Trong nước

Trưng bày triển lãm – Mỹ thuật ứng dụng sản phẩm gốm Nam bộ

Triển lãm trưng bày “Mỹ thuật ứng dụng sản phẩm gốm Nam bộ” tại Nhà trưng bày triển lãm TP. Hồ Chí Minh (số 92, Lê Thánh Tôn, Q.1) giới thiệu hơn 150 hiện vật gốm Nam bộ của gần 100 nhà sưu tập đến từ 14 tỉnh, thành phố trong cả nước. Đây là các sản phẩm phục vụ xây dựng, sinh hoạt thường ngày và trang trí nội, ngoại thất. Trong khuôn khổ triển lãm, khách tham quan được tìm hiểu thêm về yếu tố “minh văn trên gốm Nam bộ”, là những câu chữ được họa sĩ vẽ gốm viết lên, có thể là niên đại, tên lò hay tên người chế tác, tên người đặt hàng, địa danh, một bài thơ cổ…

Trung-bay-trien-lam-My-thuat-ung-dung-san-pham-gom-Nam-bo

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Sử học TP. Hồ Chí Minh cho biết:

- Những hiện vật phản ánh rõ nét hơn về lịch sử gốm Nam bộ cũng như lịch sử phát triển của vùng đất Nam bộ những năm đầu thế kỷ XX. Chữ viết trên gốm là một dạng văn tự độc đáo, dựa vào đó để hiểu đời sống kinh tế, văn hóa cũng như nhu cầu thực tế của xã hội đương thời, các hiện vật gốm được trưng bày đều có dấu ấn của thời gian và đặc biệt là luôn được tham gia vào các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của người dân Nam bộ. Thêm vào đó là kỹ thuật tráng men trơn rất đặc biệt của các nghệ nhân Nam bộ cùng với các họa tiết tỉ mẫn, sắc sảo cũng phần nào thể hiện được tính cách của người Nam bộ luôn cởi mở, nhiệt tình, sẵn sàng đón nhận những điều mới mẻ.

Từ xưa, gốm Nam bộ đã là hàng hóa thiết yếu trong sinh hoạt của cư dân ở miền Đông và Tây Nam bộ. Hiện nay, danh từ “Gốm Nam bộ” được hiểu là loại gốm sản xuất ở vùng Xóm Lò Gốm của TP. Hồ Chí Minh trước đây, cùng với các sản phẩm từ các lò gốm ở Biên Hòa – Đồng Nai và Lái Thiêu – Bình Dương sản xuất từ giữa thế kỷ XIX cho đến nay. Do vậy, gốm Nam bộ hiện được tạm phân chia thành 4 dòng: Cây Mai, Sài Gòn, Lái Thiêu và Biên Hòa. Đến nay, những sản phẩm gốm vẫn còn giữ nguyên giá trị văn hóa, nghệ thuật dân tộc và được nhiều nhà sưu tập gốm trên khắp cả nước sưu tầm, bảo tồn.

Thông điệp của triển lãm “Gốm Nam bộ” gởi đến người xem là “Minh văn trên sản phẩm gốm”, với cách hiểu minh văn là những câu chữ được nghệ nhân, nhà sản xuất in, khắc trên sản phẩm. Những câu chữ này mang thông tin của sản phẩm, và trong nhiều trường hợp còn chứa đựng cả phong cách sản xuất, hoàn cảnh ra đời sản phẩm, thú chơi của người xưa… Tại triển lãm người xem có dịp ngắm các sản phẩm gốm có in những dòng chữ Hán như “Nghĩa An học hiệu huệ tồn, Nam Phong kính tặng” (có thể ngầm hiểu đây là chiếc chậu được lò Nam Phong (ở Sài Gòn) làm để tặng cho trường Nghĩa An, niên đại còn ghi là năm Bính Tý (1936?). Hay bình hoa của lò Nam Phong ghi “Nghĩa mãi cứu tai, vị quốc tranh quang” được áng chừng là sản phẩm làm ra nhân dịp kêu gọi mọi người mua để ủng hộ cho một đợt cứu giúp đồng bào bị tai nạn (nghĩa mãi cứu tai) có tầm quốc gia (vị quốc tranh quang – thi đua vì nước). Có hai sản phẩm gốm Nam bộ dùng điển tích và thơ Trung Quốc, đó là: Chiếc đôn dạng trống, men xanh trắng có viết 2 bài thơ, một bài là “Xuân hiểu” của Mạnh Hạo Nhiên, và bài cổ thi “Xuân du phương thảo địa”; chiếc độc bình của lò Chấn Hoa (Sài Gòn) vẽ tích “Uyên Minh ái cúc”. Ngoài ra còn có bộ sưu tập thố, bình, gạc bù lệch là sản phẩm của họa sĩ, nghệ nhân Lâm Đào Xương; bộ thố, đĩa, ống giắt đũa gốm men nhiều màu vẽ đề tài con gà. Gốm Biên Hòa có bức tượng danh nhân Nguyễn Trãi bằng men nhiều màu với đường nét hoa văn và tạo hình thật sinh động; đại diện cho dòng gốm Lái Thiêu có chiếc chóe men xanh ngọc cao gần 1m với dòng chữ nổi “Hứa Trạch Tây liệt sĩ”, bên trên còn dòng chữ “Tinh trung báo quốc”.

Triển lãm khai mạc vào ngày 3-8-2017 và bế mạc vào ngày 12-8-2017.

Dương Đông
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 462

Ý Kiến bạn đọc