Ngoài nước

Sắc bén và trong sáng (Scharf und Klar) (1)

 

Với bài báo này, tác giả giới thiệu với bạn đọc cuốn sách Những điểm mấu chốt – Những công trình nghiên cứu về Các Mác và tham luận về “Tư bản luận”, dày 318 trang. Tên sách tiếng Đức: Springpunkte. Beiträge zur Marx-Forschung und “Kapital” – Diskussion.Nhà xuất bản Dietz Verlag ở Berlin, có truyền thống xuất bản các tác phẩm Mác – Ăngghen, Lênin. Tác giả cuốn sách là nhà nghiên cứu nổi tiếng GS.TS Rolf Hecker (2). Dưới đây là toàn bộ bài viết do tôi chuyển ngữ:

“Tư bản luận” của C. Mác: Trong cuốn sách của mình “Những điểm mấu chốt”, ông R. Hecker làm sáng tỏ sự phát triển của nhà kinh điển.

Theo C. Mác, đó chính là điểm mấu chốt để hiểu kinh tế chính trị: Sự khác biệt giữa lao động cụ thể và lao động trừu tượng. Đó chính là chìa khóa của lý thuyết giá trị, là nền tảng mà trên đó tất cả các lý thuyết khác được xây dựng.

So-550--Anh-minh-hoa---Sac-ben-va-trong-sang---Anh-3
Ảnh bìa cuốn sách Springpunkte. Beiträge zur Marx-Forschung und “Kapital” – Diskussion.

R. Hecker đặt tên cho cuốn sách của mình là “Những điểm mấu chốt” bởi vì ông ta quan tâm đến các câu hỏi trung tâm của lý thuyết kinh tế. Từ hơn 40 năm nay, nhà kinh tế học và sử gia ở Berlin đã nghiên cứu sự hình thành, sự tiếp nhận và công việc ấn bản các tác phẩm của C. Mác. Các bài viết được thu thập trong cuốn sách của ông về lịch sử của “Tư bản luận”, về những cuộc tranh luận về lý thuyết giá trị của C. Mác và về sự tiếp nhận tư bản đã chỉ ra, R. Hecker – người đồng xuất bản bộ Các tác phẩm Mác – Ăngghen và bộ Mác – Ăngghen toàn tập – là một người am hiểu xuất sắc các tác phẩm đó nên tầm cỡ của ông không hề bị các đối thủ ngoan cố đụng chạm. Năm 2013, “Tư bản luận” được UNESCO đưa vào danh sách di sản tư liệu “Trí nhớ của nhân loại” – “Memory of the World”. Các thay đổi của bản văn trong cuốn đầu tiên của “Tư bản luận” sau phiên bản đầu tiên xuất bản từ 1867 đến 1890, được Ăngghen chỉnh sửa trong phiên bản thứ tư, cho thấy rõ ràng, C. Mác đã nỗ lực như thế nào để thâu tóm sắc nét hơn các mối quan hệ và thể hiện rõ ràng hơn. Ông đã làm hoàn chỉnh hơn bố cục, tạo nên sự thống nhất của lý thuyết, phê phán mạnh mẽ hơn kinh tế chính trị tư sản, bổ sung tài liệu lịch sử và thực nghiệm khoa học, tăng tính toàn diện và dễ đọc của tác phẩm và xem xét kinh nghiệm lý thuyết và thực tiễn của phong trào công nhân.

Thật thú vị các nhận xét của Hecker về “Tư bản luận” – cuốn sách mà hôm nay được dịch sang 57 ngôn ngữ, trở thành một cuốn sách bán chạy nhất thế giới – đã được tiếp nhận như thế nào trong thế kỷ XIX, C. Mác và Ăngghen đã thúc đẩy sự tiếp nhận đó như thế nào và hai người phản ứng như thế nào đối với sự tiếp nhận đó. Hecker đưa hai câu hỏi cơ bản vào trọng tâm. Câu hỏi thứ nhất, ở phần đầu của “Tư bản luận”, C. Mác bàn luận về hàng hóa đơn giản hay hàng hóa tư bản chủ nghĩa? Các tác giả của các cuốn Sách Mới – về Mác đã trách móc Ăngghen vì “chủ nghĩa kinh nghiệm tầm thường và chủ nghĩa lịch sử tầm thường” và cho rằng, theo đó là “chủ nghĩa Mác-xít phương Đông giáo điều”. Ăngghen đã viết rằng, sự mô tả hàng hóa trong cuốn đầu tiên của “Tư bản luận” là cho toàn bộ giai đoạn sản xuất hàng hóa đơn giản, khoảng 6.000 năm trước Công nguyên cho đến thế kỷ XV. Sau đó, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa chiếm ưu thế. Ngược lại, C. Mác nói rằng, cuốn sách của ông bắt đầu bằng cách miêu tả hàng hóa tư bản chủ nghĩa. Hecker tin rằng, Ăngghen đã hiểu lầm C. Mác. C. Mác đã phân tích hàng hóa không ở dạng tiền tư bản chủ nghĩa của nó, mà là trong sự lưu thông đơn giản nội trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. C. Mác đã thể hiện quan điểm này trong một mục của cuốn “Từ điển phê phán lịch sử của Chủ nghĩa Mác-xít”, nhưng nhà xuất bản đã thay đổi điều này mà không hề tham khảo ý kiến của ông. Trong cuốn sách của Hecker người đọc có thể xem phiên bản gốc.

