Trong nước

Tọa đàm “Nhà văn anh là ai?”

Ngày 10-12-2015, tại phòng họp của Hội Nhà văn TP.HCM (số 81, Trần Quốc Thảo, P.7, Q.3, TP.HCM – lầu 2) đã diễn ra cuộc tọa đàm có chủ đề “Nhà văn, anh là ai?”. Chương trình này được phối hợp thực hiện giữa các đơn vị là NXB Văn hóa – Văn nghệ TP.HCM, Hội Nhà văn TP.HCM và Chi hội Nhà văn Việt Nam tại TP.HCM.

Trao đổi với chúng tôi, nhà văn Bích Ngân, Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn TP.HCM cho biết: – Tập tiểu luận và bút ký dày 257 trang về nghề văn mang tên “Nhà văn, anh là ai?” của tác giả Ma Văn Kháng do NXB Văn hóa – Văn nghệ TP.HCM in ấn và phát hành (nộp lưu chiểu quý 3 – 2015) chỉ là cái cớ để có cuộc tọa đàm mang tính chất nghề nghiệp này.

Cuộc tọa đàm có sự tham gia của nhiều nhà văn mà tác phẩm và tên tuổi của họ đã quen thuộc với độc giả văn chương lâu nay, ví dụ như nhà văn Trần Văn Tuấn (Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM), Trần Thanh Giao, Đoàn Thạch Biền, Trầm Hương, Bích Ngân, Hoàng Đình Quang, Tô Hoàng, Triệu Xuân… Tuy nhiên, con số trên dưới 20 người tham gia một cuộc tọa đàm về nghề nghiệp viết cho thấy chưa có sự lan tỏa mạnh, chưa có một sức hút cao độ đối với những người sống và làm việc trong lãnh vực văn chương hiện nay.

Bia-sach-Nha-van-anh-la-ai

Nhà văn Ma Văn Kháng là tác giả của nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong số 30 đầu sách đã xuất bản, bạn đọc nhớ nhất là Mùa lá rụng trong vườn (tiểu thuyết, 1985). Kế đó là Mưa mùa Hạ (tiểu thuyết, 1982), Côi cút giữa cảnh đời (tiểu thuyết, 1989), Đám cưới không có giấy giá thú (tiểu thuyết, 1989), Heo may gió lộng (truyện ngắn, 1992), Ngoại thành (truyện ngắn, 1996)… Ở tuổi 80, ông vẫn sáng tác đều, hai tác phẩm gần nhất là Nhà văn, anh là ai? và tiểu thuyết Người thợ mộc và tấm ván thiên (NXB Trẻ, 11/2015), dày hơn 310 trang.

Khi tác phẩm Nhà văn, anh là ai? phát hành ra thị trường sách đã có ý kiến nhận xét, tác phẩm Nhà văn, anh là ai? và tác phẩm Phút giây huyền diệu (NXB Hội Nhà văn, 2013) cùng một tác giả, cùng cách nhìn về nghề văn của Ma Văn Kháng không có nhiều sức thu hút như mảng sáng tác khác của ông.

Vào phần tọa đàm, nhà văn Trần Văn Tuấn nêu ý nghĩ của cá nhân ông, rằng nhà văn trước hết phải là một công dân tốt, là công dân lương thiện, tử tế. Ý kiến của nhà văn Trần Văn Tuấn làm cho nhiều đại biểu rỉ tai nhau: “chắc tại hiện nay có nhiều người mang danh nhà văn nhưng chưa là công dân tốt, công dân lương thiện, công dân tử tế”.

Nhà văn Hoàng Đình Quang thì hùng hồn phát biểu: – Muốn biết “Nhà văn, anh là ai?”, thì trước hết phải trả lời câu hỏi “Vì sao anh viết văn?”. Rồi ông dẫn lại câu chuyện đã từng trao đổi với nhà văn Trần Kim Trắc, đề tài cũng như buổi tọa đàm đang diễn ra, rằng: Thế nhà văn là người thế nào? Anh là ai? Anh tồn tại và hoạt động với lý do gì, và với chức năng gì? Ai cần anh?…

Kết luận, nhà văn Trần Kim Trắc phán: “Nhà văn đúng là một thầy đời”. Và Hoàng Đình Quang bày tỏ, ông đã đồng cảm với kết luận của nhà văn Trần Kim Trắc, và nêu quan điểm của mình: – Thầy đời – không hay lắm, nhưng cũng không thấp kém, nếu như anh có đủ năng lực làm thầy. Thầy cho cuộc đời!

Nhà văn Trầm Hương thì đem chính tác phẩm của mình ra dẫn chuyện, đó là khi chị quyết định viết cuốn tiểu thuyết mang tên “Người cha hiện đại” thì chị đã suy nghĩ rất lâu, phải trả lời các câu hỏi do lương tâm mình đặt ra: “Viết hay không? Gia đình hay tác phẩm?”. Chị nói: – Nhà văn chỉ hạnh phúc khi cầm cây viết, khi buông cây viết là trắng tay. Nếu không có tác phẩm thì tôi cũng bình thường như những người khác.

Còn nhà văn Tô Hoàng có nhận xét về cái bìa sách bằng một thái độ chán chường: – Ôi, cái bìa sách trông kinh quá, chẳng ăn nhập gì tới nội dung cuốn sách, quá hoa hòe hoa sói…

Ở trang đầu tiên tiểu mục “Mấy lời thưa cùng bạn đọc!”, nhà văn Ma Văn Kháng viết: – Tôi không có ý định trở thành một cây bút lý luận phê bình. Làm nhà lý luận phê bình chuyên nghiệp khó lắm. Đó là một tài năng độc đáo. Thêm nữa anh ta cần được học hành nghiên cứu một cách có bài bản và hệ thống.

Nhà văn, anh là ai? được chia làm 3 phần, phần 1 là những vấn đề chung nhất có tính nguyên lý, phần 2 là những đoản văn ghi lại những suy nghĩ vặt vảnh của tác giả về công việc sáng tác; phần 3 là tâm sự nghề nghiệp trong đó có giới thiệu về lịch trình sáng tác của tác giả. Trong Nhà văn, anh là ai? tác giả đã trích dẫn, đề cập các cây bút nam nhiều hơn đối với các cây bút nữ. Ông nói: – Tất cả những nhân vật trong tác phẩm của tôi đều có nguyên mẫu ngoài đời. Họ là những đồng nghiệp hàng ngày sống ngay cạnh tôi, là một lớp bạn bè giáo viên vừa ra trường sẵn sàng rời thành phố lên “cắm bản” trên vùng núi còn lạc hậu, nghèo đói…

Nhà văn Ma Văn Kháng cũng đã từng trả lời báo chí đến phỏng vấn ông: – Đến nay, sau hơn nửa thế kỷ cầm bút, tôi vẫn cho rằng, dẫu viết cả trăm cái truyện ngắn thì cái 101 cũng vẫn là một nỗi vui hân hoan. Nghề văn có cái thú vị ấy, sản phẩm văn chương vốn chỉ độc bản. Vì thế tôi kết luận, rằng nhà văn là kẻ có ích và cần thiết cho cuộc sống! Nhà văn, người đem văn đến cho cuộc đời. Nói thế là bởi vì, cái gọi là văn ấy chỉ nhờ có nhà văn mới trở thành hiện thực. Vì nó vô hình vô ảnh, nó không tồn tại ở đời thực.

Mỹ Thoa
Ảnh: An Sơn
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 384

Ý Kiến bạn đọc