Văn học nước ngoài

Thơ Tamura Ryuichi

Tamura Ryuichi (田村 隆一 Điền Thôn Long Nhất 1923-1998) Là Thi Nhân, Tiểu Luận Gia Và Dịch Giả Nổi Tiếng Nhất Của Nhật Bản Sau Thế Chiến Thứ Hai. Ông Cùng Với Nhà Thơ Ayukawa Nobuo (鮎川信夫 Niêm Xuyên Tín Phu, 1920-1986) Sáng Lập Tạp Chí “Đất Hoang” 荒地, Hoạt Động Mạnh Mẽ Với Tư Cách Là Ngọn Cờ Đầu Của Thi Ca Nhật Bản Thời Hậu Chiến. Tác Phẩm Chủ Yếu Có “Bốn Ngàn Ngày Và Đêm” 四千の日と夜 , “Thế Giới Không Có Ngôn Ngữ” 言葉のない世界, “Tử Ngữ” 死語 , “Hiểu Lầm” 誤解…

Người Ta Nói Bản Dịch Chỉ Như Mặt Trái Tấm Thảm Tuy Cũng Có Đầy Đủ Màu Sắc Và Mũi Chỉ Đường Kim Nhưng Sự Sống Động Và Lấp Lánh Của Đường Nét Nơi Bản Gốc Hầu Như Tuyệt Tích. Vì Thế Dịch Thơ, Đặc Biệt Dịch Thơ Nhật Gần Như Là Một Điều Bất Khả. Nhưng Qua Mặt Trái Của Tấm Thảm Ngôn Từ Này, Hy Vọng Người Đọc Thấy Được Dù Hiện Đại Cách Tân Thế Nào Thì Sự Mãnh Liệt, Tinh Tế Trong Tình Yêu Thiên Nhiên Và Con Người Của Thơ Nhật Vốn Bắt Rễ Trong Haiku Và Tanka Vẫn Không Hề Thay Đổi Trong Hàng Ngàn Năm Qua.

Những Bài Thơ Sau Đây Được Dịch Từ “Tamura Ryuichi Toàn Tập Tác Phẩm” (6 Tập), Tập 1, Nxb. Kawade Shobo Shinsha Xuất Bản Lần Đầu Tháng 10-2010.

 

Gặp lại

Chúng ta đã gặp nhau ở đâu?
Đã gặp ở đâu, ở đâu?

Những người bạn thân thiết với cái chết, những bạn bè xưa cũ của tôi

Buổi trưa nơi thành phố này
Tất cả mọi bóng hình đều biến mất
trong khung cửa xám tro

Ký ức đau khổ của chúng ta cũng bị biến mất
trong huyễn ảnh bao la của thành phố

Em không thể nhớ được gì
Nụ cười mỉm của tôi
Tôi đã thì thầm với em ở một nơi nào đó

“Cứ mỉm cười với khổ đau đi”
Tôi thấy một ngọn núi lửa đã chết
Tôi thấy một cánh cửa thành phố dục tình
Tôi thấy một trật tự không có mặt trời

Buổi chiều công viên đã khô chết trong bàn tay tôi
Mùa hè vĩnh cửu đang bị nghiến trong hàm răng tôi
Một phần tối ám của địa cầu đang ngủ nơi vú tôi

Chúng ta đã gặp nhau ở đâu, ở đâu?

Tôi đã từng là một thiếu niên mười bảy tuổi
Tôi đã từng lang thang phía sau thành phố này
Bất chợt cơn mưa rào
Tôi bị đập vào vai và quay đầu lại
“Này anh, quả địa cầu đang dần thô nhám đấy”.

 

Đường trở về

Giá như không sở đắc những điều như ngôn ngữ
Nếu được sinh ra trong thế giới không có ngôn từ
Nơi ý nghĩa chẳng tựu thành ý nghĩa
Thì cuộc đời tuyệt diệu biết bao nhiêu

Nếu như em có bị phục thù
Bởi những ngôn từ đẹp đẽ
Điều đó chẳng liên quan đến tôi
Dù cho em chảy máu
Bởi những ý nghĩa thầm lặng(1)
Cũng chẳng liên quan gì đến tôi

Giọt nước mắt trong đôi mắt dịu dàng của em
Sự thống khổ rơi từ chiếc lưỡi trầm mặc
Nếu thế giới chúng ta không có ngữ ngôn
Có lẽ ta chỉ nhìn chúng rồi quay đi mất hút nhỉ?
Trong nước mắt của em có mang ý nghĩa gì
như lõi nhân quả chín?
Trong một giọt máu em có âm hưởng của nắng chiều
như ánh hoàng hôn rung động trong thế giới này không?

Giá như không sở đắc những điều như ngôn ngữ
Nhưng bởi biết tiếng Nhật và chút xíu xiu tiếng nước ngoài
Nên tôi đã dừng chân đứng lại trong giọt nước mắt của em
Và tôi một mình trở về trong giọt máu em thầm lặng.

