Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Tọa đàm “Đồng chí Trần Văn Giàu Nhà cách mạng, nhà giáo, nhà khoa học Dấu ấn một nhân cách”

Tọa đàm “Đồng chí Trần Văn Giàu – Nhà cách mạng, nhà giáo, nhà khoa học – Dấu ấn một nhân cách” do Thành ủy TP.HCM tổ chức sáng 15-9-2016 đã thu hút được 130 tác giả gửi tham luận tham gia. Tham dự hội thảo có Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Phong, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Tất Thành Cang, Trưởng Ban tuyên giáo Thành ủy Thân Thị Thư cùng nhiều nhà khoa học trong cả nước.

Giáo sư Trần Văn Giàu, nguyên Chủ nhiệm Khoa Lịch sử những năm 1956-1960 của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, sinh ngày 6-9-1911 tại tỉnh Long An (tỉnh Tân An cũ), mất ngày 16-12-2010 tại TP. Hồ Chí Minh. Ông học trung học tại trường Chasseloup Laubat Sài Gòn rồi sang Pháp du học. Tại đây, ông tham gia những phong trào chống thực dân Pháp để bảo vệ các chiến sĩ cách mạng Việt Nam và bị bắt giam. Giữa năm 1930, ông bị trục xuất về nước và gia nhập ngay vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Tong-thong-Phap-F
Tổng thống Pháp F. Mitterrand và GS. Trần Văn Giàu. Ảnh tư liệu.

GS. Trần Văn Giàu gắn chặt với cuộc Cách mạng Tháng Tám ở miền Nam và là “cha đẻ” của những công trình nghiên cứu, những tác phẩm về lịch sử Việt Nam và triết học. Ông còn là người thầy đào tạo nhiều nhà nghiên cứu, nhà sử học hàng đầu của Việt Nam. Ông đã được tặng thưởng nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý cho những cống hiến của mình với cách mạng, với đất nước, như: Huân chương Hồ Chí Minh, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Nhà giáo Nhân dân, Giải thưởng Hồ Chí Minh, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng…

GS. Trần Văn Giàu được tôn vinh là một người con ưu tú của đất nước Việt Nam; một chiến sĩ cách mạng kiên trung, một người thầy lỗi lạc, một vị anh hùng dân tộc, là một trong những cây đại thụ của ngành sử học nước nhà; là người có công đào tạo một lớp các nhà khoa học lịch sử nổi tiếng và được xem là “tứ trụ” của sử học Việt Nam đương đại là: “Lâm, Lê, Tấn, Vượng”, tức các giáo sư: Đinh Xuân Lâm, Phan Huy Lê, Hà Văn Tấn và Trần Quốc Vượng và cả 4 giáo sư đều có thời gian công tác tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Thuở sinh tiền, GS. Trần Văn Giàu đã bán căn nhà của mình trên đường Phạm Ngọc Thạch, TP.HCM để lấy 1.000 cây vàng (thời giá năm 2001) làm kinh phí xây dựng một ngôi trường học tặng quê hương của vợ và lập giải thưởng khoa học mang tên ông để dành tặng những công trình khoa học xuất sắc trong lĩnh vực khoa học xã hội, các công trình nghiên cứu về Nam bộ của TP. Hồ Chí Minh.

Phát biểu kết luận buổi Tọa đàm, ông Tất Thành Cang nhấn mạnh về nhân cách Trần Văn Giàu như sau: “Có những bước ngoặt trong cuộc đời mấy ai biết hết nông sâu, nhưng bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, tên tuổi Trần Văn Giàu luôn là một sự khẳng định về uy tín của một người chính trực, thể hiện son sắt một tinh thần cách mạng cao quý, kiên định gian nan không lùi bước, hiểm nguy không sờn lòng. Những thăng trầm đầy gian khó đặt đồng chí trước những thử thách khắc nghiệt, nhưng chính thử thách ấy đã rèn luyện sự kiên định, lòng trung thành của nhân cách lớn”.

Cũng tại buổi Tọa đàm “Đồng chí Trần Văn Giàu – Nhà cách mạng, nhà giáo, nhà khoa học – Dấu ấn một nhân cách”, ông Lê Thanh Hải – nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã có bài tham luận rất ấn tượng với những suy nghĩ về Giáo sư Trần Văn Giàu như sau: “Nam bộ thành đồng” vùng đất anh hùng đã sinh ra và rèn luyện những chiến sĩ cộng sản kiên trung, những nhà lãnh đạo tài năng như đồng chí Tôn Đức Thắng, đồng chí Phạm Hùng, đồng chí Võ Văn Kiệt và nhiều đồng chí khác.

Gs-Dang-Thai-Mai-va-Gs-Tran-Van-Giau
GS. Đặng Thai Mai và GS. Trần Văn Giàu. Nguồn: www.ussh.vnu.edu.vn

