Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Thơ mộng Búng Bình Thiên

Búng Bình Thiên còn có tên gọi khác là “Hồ Nước Trời”, thuộc huyện An Phú, tỉnh An Giang, nằm giữa ba xã biên giới là Khánh An, Khánh Bình và Nhơn Hội, huyện An Phú. Nét độc đáo, diệu kỳ của búng là dòng nước luôn xanh trong, phẳng lặng quanh năm mặc dù thông với dòng Bình Di nước đục ngầu phù sa. Vì vậy, Búng Bình Thiên có tiềm năng du lịch phục vụ nhu cầu bảo tồn văn hóa, nơi tham quan, giải trí cho du khách trong và ngoài nước, nằm trong tuyến du lịch thuộc khu vực kinh tế cửa khẩu Khánh Bình, huyện An Phú.

Dòng Nước Gạn Đục, Khơi Trong

“Búng” theo tiếng địa phương có nghĩa hồ hay đầm, “Bình” là do mặt nước trong búng lúc nào cũng trong xanh, yên ả, “Thiên” có nghĩa là trời, xuất phát từ truyền thuyết dân gian về sự ra đời của hồ này. Búng Bình Thiên tức là “Hồ Nước Trời” (hồ nước thanh bình do trời ban). Đây là hồ nước ngọt tự nhiên lớn, cung cấp lượng nước quanh năm cho nhân dân trong vùng và cũng là nơi có trữ lượng thủy sản bậc nhất vùng biên giới. Búng Bình Thiên rộng 300 ha vào mùa khô, 900 ha vào mùa nước nổi, độ sâu trung bình 4 m, gồm có 2 hồ: Búng Bình Thiên lớn và Búng Bình Thiên nhỏ (người dân địa phương quen gọi là Búng Lớn và Búng Nhỏ). Cuộc sống của bà con người Chăm trên mảnh đất ven bờ Búng Bình Thiên cũng thanh bình như chính dòng nước phẳng lặng như gương của búng. Đến nay, hiện tượng nước hồ luôn trong xanh (trong khi các kênh rạch ở gần đó nước lại đục ngầu phù sa) và nước ở búng cứ dâng lên rồi hạ xuống chứ không chảy, vẫn chưa có lời giải thích cụ thể, thuyết phục.

Be-nuoi-ca-duoc-nguoi-dan-ap-Bung-Lon-dat-tren-mat-Bung
Bè nuôi cá của người dân ấp Búng Lớn đặt trên mặt Búng.

Truyền thuyết kể rằng, cuối thế kỷ XVIII, tướng quân nhà Tây Sơn là Võ Văn Vương kéo quân về An Giang. Ông đã chọn vùng đất này làm căn cứ để tích trữ lương thảo, thao rèn binh mã. Mùa khô, khu vực này là một vùng đất khô cằn, thấy binh sĩ thiếu nước trầm trọng, ông liền lập đàn làm lễ tế cáo trời đất, xin ban cho nguồn nước. Làm lễ xong, ông rút gươm đâm thẳng xuống đất. Khi lưỡi gươm cắm xuống mặt đất thì một dòng nước ngọt trong lành trào lên, tràn ngập thành hồ như ngày nay. Tướng quân Võ Văn Vương đã đặt hồ là Búng Bình Thiên.

Nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu nguyên nhân làm cho dòng nước trong búng quanh năm trong xanh và cho đến nay chỉ có vài cách lý giải thuyết phục nhất rằng điều kỳ lạ này là do địa hình đặc biệt của Búng Bình Thiên. Búng nước rất lớn, nhưng miệng búng thì nhỏ, chỉ vừa một chiếc cầu bê tông bắc ngang len lỏi giữa các khu dân cư san sát quanh búng. Hoặc như người Chăm quanh búng cho rằng trong hồ tồn tại một loại tảo có khả năng tự làm sạch nguồn nước. Thảm thực vật đặc biệt lơ lửng trong hồ này có tác dụng như một túi lọc tất cả cặn phù sa khiến màu nước luôn trong xanh và mặt nước yên ả, thanh bình, chứ hồ nước tự nhiên này không hề nhuốm màu huyền bí như quan điểm xưa của dân gian.

Cảnh Sắc Thơ Mộng

Ron-rang-Le-hoi-van-hoa-Mua-nuoc-noi-Bung-Binh-Thien
Rộn ràng liên hoan văn hóa mùa nước nổi Búng Bình Thiên.

