Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Thương mái tóc huyền

Hình như mỗi dân tộc trên thế giới đều có mái tóc tự nhiên theo gen di truyền của dân tộc mình, và mái tóc tự nhiên ấy luôn đẹp dưới con mắt của từng dân tộc. Ta thấy có tóc đen, tóc vàng, tóc nâu, tóc bạch kim, tóc thẳng mượt, tóc ngắn, tóc dài, tóc xoăn, tóc uốn dợn… Ở ta thì mái tóc đen, dài là tóc tự nhiên được xem là một trong những nét đẹp truyền thống của dân tộc, đến bây giờ giá trị ấy vẫn không biến đổi.

Theo xu thế của thời đại, của sự giao lưu văn hóa toàn cầu, mái tóc của người Việt chúng ta đã có phần biến đổi theo từng thời kỳ, từng giai đoạn. Trước hết là mái tóc của nam giới đã được cắt ngắn đi cho gọn gàng từ đầu thế kỷ XX. Mái tóc của người phụ nữ cũng được cắt uốn theo kiểu Tây phương, nhưng chỉ là phụ nữ tân thời ở vài thành phố lớn mà thôi. Bởi quan niệm “Một thương tóc bỏ đuôi gà” vẫn còn đậm trong tâm trí của người con trai Việt. Ở miền Nam không có kiểu khăn mỏ quạ, không tóc bỏ đuôi gà nhưng mái tóc dài óng ả luôn là biểu hiện nét đẹp của phụ nữ, và để cho gọn gàng thì tóc bới, tóc kẹp là kiểu tóc điển hình được mọi người thích. Còn nhớ nhãn hiệu xà bông thơm “Cô Ba” có hình người phụ nữ bới tóc duyên dáng gây ấn tượng tốt đẹp cho người tiêu dùng. Trong nông thôn miền Nam khoảng giữa thế kỷ XX thường chỉ dùng xà bông đá 72% dầu, sau đó là xà bông hiệu trái ấu mềm hơn chứ xà bông thơm “Cô Ba” thì phải là người khá giả mới xài tới, mà chỉ là xà bông tắm mà thôi.

Trở lại chuyện mái tóc của người phụ nữ Việt Nam. Từ sau 1954, trong khi con gái miền Bắc kẹp tóc là phổ biến thì ở miền Nam, việc cắt tóc tương đối ngắn và uốn tóc (điển tóc) đã được con gái và một số quí bà ở thành thị ưa chuộng. Nhưng lúc ấy chúng ta không thấy kiểu tóc ngắn cũn cỡn hay nhuộm vàng, nhuộm đỏ. Mái tóc dài quá lưng, có khi tới gối là niềm tự hào của không ít phụ nữ Việt Nam. Lúc này người con gái hay để tóc theo kiểu “tóc thề” phù hợp với những người tóc không được dầy, tốt; không ít người ở phố thị uốn tóc theo mốt của minh tinh màn bạc Tây phương. Nhưng hình như tất cả đều giữ màu tóc đen huyền, càng đen mượt càng đẹp. Hầu như tất cả những người phụ nữ đứng tuổi đều bới tóc. Gội và chăm sóc tóc bằng bồ kết, hương bưởi, hương chanh cho đen mượt và thơm tóc; trong nông thôn bới tóc không có điều kiện sử dụng dầu thơm phải thắng dầu dừa xức cho bóng tóc. Đến khoảng năm 1960 có loại dầu mượt và thơm thay cho dầu dừa có mùi không hấp dẫn lắm. Càng về sau có nhiều loại dầu phục vụ cho nữ giới trang điểm cho mái tóc của mình. Mái tóc huyền óng ả là một biểu tượng đẹp đã bao thế kỷ đồng hành cùng dân tộc Việt. Ngay hiện nay những thương hiệu dầu gội đầu khi quảng cáo đều lấy hình tượng mái tóc đen dài suông mềm mại để thu hút người tiêu dùng.

Tôi có một người quen quốc tịch Mỹ, sống ở Mỹ trên 40 năm, khi về Việt Nam đã tâm sự: “Về Việt Nam thấy các cô gái có tóc vàng, tóc nâu, tôi cảm thấy buồn lòng, hình như các cô gái ấy thích mình giống người Mỹ, người Tây chứ không chịu làm người Việt Nam”. Đa phần những người Việt ở hải ngoại rất tự hào mình là người Việt, mang dòng máu Việt, và họ cố giữ gìn bản sắc văn hóa Việt từ phong tục tập quán đến dáng vẻ bên ngoài.

Biết rằng chuộng cái mới, cái lạ là tâm lý phổ biến của thanh thiếu niên, nhưng cần phải nhận ra rằng cái bản sắc trời cho của dân tộc mình, của “cha sanh, mẹ đẻ” mới đáng tự hào. Nhớ cho đến những thập niên giữa thế kỷ XX, người Việt ở miền Nam vẫn gọi dân Tây phương là giống “mắt xanh, mũi lõ”, là tóc “râu bắp”, còn khi Tây mới vào xâm chiếm Việt Nam thì người Việt ta gọi họ là “Bạch quỉ”. Dĩ nhiên là da trắng, tóc vàng, mắt xanh… là cái riêng của một sắc dân, ta không lấy cái gen của ta mà chê người, nhưng cũng đừng tự ti mà bắt chước người để trở thành “lai căng” thì không hay. Tóc vàng mà đi với cặp lông mày đen, màu mắt đen thì thật chẳng hợp chút nào.

Có một điều cần phải nói là khá nhiều nghệ sĩ sân khấu, nhất là ca sĩ dạng tầm tầm muốn tạo phong cách cho mình nên đã ăn mặc, để tóc tai “không giống ai”, mà nếu có giống thì giống ca sĩ nước ngoài, gần đây nhất có kiểu chạy theo mốt Hàn Quốc. Kể cả một số người dẫn chương trình trên tivi. Từ đó nhiều thanh thiếu niên cũng bắt chước rồi nhuộm tóc, làm mất đi cái bản sắc của mình.

Cái đẹp truyền thống của người con gái Việt Nam từ xưa đến nay vẫn là “tóc huyền, má phấn, môi son”. Mong rằng người con gái Việt Nam hãy giữ gìn mái tóc huyền ngày xưa ấy.

Ôi! Thương sao mái tóc huyền.

Giá Khê
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 391

Ý Kiến bạn đọc