Thầy thuốc Văn nghệ

Suy tuyến thượng thận

Bệnh suy tuyến thượng thận là một rối loạn xảy ra khi tuyến thượng thận tiết ra quá ít nội tiết tố cortisol và aldosteron. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi và đe dọa tính mạng. Phương pháp điều trị là dùng nội tiết tố thay thế cho các hoạt động của tuyến thượng thận.

Các dấu hiệu của bệnh suy tuyến thượng thận thường phát triển chậm trong vòng vài tháng bao gồm mệt mỏi, giảm cân, chán ăn, da sậm màu, huyết áp thấp và hay ngất xỉu. Người bệnh thèm muối, hạ đường huyết, buồn nôn, tiêu chảy hay nôn mửa kèm theo đau bụng, đau các khớp xương, rụng tóc và rối loạn chức năng tình dục. Đôi khi, các dấu hiệu xảy ra đột ngột như trong cơn “bão thượng thận” bao gồm dấu hiệu đau lưng hay đau bụng dữ dội, nôn mửa và tiêu chảy nặng dẫn đến mất nước, tụt huyết áp và bất tỉnh. 

Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Suy-tuyen-thuong-than

Nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận là do tuyến thượng thận bị hư hỏng nên tiết ra không đủ nội tiết tố cortisol và aldosteron. Tuyến này nằm ngay phía trên thận và sản xuất ra các nội tiết tố quan trọng. Tuyến thượng thận bao gồm hai phần, phần tủy tiết ra chất adrenalin, phần vỏ tiết ra glucocorticoid, mineralocorticoid và nội tiết tố sinh dục nam. Các nội tiết tố này rất cần thiết cho cuộc sống. Các glucocorticoid như cortisol giúp chuyển đổi thức ăn thành năng lượng, đóng vai trò quan trọng trong phản ứng viêm và giúp cơ thể phản ứng với stress. Các mineralocorticoid như aldosteron giúp duy trì cân bằng natri và kali, ổn định huyết áp. Androgen là nội tiết tố sinh dục nam giúp phát triển tình dục và cơ bắp ở nam giới, tạo ham muốn tình dục và cảm giác hạnh phúc ở cả nam lẫn nữ.

Suy tuyến thượng thận thường là hậu quả của tình trạng cơ thể tấn công chính mình như trong bệnh tự miễn. Hệ miễn dịch xem vỏ thượng thận như kẻ thù nên ra lệnh tấn công và tiêu diệt. Các nguyên nhân khác bao gồm lao tuyến thượng thận, nhiễm khuẩn tuyến thượng thận, ung thư tuyến thượng thận và xuất huyết tuyến thượng thận. Suy thượng thận cũng xảy ra khi tuyến yên bị bệnh. Tuyến yên tiết ra chất ACTH kích thích thượng thận sản xuất ra nội tiết tố nên khi bị bệnh, ACTH giảm và tuyến thượng thận không làm việc dù không hư hỏng.

Một nguyên nhân phổ biến của suy thượng thận thứ phát xảy ra khi người bệnh lạm dụng corticoid điều trị các bệnh mãn tính như hen suyễn hay viêm khớp, rồi đột ngột ngưng dùng.

Muốn chẩn đoán chứng suy thượng thận, thầy thuốc hỏi bệnh sử và tìm các dấu hiệu như mệt mỏi, đau cơ, thèm ăn muối. Khi nghi ngờ, thầy thuốc cho xét nghiệm máu đo nồng độ natri, kali, cortisol và ACTH. Thầy thuốc cũng cho đo kháng thể liên quan đến bệnh tự miễn. Thử nghiệm kích thích ACTH bao gồm đo cortisol trong máu trước và sau khi tiêm ACTH tổng hợp. Thầy thuốc cũng kiểm tra lượng đường trong máu và nồng độ cortisol sau khi tiêm insulin.

Thầy thuốc cho chụp cắt lớp vi tính CT bụng để kiểm tra kích thước tuyến thượng thận và tìm những bất thường như u tuyến thượng thận, chụp MRI tuyến yên nếu nghi ngờ có suy thượng thận thứ phát.

Phương pháp điều trị bệnh suy tuyến thượng thận là dùng liệu pháp thay thế để điều chỉnh lượng nội tiết tố. Một số tùy chọn bao gồm corticoid đường uống như thuốc prednison để thay thế cortisol, thuốc fludrocortison để thay thế aldosteron. Nếu người bệnh nôn mửa và không thể uống, thầy thuốc cần cho thuốc tiêm.

Một “cơn bão” thượng thận là tình huống đe dọa tính mạng mà hậu quả là huyết áp thấp, đường trong máu giảm và kali trong máu cao, cần cấp cứu ngay qua tiêm tĩnh mạch hydrocortison và dung dịch muối đường.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 423

Ý Kiến bạn đọc