Trong số những người con xuất sắc của vùng đất Nam bộ, đồng chí Trần Văn Giàu là một tấm gương tận trung với Đảng, tận hiếu với dân, đức độ, tài năng, cùng những cống hiến và cuộc đời thăng trầm của mình đã để lại những dấu ấn không thể phai nhạt trong lòng đồng bào cả nước, đồng bào Nam bộ, là chiến sĩ cộng sản kiên trung, xuất sắc thuộc thế hệ đầu tiên của vùng đất Nam bộ; một nhân cách sáng ngời, một con người trọn đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc; một nhà cách mạng lão thành, suốt đời chiến đấu không mệt mỏi, vượt qua mọi gian nguy, thử thách vẫn sáng ngời niềm tin lý tưởng cách mạng và khí phách người đảng viên cộng sản. Ông tiêu biểu cho những chiến sĩ cách mạng chân chính, kiên định lý tưởng vì dân, vì nước, gian khổ không sờn lòng, hiểm nguy không nản chí, giữ trọn phẩm tiết, tuyệt đối không để kẻ thù lung lạc. Khi Đảng chủ trương đẩy mạnh “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, đồng chí hết sức quan tâm và luôn căn dặn: Học Bác Hồ trước hết phải làm gương, nêu gương, giữ mình cho tốt, cho sạch. Với vai trò Chủ tịch Hội đồng Khoa học xã hội và nhân văn thành phố, đồng chí đã tập hợp xung quanh mình những nhà nghiên cứu xuất sắc để đẩy mạnh sự phát triển khoa học xã hội gắn liền với thực tiễn sôi động của sự nghiệp phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam. Chủ trì nhiều cuộc hội thảo, chủ biên nhiều cuốn sách, đồng thời các buổi nói chuyện của đồng chí luôn là tâm điểm thu hút mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong những công trình được thực hiện, thì bộ Địa chí văn hóa thành phố Hồ Chí Minh là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất. Có thể xem đây là một cuốn bách khoa toàn thư về TP. Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, nhiều tập sách có giá trị khác, cũng như những ý kiến đóng góp hết sức chân thành và sâu sắc của đồng chí đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ, phát triển TP. Hồ Chí Minh; đặc biệt là công tác xây dựng Đảng. Sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn hóa – giáo dục của đồng chí Trần Văn Giàu mãi mãi là di sản quý báu trong sự nghiệp xây dựng đất nước và phát triển nền khoa học – văn hóa – giáo dục nước nhà; trong quá trình xây dựng, bảo vệ, phát triển thành phố, xây dựng Đảng bộ thành phố trong sạch, vững mạnh. (Trích tham luận)

Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, Anh hùng Lao động Trần Văn Giàu, không chỉ là một nhà cách mạng tiêu biểu, một học giả lớn mà chính là một nhân cách lớn. Nét đặc sắc nhất trong nhân cách Trần Văn Giàu là ở chỗ con người ông chính là sự hòa quyện nhuần nhuyễn của một chiến sĩ yêu nước, nhà cách mạng chuyên nghiệp, nhà giáo mẫu mực và nhà học giả uyên thâm. Nhưng có lẽ nói như thế vẫn chưa đủ. Bất cứ ai được gặp ông, dù chỉ thoáng qua hay được sống và làm việc gần gũi với ông, đều nhận ra rất rõ rằng Trần Văn Giàu trước hết là một nhân sĩ Nam bộ điển hình. Chất Nam bộ toát ra từ trong giọng nói, nét cười, trong cách cư xử hàng ngày của ông: vừa nhân hậu, bao dung nhưng cũng rất quyết liệt, thẳng thắn, vừa rất nghiêm khắc nhưng lại chân tình, nồng ấm có pha một chút gì đó rất hóm hỉnh, vui vui, vừa cao ngạo mà lại rất dung dị. Và tố chất Nam bộ ấy cũng thẩm thấu vào mỗi công việc ông làm, từ hoạt động cách mạng cho tới nghiên cứu khoa học, trong mỗi ý tưởng và trên từng trang viết.

Hai bộ sách của ông viết về lịch sử phong trào công nhân Việt Nam là những công trình được tham khảo và trích dẫn nhiều nhất ở cả trong nước và nước ngoài. Người ta tham khảo hai bộ sách này trước hết vì nó sống động và ngồn ngộn tư liệu, nhưng điều làm cho các bộ sách này được đánh giá cao, tham khảo rộng rãi còn chính là vì phương pháp, cách tiếp cận mà Trần Văn Giàu thể hiện trong các công trình nghiên cứu này. Ở nước ngoài và nhất là ở Việt Nam có nhiều người đã tìm cách trình bày, lý giải các quá trình, sự kiện của lịch sử cận – hiện đại Việt Nam theo những cách khác nhau. Tuy nhiên, trong phần lớn các công trình được phát hành bằng nhiều thứ tiếng ở nhiều nước ấy đều có chung cách nhìn, cách trình bày khiến cho lịch sử chỉ còn là lịch sử của các chính đảng, các lãnh tụ, các tôn giáo và các nhóm Élite đủ loại. Chỉ có trong các công trình nói trên của Trần Văn Giàu thì lịch sử mới thực sự được trình bày như là “sự nghiệp của quần chúng nhân dân”, trong đó diện mạo, hình hài, tâm tư, nguyện vọng, hoạt động của quần chúng đã được tái hiện sinh động và cụ thể. Cách viết sử ấy của Trần Văn Giàu rõ ràng đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhận thức luận và các tiếp cận của nhiều học giả trong và ngoài nước. Ở Việt Nam, kế tiếp công trình của ông đã xuất hiện một số nghiên cứu khác rất có giá trị về công nhân, nông dân, phụ nữ… được thực hiện theo cách tiếp cận này. Ở nước ngoài, phải đợi tới giữa những năm 90 của thế kỷ trước mới xuất hiện một vài nghiên cứu theo hướng “bottom up”, trong đó cuốn sách đồ sộ của David G. Marr về Cách mạng tháng Tám “Vietnam 1945: the Quest for Power” là công trình tiêu biểu nhất.

(Đinh Xuân Lâm – Phạm Hồng Tung – 100 Years-VietNam National University, HaNoi)

 Thanh Bình Nguyễn (ghi chép)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 420

Ý Kiến bạn đọc