Trong nước

Tháng 5 Nhớ Bác – Hồ Chí Minh Nhật ký trong tù

Nhật ký trong tù là một tập thơ chữ Hán (Ngục trung nhật ký), gồm 133 bài thơ, phần cuối có một số ghi chép về quân sự và thời sự, được Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng tác trong thời gian hơn một năm (từ 29-8-1942 đến 10-9-1943) Người bị chính quyền địa phương của Tưởng Giới Thạch bắt giam trái phép tại các nhà tù ở tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Nội dung lại những cảnh sinh hoạt trong tù, lên án chế độ nhà tù hà khắc của chính quyền Quốc dân Đảng, thể hiện tinh thần lạc quan cách mạng và tình cảm nhân đạo cộng sản chủ nghĩa cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tập thơ được đánh giá là một văn kiện lịch sử quan trọng, một tác phẩm văn học xuất sắc, có tác dụng giáo dục sâu sắc phẩm chất và đạo đức cách mạng cho nhiều thế hệ.

Anh-minh-hoa---Thang-5-nho-Bac---Ho-Chi-Minh-Nhat-ky-trong-tu 

Để tránh rắc rối với chính quyền Tưởng Giới Thạch, ở bìa đầu cuốn sổ, Hồ Chí Minh đã cẩn thận viết chệch thời gian sáng tác đi 10 năm: “29/8/1932 – 10/9/1933”; nhưng đến cuối tập thơ, trang 53, trên chữ “hoàn” (hết), Hồ Chí Minh đã dùng cùng một thứ chữ để ghi lại thời gian sáng tác chính xác: “29/8/1942 – 10/9/1943”.

Tập thơ là một cuốn sổ tay nhỏ, kích thước 12,5 cm x 9,5 cm. Bìa bằng giấy cát-tông, có ghi 4 chữ Ngục trung nhật ký (tức Nhật ký trong tù) kèm theo 4 câu thơ và một hình vẽ hai nắm tay bị xích. Ruột gồm 82 tờ bằng giấy dã. Trong đó có 64 tờ viết chữ Hán trên một mặt bằng mực tàu, bút lông theo hàng dọc từ trên xuống, từ phải sang trái và 18 tờ để trắng. Từ tờ thứ nhất đến tờ 46 chép 131 bài thơ. Từ tờ 47 đến tờ 52 là mục đọc sách (độc thư lan). Tờ 53 là 2 bài thơ cuối cùng của tập thơ. Từ tờ 62 đến 71 là mục đọc báo (khán báo lan).

Từ năm 1960, tác phẩm này được dịch ra tiếng Việt, được nhiều người đánh giá là một thể hiện khác của con người Hồ Chí Minh qua cách nhìn là một nhà thơ. Đến nay đã được xuất bản nhiều lần, dưới nhiều hình thức khác nhau, được dịch và giới thiệu ở nhiều nước trên thế giới, nhiều lần được thể hiện bằng thư pháp chữ Việt, Hán, Triều Tiên, Nhật Bản… Ngày 1-10-2012, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra quyết định công nhận bảo vật quốc gia cho tác phẩm Ngục trung nhật ký.

Nói về tập Nhật ký trong tù, nhà thơ Xuân Diệu từng phát biểu:

- Thơ Nhật ký trong tù theo ý tôi, rất dễ và rất khó. Dễ là dễ hiểu, giản dị, gần gũi với mọi người, các bài có cơ sở đầu tiên ở thực tế dễ thông cảm. Nhưng nếu chưa nâng tâm trí mình lên đúng mức thì chưa thấy hết các tinh tuý ở bên trong thơ, cho nên nói là rất khó… Người xưa nói ”Đối diện đàm tâm” nghĩa là mặt nhìn mặt miệng không nói mà hai tâm hồn trò chuyện, như vậy là tinh vi lắm, là cái thứ im lặng rất cao đàm tâm được với nhau… Cái hay vô song của tập thơ là chất người cộng sản Hồ Chí Minh, được đào tạo trong lò hun đúc của Lê-nin mà vẫn mang cái tinh anh của Nguyễn Trãi, Văn Thiên Tường…

Còn nhà thơ Vũ Quần Phương thì nhận định rằng:

- Thơ ghi nhật ký, mà nhật ký thì không bỏ những việc thường ngày. Hồ Chí Minh trung thực với chính mình, Người ghi đủ, từ việc thanh nhã ngắm trăng, thổi sáo, đến việc gãi ghẻ, ngồi trên hố xí… rất chi là khó nói. Ấy thế mà thành thơ, mà nên thơ. Cách hành xử của con người này, ngay trong những việc tầm thường nhất, cũng bộc lộ phẩm cách. Phẩm cách lớn của Hồ Chí Minh đã tạo chất thơ mới lạ, đầy bất ngờ trong những việc tầm thường ấy. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng, thơ đối với Người chỉ là một thú chơi, hay một phương tiện cổ động cách mạng. Tập thơ nổi tiếng nhất của Người là Nhật ký trong tù cũng ra đời như một sự bất đắc dĩ. Trong tù, không làm gì được thì làm thơ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ thiên tài của Đảng và nhân dân Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Người kết tinh trong mình những phẩm chất và giá trị tinh thần cao quý nhất của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam. Cuộc đời, sự nghiệp của Người là một tấm gương sáng vì dân, vì nước. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người đã trải qua nhiều khó khăn, gian khổ, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng, nhưng dù bất kỳ hoàn cảnh nào Người cũng vẫn luôn lạc quan, tin tưởng vào thắng lợi của cách mạng. Tinh thần ấy thể hiện rõ trong nhiều trước tác của Người, trong đó có tập thơ Nhật ký trong tù.

Lê Anh
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 445

Ý Kiến bạn đọc