 

Đất nước xa xôi

Nỗi khổ đau của tôi
Rất chi là đơn giản

Cũng như nuôi một con vật đến từ một đất nước xa xôi
Không cần phải có công phu gì đặc biệt

Bài thơ của tôi
Rất chi là đơn giản

Cũng như đọc một bức thư đến từ đất nước xa xôi
Không cứ gì phải rơi nước mắt

Niềm vui và nỗi buồn của tôi
Lại càng đơn giản

Cũng giống như giết một người đến từ đất nước xa xôi
Không cần đến ngôn từ gì đặc biệt.

 

Kẻ làm thơ (2)

Kẻ làm thơ
Lúc nào cũng lơ lửng trên không
Lực nổi ấy nằm ở đâu
Ai mà biết được

Kẻ làm thơ
Hơi giống như kẻ chơi đàn piano
Trước khi đầu anh ta
lựa chọn phím đàn
Thì tay đã chuyển động

Bàn tay hướng dẫn anh ta
Bàn tay bị thanh âm nắm giữ,
không thể nào trốn thoát
Vì thế mà những ngón tay
mới quằn quại muộn phiền

Âm thanh chỉ lối bàn tay
Bàn tay vừa cố gắng
thoát khỏi thanh âm
Vừa kéo dẫn anh ta đi
Về phương nào ai biết

Cuối cùng là về nơi đâu
Nếu em muốn nhìn dáng vẻ
của kẻ làm thơ
Em hãy nhảy xuống từ nơi cao nhất trên toàn thế giới
Nhìn ngược
Trong đôi mắt nhìn ngược lên lúc rơi
Có lẽ em sẽ nhìn thấy
Dáng vẻ của kẻ làm thơ
Đang lơ lửng giữa tầng không
Trong bóng tối.

 

Chim, gió tây

Xem tranh của Miro (3)
Hướng đi của gió
Và đường bay của chim
Gió vô hình trong mắt con người
Nhưng biểu hiện rõ ràng
qua nhịp vỗ cánh chim bay
Sợi dây âm nhạc rung động
không kịch tính
Nhưng chỉ ra cho con người thấy
Nơi vầng dương phải lặn xuống

Hoàng hôn

Gió đổi chiều
Mùa đông đã bắt đầu
Người dựng cổ áo khoác đen
Đi ngược hướng
Lưng phơi trong ánh sáng đỏ quạch mùa đông
Thời gian trôi vun vút
Định níu giữ khoảnh khắc đó
Trước khi đi thử ra đến bờ biển hoang liêu
Cánh chim bay một đường thẳng
Ngược gió tây
Mặt trời lặn xuống
Trong giấc mơ run rẩy
Nơi ánh sáng u ám kia.

 

Sợi dây mảnh

Em lúc nào cũng cô đơn
Trong đôi mắt em chưa từng
cho anh thấy nước mắt
Có một thứ gì như ánh sáng đắng cay
Anh yêu thích điều đó

Trong ảnh tượng mù lòa của em
Thế giới này là chốn săn mồi
thê lương hoang vắng
Mà em, người thợ săn mùa đông
Đuổi theo không ngừng nghỉ
một trái tim cô độc

Em không tin vào ngôn ngữ
Trong dấu chân em đã tàn sát
mọi con tim
Có một sự khát khao thâm sâu
với nỗi sợ
Anh không tài nào chịu nổi nữa

Trên sợi dây mảnh mà em bước đi
Ngay trên tuyết còn vương mùi máu
Mà dù đi xa đến bao nhiêu
Anh cũng nhận ra ngay vết dấu

Em hãy lấy súng ra đi
Anh sẽ chết trong ngôn ngữ.

 

Tamura Ryuichi
Hoàng Long (dịch từ nguyên tác Nhật ngữ)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 576

——————-
(1) Trong nguyên tác dùng trợ từ Ni trong văn cảnh đoạn này có nghĩa là “dù cho máu chảy bởi những ý nghĩa thầm lặng’” nhưng cũng có thể hiểu là “máu chảy trong những ý nghĩa thầm lặng”. Cả hai nghĩa đều hay.
(2) Nguyên văn tựa đề bài thơ là “Kẻ viết thơ” (Shi wo kaku hito wa) nhưng nói như Thanh Tâm Tuyền trong tiếng Việt không ai nói “viết thơ” cả, viết thư thì có. “Một nhà văn làm văn, thật không có gì miệt thị hơn lời ấy. Nhưng một người làm thơ lại là lẽ tự nhiên. Chỉ ngô nghê khi anh nói người làm thơ viết thơ” (TTT). Vì thế, chúng tôi đặt lại tựa là “Kẻ làm thơ”.
(3) Joan Miró (1893-1983), họa sĩ Tây Ban Nha.

Ý Kiến bạn đọc