Tản văn

Tết coi cải lương

Nhớ lắm những năm tháng rực rỡ của cải lương trong kí ức tôi – những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 của thế kỉ XX.

Ở tuổi 12, 13, Tết nhứt không ít các thứ vui chơi: nắm tay người lớn chen vào các chợ hoa, đi lăn dưa. Hay đổ từ 23 tháng chạp đưa ông Táo trở đi, nhà nào cũng đì đoàng tiếng pháo. Trận tranh pháo cùng chúng bạn kéo dài từ 12 giờ khuya giao thừa đến 1, 2 giờ sáng mùng 1 mới mò về tới nhà chui vào mùng đánh giấc. Thể nào đi vài nhà, đứa nào đứa nấy cũng được một bọc đầy pháo, tất cả để chờ “trận chiến” sáng bảnh mùng 1 đốt thi vui tai…

Truyền hình ngày Tết là một thú giải trí hấp dẫn khác. Tầm 25 tháng chạp, các đài truyền hình đua nhau giới thiệu chương trình phát Tết. Ban ngày là những bông hoa nhỏ, phim hoạt hình, ca nhạc thiếu nhi, ca nhạc xuân, chiếu phim, chúc Tết, phóng sự… Tối từ đêm giao thừa đến đêm mùng 5 Tết, cải lương chiếm lớn thời lượng phát sóng. Ngóng cải lương trên tivi thiệt giống như ngóng người yêu khi biết yêu. Cảm giác xem giới thiệu từng tuồng cải lương phát sóng Tết, nhất là có nghệ sĩ thần tượng tham gia vở diễn, khoái cảm nghệ thuật cũng dâng tràn lạ.

Cai-luong---Cao-Thi-Duoc---Anh-1
Cải lương – sơn dầu – Cao Thị Được.

Ấn tượng hơn hết thảy là đợi đến Tết đi coi cải lương rạp hát. Đã thành lệ, lưu diễn Tết bắt đầu từ 15, 20 tháng chạp. Quê tôi cũng là điểm dừng chân của nhiều đoàn cải lương, có những đoàn danh tiếng như Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, Đoàn cải lương Sài Gòn 1, Đoàn cải lương Nhân dân Kiên Giang. Khỏi phải nói mọi người đón nhận cải lương với tâm trạng náo nức thế nào!? Mấy ngày trước khi đoàn cải lương đến,bà con đã tranh thủ giải quyết xong mùa vụ. Còn không cũng xuất vườn, xuất ao mớ cá, mớ rau củ, con gà, con vịt… để kiếm tiền đi coi hát cải lương. Ngày đó có đèn điện gì cho cam! Đèn dầu, đèn cóc, sang hơn thì đèn măng-xông, thậm chí hoành tráng sáng đường đồng, đường đê bằng mấy bó đuốc lá dừa, đuốc rơm con cúi. Ùn ùn kéo đi rợp cả đường đê, đông kịt con đường đất làng…

Hơn 6 giờ chiều, bà con đã tập trung về bãi diễn mua vé, chọn chỗ ưng ý nhất, dù đến tận 7, 8 giờ mới hát. Nói bãi diễn vì thời đó, đoàn cải lương thường chọn sân vận động, sân trường học làm nơi dựng rạp che vòng bao bằng tôn để diễn. Vẫn có rạp hát đấy, nhưng sức chứa của 500-700 ghế không đáp ứng đủ nhu cầu của một, hai ngàn người xem! Cái thú nhất đối với bọn choai choai là làm sao “lẻn” vào chỗ trang điểm của đào-kép hát. Dưới con mắt bọn tôi, đào-kép hát là những người thiệt đẹp, coi tận mặt họ trang điểm còn thú vị gì bằng. Cho nên, lọt thỏm được vào sân diễn, thế nào cũng phải tìm cho kì được chỗ mấy nghệ sĩ trang điểm. Thế là khuôn mặt nghệ sĩ từ mặt mộc đến trang điểm thành ông hoàng bà chúa, hay có nghệ sĩ bị cảm cạo gió giác đầy lưng… đều bị mấy cặp mắt tò mò chăm chú dõi theo. Nào là nghệ sĩ gạo cội Minh Phụng, Lệ Thủy, Bích Hạnh, Thanh Tuấn, Trọng Hữu, nghệ sĩ trẻ đẹp Phượng Hằng, Lệ Trinh (em Lệ Thủy), danh hài Thanh Nam… Lời ca, lời thoại của mấy vở cải lương thì khỏi phải nói, bà con ai nấy thuộc rành rẽ, hát nhép theo vanh vách: Nửa đêm trăn trở, Rạng ngọc Côn Sơn, Tiếng hò sông Hậu, Sự tích cây Uyên ương…

