Thầy thuốc Văn nghệ

Sốt thương hàn

Sốt thương hàn là bệnh do vi khuẩn Salmonella typhi gây ra. Bệnh là mối đe dọa nghiêm trọng ở các nước đang phát triển, đặc biệt đối với trẻ em.

Sốt thương hàn lan truyền qua thức ăn và nước ô nhiễm hay tiếp xúc gần gũi với người bệnh. Các dấu hiệu bao gồm sốt cao, đau đầu, đau bụng, táo bón hay tiêu chảy. Sốt bắt đầu thấp và tăng dần hàng ngày, đạt đến mức cao nhất 40,50 C. Người bệnh đau đầu, đau cơ, đau bụng, tiêu chảy hay táo bón, phát ban ở bụng gọi là ban cua. Nếu không điều trị, người bệnh trở nên mê sảng kèm theo biến chứng đe dọa đến mạng sống như thủng ruột.

So-488--Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Sot-thuong-han

Nguyên nhân gây ra sốt thương hàn là do vi khuẩn độc hại có tên Salmonella typhi. Vi khuẩn lan truyền qua thức ăn hay nước ô nhiễm và qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Vi khuẩn cũng truyền qua phân và nước tiểu của người bệnh. Ngay cả sau khi điều trị bằng kháng sinh, một số ít người hồi phục tiếp tục còn vi khuẩn trong ruột hay túi mật nhiều năm. Những người này gọi là người mang mầm bệnh mãn tính phát tán vi khuẩn trong phân và có khả năng lây nhiễm sang người khác.

Các biến chứng nghiêm trọng nhất của sốt thương hàn là chảy máu ruột hay thủng ruột trong tuần thứ ba của bệnh, gây ra các dấu hiệu đau bụng, nôn mửa và nhiễm trùng máu. Các biến chứng khác ít gặp hơn bao gồm viêm cơ tim, viêm phổi, viêm tụy và viêm màng não. Các biến chứng tâm thần như mê sảng, ảo giác và hoang tưởng.

Ở nhiều nước đang phát triển, tiêm phòng là cách tốt nhất để kiểm soát sốt thương hàn. Một loại vaccin được khuyến cáo khi đi đến các khu vực có nguy cơ cao. Thầy thuốc cho tiêm một liều duy nhất ít nhất một tuần trước khi đi du lịch. Vaccin không có hiệu quả hoàn toàn và cần tiêm lặp lại vì hiệu quả vaccin giảm theo thời gian. Khi đi đến các khu vực có nguy cơ nên rửa tay bằng nước nóng hay nước xà phòng. Nên rửa sạch trước khi ăn hay chuẩn bị thức ăn và sau khi đi vào nhà vệ sinh. Tránh uống nước chưa qua xử lý. Thầy thuốc nghi ngờ sốt thương hàn dựa trên các triệu chứng. Thầy thuốc chẩn đoán bằng cách xác định có vi khuẩn trong cấy máu hay chất lỏng khác trong cơ thể. Để nuôi cấy, thầy thuốc lấy một mẫu nhỏ máu, phân, nước tiểu hay tủy xương đặt trong một môi trường đặc biệt tìm dưới kính hiển vi sự hiện diện của vi khuẩn thương hàn. Nuôi cấy tủy xương thường là thử nghiệm nhạy cảm nhất đối với vi khuẩn thương hàn. Thầy thuốc cũng làm xét nghiệm phát hiện kháng thể đối với vi khuẩn thương hàn trong máu hay xét nghiệm kiểm tra DNA trong máu.

Liệu pháp kháng sinh là cách điều trị hiệu quả duy nhất cho bệnh sốt thương hàn. Thuốc trụ sinh thông thường là ciprofloxacin. Ceftriaxon là thuốc kháng sinh tiêm chích thay thế cho những người không thể dùng ciprofloxacin chẳng hạn như trẻ em. Những thuốc này có thể gây ra phản ứng phụ, và việc sử dụng lâu dài dẫn đến các dòng vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh. Trong quá khứ, thuốc được lựa chọn là chloramphenicol. Tuy nhiên, ngày nay thầy thuốc không sử dụng thuốc này vì các phản ứng phụ và tình trạng kháng khuẩn phổ biến. Trong những năm gần đây, vi khuẩn thương hàn cũng đã chứng minh khả năng đề kháng lại bactrim và ampicillin. Các phương pháp điều trị khác bao gồm uống nước giúp ngăn ngừa mất nước do sốt kéo dài và tiêu chảy. Nếu mất nước nghiêm trọng, đôi khi thầy thuốc cần cho truyền dịch qua đường tĩnh mạch. Phẫu thuật cần thiết trong trường hợp có biến chứng xuất huyết và thủng ruột.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 488

Ý Kiến bạn đọc