm nữa, trên đảo nuôi khá nhiều chó, chúng đều rất thân thiện và mến khách. Nên nhiều người có thể đến gần và đưa tay xoa đầu, mà chúng vẫn để yên.

Suốt chuyến đi, tôi chứng kiến tình cảm của bà con kiều bào rất đậm đà và chân thực của những người Việt sống xa Tổ quốc đến với Trường Sa. Cảm nhận sự háo hức khám phá nơi họ, và cũng nhìn thấy rất nhiều giọt nước mắt sung sướng, tự hào khi được đặt chân lên quần đảo thân yêu của đất nước. Họ nói lời cám ơn Nhà nước đã quan tâm tạo điều kiện để những người con xa xứ được hòa trong tình cảm ruột thịt, yêu thương và kính trọng Tổ quốc mình. Được thực mục sở thị tình hình biển đảo, khi trở về nơi đang làm ăn sinh sống ở xứ người, họ sẽ là một kênh tuyên truyền đối ngoại khách quan và chân thực nhất.

Do gặp mưa to và sóng cả, nên đại bộ phận đoàn công tác chỉ thăm được 3 đảo nổi và 5 đảo chìm. Nhưng điều đáng nói là Trường Sa đổi thay kỳ diệu, khác xa 20 năm trước. Đặc biệt, dọc hải trình, đêm 19/5, đoàn tổ chức giao lưu “Tình Bác ấm biển Đông” kỷ niệm lần thứ 132 ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới, ngay trên boong tàu.

9 giờ đêm 23/5/2022, quân và dân thị trấn Trường Sa, trong đó có hàng chục công dân nhí ra tận cầu cảng tiễn đoàn… Lính đảo, quân phục tề chỉnh, xếp hàng ngang, nghiêm chào. Những tiếng hô nối nhau, dậy lên như sóng biển: “Kiều bào yêu Trường Sa”, “Trường Sa mãi trong tim chúng tôi”, “Đất liền yêu Trường Sa”, “Trường Sa nhớ đất liền”… Những bài hát từ “Nối vòng tay lớn” đến “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” cùng nhiều bài nữa cứ thế ngân vang, tha thiết. Làn sóng tay, sóng người rào rạt, lưu luyến. Trên boong tàu, các đại biểu phải tựa vào nhau, mắt đỏ hoe, ngực rung lên thổn thức. Dưới ánh điện, thủ phủ Trường Sa hiện lên lung linh như một bức trường thành vững chãi.

Vào thềm lục địa phía Nam, con tàu đến khu vực Nhà giàn DK1, dưới làn mưa mau. Lễ tưởng niệm cán bộ, chiến sĩ hy sinh từ mấy chục năm trước trong khi làm nhiệm vụ, được tổ chức trang nghiêm và xúc động. Sau phần nghi thức dâng hương, lãnh đạo đoàn công tác kính cẩn nâng vòng hoa và chuyển đưa mâm lễ vật xuống biển. Từng đại biểu trầm mặc thả cánh hạc giấy, hoặc vàng, hoặc trắng, hay đỏ kèm một bông cúc vàng nhỏ xuống nước. Sóng cuộn ôm xiết cả vào lòng biển. Những giọt nước mắt lã chã hòa lẫn nước mưa.

Ngoại trừ một bộ phận rất nhỏ được phép lên Nhà giàn DK 1, còn lại nuối tiếc đứng nhìn. Hoàn tất việc thu quân, chỉ huy lệnh cho tàu Trường Sa 571 chạy 2 vòng lượn quanh Nhà giàn, chào giã biệt. Ai nấy nghẹn lắng vì xúc động…

“Đảo này là của ta! Biển này là của ta”. Mang theo câu hát ấy của những người lính biển, chúng tôi trở về có thêm sức đi xa!

NGUYỄN MINH NGỌC
Tạp Chí Văn Nghệ TP.HCM số 38

————-
(*) Mai Năng (1930-2019): Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND, Tư lệnh Binh chủng Đặc công.

Ý Kiến bạn đọc