Các đoàn cải lương thường ghé diễn chừng 3 đến 5 đêm là cùng. Trụ lại lâu nhất, ăn Tết tại chỗ diễn là đoàn cải lương địa phương. Mấy năm liền, Đoàn cải lương Cầu Ngang đã trở thành tên quen. Cứ sáng trưa chiều trước đêm diễn, xe honda 67 chở người phát loa quảng cáo nghe cũng sướng tai, nhất là mấy câu quảng cáo tâng bốc nghệ sĩ đến tận mây (dù chỉ là đoàn cải lương huyện): Đêm nay đoàn cải lương hân hạnh phục vụ… vở cải lương hương xa kiếm hiệp “Máu nhuộm sân chùa” với sự góp mặt của nam nữ nghệ sĩ tài danh. Nữ nghệ sĩ gương mặt khả ái làn hơi dài Thanh Kim Mỹ, cười nghiêng ngả với danh hài Sĩ Liêm… Đoàn diễn có khi đến hai tuần, cạn cả các vở tuồng đoàn có: Tình ca biên giới, Bạch Viên Tôn Các, Mái tóc người vợ trẻ, Tô Ánh Nguyệt…. Mùng 1, mùng 2, mùng 3 Tết, suất diễn tăng lên đến hai, ba. Mà sao ngày ấy cải lương có sức cuốn hút kì lạ! Nhiều lúc, đã coi suất diễn ban ngày, tối lại tiếp tục “coi cọp”: đi theo sau lưng người lớn, chờ lúc người soát vé lơ đễnh, chạy một mạch vào đám đông, lẫn vào đấy coi như an toàn; gặp lúc đoàn cải lương diễn trong rạp hát, đi tìm cánh cửa hông nào he hé hở, hai đứa đẩy cánh cửa ngược nhau để chỗ hé mở to ra cho thằng thứ ba lách vào, nếu trót lọt thì đến đứa kế tiếp, còn nếu bị phát hiện thì coi như toi. Bữa đó, thế nào cũng tiu nghỉu bỏ về nhà hoặc ở đâu đó chờ đến lúc thả giàn vào coi…

Kể đã gần 30 năm trôi qua, mỗi mùa Tết về, tôi lại nhớ da diết cải lương. Nhớ nao nức cái không khí í ới rủ nhau đi coi cải lương, vô tư, đam mê, ghiền hết sức nói. Mà đâu phải lần nào xin ba má cũng được cho đi coi liền đâu, phải năn nỉ ỉ ôi “Má ơi, lâu lâu người ta về hát có một lần, má cho con đi nhe má! Con đi tối nay nữa hà, mai con ở nhà hổng đi… Thằng Tèo chờ con ở ngoài kìa…”. Hứa với má vậy thôi, tối hôm sau lại tiếp tục kiếm cớ khác, lại điệp khúc năn nỉ ỉ ôi cốt để đi xem cải lương cho bằng được.

Nguyễn Văn Hiếu
(Giáo viên THPT Hiếu Tử, tỉnh Trà Vinh)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số Xuân 2018

Ý Kiến bạn đọc