Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

“Soái ca” ?

Gần đây, ở các sân chơi showbiz trên các kênh truyền hình, nhiều người dẫn chương trình thường dùng từ “Soái ca” để chỉ một nam ca sĩ, diễn viên nào đó được (gọi là) hâm mộ. Từ đó, “Soái ca” thâm nhập vào nhiều bài viết của một số nhà báo. Điển hình là trong việc lập lại trật tự vỉa hè, giành vỉa hè cho người đi bộ đang diễn ra rầm rộ nhưng đầy cam go ở quận 1, TP. Hồ Chí Minh, ông Đoàn Ngọc Hải – Phó Chủ tịch (PCT) quận này đã cương quyết dọn sạch những hàng quán, những bức tường lấn chiếm vỉa hè và các xe ôtô đỗ sai quy định, bước đầu đem lại phong quang vỉa hè ở nhiều dãy phố, được dư luận đồng tình, hoan nghênh. Phóng viên một tờ báo nọ có bài viết nhan đề “Có cần “soái ca” cho cuộc chiến vỉa hè?”, trong đó kể một chi tiết: Phóng viên (PV) một đài truyền hình đến hiện trường gặp ông Đoàn Ngọc Hải, với câu phỏng vấn: “Ông nghĩ sao về việc nhiều người dân gọi ông là “Soái ca”?”. Vị PCT quận 1 gạt nhẹ “míc” trên tay PV thay cho câu trả lời, rồi tiếp tục chỉ đạo làm sạch vỉa hè! Phần cuối bài báo nói trên, tác giả viết: “Trở lại câu hỏi “Soái ca”! Nó thực sự đang đặt ra một vấn đề nghiêm túc. Đó là sự gương mẫu của những người lãnh đạo, của những cán bộ, đảng viên”. Và rồi tác giả bình luận: “Câu hỏi “Soái ca” ngẫm ra, đang chỉ chân rằng người dân cũng cần một mẫu “người hùng” để lấy đó làm nguồn cảm hứng, lấy đó làm mực thước, lấy đó mà mấu vịn niềm tin dầu xét ra, vị “Soái ca” quận 1 – cho phép tôi gọi ông như thế, chỉ là một trong hơn 20 ngàn “huyện quan” đang thực hiện công việc của mình”.

Phía dưới bài báo này, có đăng một số ý kiến bình luận của độc giả, trong đó phần đông cho rằng: Từ “Soái ca” đã bị lạm dụng quá nhiều; không nên dùng từ “Soái ca” khi nói (và viết) về những trường hợp tương tự như ông PCT quận 1, Đoàn Ngọc Hải. Có ý kiến bình luận khá gay gắt: Từ “Soái ca” lạ hoắc, không rõ nghĩa, nên bỏ ngay từ này trên các phương tiện truyền thông!

Riêng tôi (ĐNĐ) lấy làm ngỡ ngàng, ngạc nhiên về từ “Soái ca” trong các văn cảnh nêu trên. Quả thật, đến bây giờ, tôi mới đọc, mới nghe thấy từ này! Lúc đầu, tôi nghĩ đó là một từ tiếng lóng, thường xuất hiện trong giới “anh chị”, ăn chơi, đua đòi, dùng để chỉ một người nào đó có vẻ tài tử, có khả năng vượt trội so với đám đông, có thể giải quyết được những việc khó khăn, nguy hiểm. Lần giở các cuốn từ điển tiếng Việt và các từ điển Hán – Việt, tìm không ra từ “Soái ca”. Nhưng rồi, gõ trên Google, hóa ra từ “Soái ca” được dẫn giải đại thể như thế này: 1- “Soái ca” bắt nguồn từ truyện ngôn tình Trung Hoa, ám chỉ một chàng trai lãng tử, yêu một cô gái bình thường. 2- Bên Trung Quốc thường hay gọi những người đẹp trai là “shuai ge”, phiên âm Hán – Việt là “Soái ca”, dịch nghĩa: đẹp trai. Từ “shuai” (soái) có hai nghĩa: Tướng soái; tuấn tú, đẹp. Từ “ge” (ca) có nghĩa: anh, anh trai. 3- “Soái ca” chỉ một người đàn ông hoàn hảo trong mắt phụ nữ, một người vừa có tài, vừa có chí, mà lại có tình yêu vô cùng dễ thương giống như các chàng “hot boy” ngày nay.

Ấy thế mà một PV của đài truyền hình nọ lại hỏi ông Đoàn Ngọc Hải: “Ông nghĩ sao về việc nhiều người dân gọi ông là “Soái ca ?”. Ông PCT quận 1 gạt nhẹ “míc” của PV thay cho câu trả lời! Thiết nghĩ, ông Đoàn Ngọc Hải đã xử trí rất thông minh và tế nhị trước câu hỏi của PV nhà đài. Bởi vì, theo 3 cách dẫn giải về từ “Soái ca” vừa nêu trên, rõ ràng PCT quận 1 TP. Hồ Chí Minh – ông Đoàn Ngọc Hải không phải là “Soái ca”. Nói cách khác, PV đài truyền hình đã hỏi một câu tỏ ra rất… “văn hoa”, kiểu cách, nhưng lại là một câu hỏi ngô nghê, dở hơi, kém hiểu biết và… vô duyên đến lạ lùng.

Đâu chỉ có vậy. PV của tờ báo X. viết bài “Có cần soái ca cho cuộc chiến vỉa hè” (đã nêu trên) cũng tỏ ra đồng tình, “tâm đắc” (?!) với việc dùng từ “soái ca” của PV đài truyền hình. Nhà báo này còn… “mở rộng” nghĩa của từ “soái ca” (như trên đã dẫn). Nói tóm lại, tác giả bài báo coi từ “soái ca” đồng nghĩa với sự “nghiêm túc”, sự “gương mẫu”, là một kiểu “người hùng” nói đi đôi với làm trong số các cán bộ, đảng viên tận tụy hiện nay!

Trong Ngôn ngữ học, việc tiếp thụ từ ngữ nước ngoài và sáng tạo từ mới để làm phong phú tiếng mẹ đẻ – là việc bình thường, quốc gia nào cũng có và cũng nên làm. Tuy nhiên, tiếp thụ từ ngữ nước ngoài nhưng phải có chọn lọc; sáng tạo từ mới phải đảm bảo tính khoa học, hợp lý và phải rõ ràng ý nghĩa. Đâu phải là việc sử dụng ngôn ngữ một cách cảm tính, tùy tiện, tùm lum, gán ghép ý nghĩa một cách bừa bãi. Đặc biệt, ngôn ngữ báo chí (cũng tức là ngôn ngữ của các nhà báo) phải chuẩn xác, đáp ứng với yêu cầu giữ gìn và phát huy sự trong sáng và vẻ đẹp của tiếng Việt. Trong bối cảnh hiện nay về ngôn ngữ của báo chí nước ta đang có rất nhiều “vấn đề”, thiết nghĩ nên bỏ từ “soái ca” nêu trên, nhất là khi viết về những cán bộ, đảng viên đang thực thi công vụ một cách nghiêm túc.

Đào Ngọc Đệ
(Giảng viên chính – Đại học Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 445

Ý Kiến bạn đọc