So-550--Anh-minh-hoa---Sac-ben-va-trong-sang---Anh-4
Ảnh bộ Tư bản luận của NXB Dietz Verlag ở thủ đô Berlin.

Phải thống nhất với Hecker rằng, C. Mác có ý nói về hàng hóa tư bản chủ nghĩa, ông biết quan điểm của Ăngghen nhưng không muốn mâu thuẫn với người bạn và chiến hữu của ông – phỏng đoán, để qua đó tác phẩm của ông được phổ biến và tác động rộng rãi. Tuy nhiên cũng dễ hiểu, C. Mác không phản đối bởi vì quan điểm của ông khớp với quan điểm của Ăngghen. Vì lẽ, câu hỏi “đơn giản” hay “tư bản chủ nghĩa” đặt ra là sai. Nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa là một dạng lịch sử đặc biệt của nền sản xuất hàng hóa. Các đặc điểm chung của nền sản xuất hàng hóa cũng trùng khớp với nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa. Hàng hóa, giá trị và tiền bạc đều là các phạm trù của nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa bởi vì đó chính là những phạm trù của nền sản xuất hàng hóa. Trong cái chung vẫn còn có những cái riêng. C. Mác tuy mô tả hàng hóa tư bản chủ nghĩa, nhưng chưa phải là hàng hóa đặc thù tư bản chủ nghĩa. Ông đã bàn luận về những đặc điểm sơ đẳng nhất và phổ quát nhất mà nó đồng thời có giá trị với nền sản xuất hàng hóa đơn giản. Người ta không thể nắm bắt cái cụ thể và cái đặc biệt của nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa nếu không có cái trừu tượng và khái quát, cái phát triển, phức tạp không thể thiếu cái kém phát triển, giản đơn. Điều đó cũng giống như trong sinh vật học: đầu tiên khám phá các tế bào sau đó là sự tiếp xúc các tế bào và cuối cùng đạt đến các cơ quan và hệ thống cơ quan của một sinh vật. Với hàng hóa, giá trị và tiền bạc, C. Mác phân tích một cách cơ bản nhất, từ quan điểm di truyền quan hệ sản xuất sơ khai của chủ nghĩa tư bản và đó đồng thời là mối quan hệ cơ bản của nền sản xuất hàng hóa đơn giản.

Câu hỏi thứ hai: Mối tương quan giữa tính lô gích và tính lịch sử trong phân tích hình thái giá trị (nguyên bản tiếng Đức: Wertformanalyse) được đặt ra như thế nào? Hecker viết, ý định của C. Mác là muốn giải thích sự tồn tại của tiền theo phương diện di truyền. Các nhà phê bình nói rằng, sự phân tích hình thái giá trị này mà ông đã thử chỉ là một kết cấu tư duy mang tính lô gích. Nó không có ý nghĩa về phương diện lịch sử, phản ánh sai sự hình thành của tiền bạc. Sự phê phán này là đáng ngạc nhiên, tuy thế, nghiên cứu về lịch sử kinh tế đã cung cấp rất nhiều bằng chứng cho thấy việc phân tích các hình thái giá trị đã tái tạo một cách chính xác sự hình thành đồng tiền cả về phương diện thực tế và khái niệm. Lô gích hoặc lịch sử có vẻ mâu thuẫn. Nhưng lô gích và lịch sử tạo thành một sự thống nhất. Hecker viết chính xác: “Không nên hiểu lầm, sự giải thích về chuỗi hình thái theo nhận thức của C. Mác dựa trên nhận thức luận cần phải qua sự chuyển tải hành động xã hội, tức là không chỉ là lô gích, mà phải xác định chính xác theo lịch sử thực”.

Viết một cách có chất lượng, rất hiểu biết, đầy cảm hứng, đáng đọc, Hecker đã góp phần bằng công việc to lớn này vào cuộc thảo luận về các câu hỏi cơ bản của kinh tế chính trị giữa những người theo chủ nghĩa Mác. Đáng được giới thiệu không chỉ cho những người ham mê C. Mác.

Hồ Ngọc Thắng
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 550

—————-
(1) Tên bài viết trên báo Thế giới trẻ (Junge Welt) ở thủ đô Berlin, đăng hôm 26-11-2018.
(2) GS. TS kinh tế học Mác-xít, sử học Rolf Hecker. Ông được coi là chuyên gia về C. Mác và Ăngghen, là một trong những người vừa qua tham gia biên tập bộ Những tác phẩm của Mác – Ăngghen và Bộ toàn tập Mác – Ăngghen. Ông Rolf Hecker sinh 1953; 1972 -1977, học ĐH Lomonossow ở Mátxcơva; 1980-1990, làm việc tại Ban Mác – Ăngghen thuộc Viện Mác – Lê của BCH Trung ương đảng SED; 1989, thành viên Hội đồng biên tập Bộ toàn tập Mác – Ăngghen; 1992-95, làm việc cho ban Bộ toàn tập Mác – Ăngghen thuộc Viện Hàn lâm khoa học Berlin – Brandenburg. Ông là thành viên của Hội Khoa học Leibniz của CHLB Đức. Ông xuất bản cuốn “Chuyện riêng tư gia đình Mác” và trao đổi thư từ của Jenny Mác.

Nguồn của bài báo: https://www.jungewelt.de/loginFailed.php…

Ý Kiến bạn đọc