Búng Bình Thiên là một thắng cảnh tự nhiên, nước quanh năm trong xanh ngằn ngặt, tràn ngập nắng vàng phản chiếu mặt nước và gió lộng bốn bề. Búng Bình Thiên còn là “cái rốn” cho cá tôm của vùng sông Hậu sinh sản, nhất là vào mùa nước nổi. Chạy dài theo Búng Bình Thiên là đường lộ khá lớn, với những nhà “cóc sàn” đặc trưng và những vườn cây tươi tốt cho hoa thơm, trái ngọt quanh năm. Người dân sống quanh Búng còn cất bè nuôi cá rô phi, cá lóc, cá tra, cá ba sa, cá điêu hồng… Đây là điểm du lịch lý tưởng vì cảnh quan vẫn còn nguyên sơ, trầm mặc và người dân ở đây có những món ăn dân dã, đặc sản mang đậm chất của một thời ông cha đi mở cõi, như: lẩu mắm, cá linh kho lạt, chuột nướng, canh chua bông súng, bông điên điển, cá lóc nướng trui, cá tra kho, cá rô đồng chiên giòn… Khách đến đây cũng có thể tham quan cuộc sống của bà con người Chăm ở ấp Búng Lớn (ven bờ Búng Bình Thiên), xã Nhơn Hội với nhiều nét sinh hoạt văn hóa riêng có, đặc sắc và rất quyến rũ. Quanh Búng Bình Thiên có khoảng 795 hộ dân gồm dân tộc Kinh và Chăm sống xen kẽ, chan hòa cùng nhau. Họ sống  hiền hòa, bình dị và rất thân thiện với khách phương xa. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nghề nông và nuôi trồng, khai thác thủy sản tại búng, rất ít người dân đi làm ăn xa. Anh Quách Văn Nè, Trưởng ấp Búng Lớn, xã Nhơn Hội cho biết: “Mọi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, tín ngưỡng tôn giáo của bà con người Chăm quanh búng đều diễn ra tại Thánh đường Hồi giáo Masjid Al Khai Ryah. Thánh đường còn là nơi truyền dạy kinh thánh và kiến thức phổ thông cho thanh thiếu niên”. Với cảnh sắc thơ mộng, hữu tình đặc trưng vùng sông nước miền Tây nên Búng Bình Thiên cũng là địa điểm ưa thích của các tay săn ảnh phong cảnh cả nước và du khách nước ngoài.

Đánh Thức Tiềm Năng Du Lịch

Thanh-duong-Masjid-Al-Khai-Ryah-cua-dong-bao-Cham-ap-Bung-Lon
Thánh đường Masjid Al Khai Ryah của đồng bào Chăm, ấp Búng Lớn,
xã Nhơn Hội, huyện An Phú, tỉnh An Giang.

Ông Mach Sanes, người đi đầu trong số những người Chăm tham gia làm du lịch mùa nước nổi ở Búng Bình Thiên, hiện là Phó giáo cả của Thánh đường Hồi giáo Masjid Al Khai Ryah cho biết: “Trong những năm gần đây, chúng tôi chính thức làm du lịch. Chúng tôi cho thuê trang phục, chụp hình lưu niệm, đưa đón khách tham quan búng, tổ chức các dịch vụ ăn nghỉ tại nhà… Mặc dù cung cách phục vụ chưa thực sự chuyên nghiệp nhưng chúng tôi đã khiến nhiều du khách hài lòng…”. Một điều đặc biệt thu hút khách du lịch là người Chăm ở ấp Búng Lớn, xã Nhơn Hội luôn chân chất, hiền lành, sống “tốt đời, đẹp đạo”, tệ nạn xã hội khó có thể thâm nhập vào đời sống của họ.

Để quảng bá tiềm năng du lịch rộng rãi đến du khách trong và ngoài nước, từ năm 2006, Tỉnh ủy, UBND tỉnh An Giang đã tổ chức mỗi năm một lần Liên hoan văn hóa mùa nước nổi Búng Bình Thiên với chương trình nghệ thuật đặc sắc, sân khấu ngoài trời, dựng ngay trên mặt Búng Bình Thiên với lồng đèn, thuyền hoa rực rỡ, khung cảnh khoáng đạt, giao hòa với thiên nhiên. Liên hoan còn tổ chức nhiều trò chơi như đua thuyền, chống xuồng trên đồng, nơm cá lóc trên ruộng, bắt lươn trong chum, đi cầu khỉ và bắt chuột trên ruộng… Liên hoan còn là dịp để bà con thể hiện sự khéo léo, tinh tế trong hội thi thuyền hoa đăng, hội thi lồng đèn, triển lãm hình ảnh về thành tựu phát triển kinh tế – xã hội của huyện An Phú từ ngày tái lập, trưng bày tác phẩm nghệ thuật tạo hình bằng trái cây… Đặc biệt, UBND huyện An Phú còn vận động và tiến hành thả cá có nguồn gốc từ tự nhiên xuống Búng Bình Thiên, nhằm bảo tồn và tái tạo nguồn lợi thủy sản của Búng Bình Thiên.

Trong suốt 10 năm qua, Liên hoan văn hóa mùa nước nổi Búng Bình Thiên luôn giữ được những nét đặc trưng, riêng có với các trò chơi dân gian đậm nét văn hóa vùng sông nước miền Tây. Đây cũng là dịp cho nhân dân các dân tộc cùng sinh sống gặp gỡ giao lưu, vui chơi giải trí, trao đổi kinh nghiệm trong mùa làm ăn mới mùa nước nổi, mời gọi đầu tư du lịch vào khu vực Búng Bình Thiên. Trong tương lai không xa, Búng Bình Thiên sẽ trở thành khu du lịch bảo tồn văn hóa, tự nhiên, nghỉ dưỡng và giải trí nằm trong tuyến du lịch thuộc khu kinh tế cửa khẩu Khánh Bình kết hợp với các điểm du lịch hành hương là Miếu Bà Chúa Xứ, Lăng Thoại Ngọc Hầu và các núi thuộc vùng Bảy Núi.

Bài và ảnh: Chiến Khu 
(TP. Châu Đốc, An Giang)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 405

 

Ý Kiến bạn đọc