Thầy thuốc Văn nghệ

Rối loạn giấc ngủ sinh học

Rối loạn giấc ngủ sinh học khi đi máy bay là một rối loạn giấc ngủ tạm thời ảnh hưởng đến bất cứ ai di chuyển qua nhiều múi giờ. Cơ thể mỗi người có “đồng hồ riêng” của mình hay còn gọi là đồng hồ sinh học, là điều rất kỳ diệu mà cơ thể cho biết khi nào thức và khi nào ngủ. Rối loạn giấc ngủ sinh học xảy ra khi đồng hồ cơ thể vẫn đồng bộ hóa với múi giờ ban đầu, thay vì đi theo múi giờ của những nơi máy bay đi qua. Rối loạn giấc ngủ do khác múi giờ gây ra mệt mỏi và buồn ngủ vào ban ngày, đồng thời khó ngủ, “mắt thao láo” vào ban đêm. Chứng rối loạn giấc ngủ khi đi máy bay tuy chỉ là tạm thời nhưng làm giảm đáng kể kỳ nghỉ hè thoải mái.

Anh-min-hoa---Thay-thuoc-van-nghe

Các triệu chứng của rối loạn giấc ngủ sinh học khi đi máy bay bao gồm mất ngủ, thức dậy sớm hay ngủ quá nhiều. Nạn nhân thường mệt mỏi vào ban ngày, hết hứng thú đi chơi theo đoàn, khó tập trung vào các hoạt động bình thường. Nhiều người còn bị rối loạn tiêu hóa như đau dạ dày, táo bón hay tiêu chảy kèm theo cảm giác tồi tệ và tâm trạng không thoải mái. Các triệu chứng này thường xảy ra trong vòng một hay hai ngày khi đi du lịch qua ít nhất hai múi giờ và càng nặng hơn tùy theo thời gian mà người khách du lịch vượt qua, đặc biệt là nếu đi theo hướng đông. Các nhà khoa học đã nghiên cứu là thường mất khoảng một ngày để phục hồi cho mỗi múi giờ vượt qua.

Rối loạn giấc ngủ sinh học xảy ra bất cứ lúc nào ta vượt qua hai hay nhiều múi giờ quy định chu kỳ thức ngủ quen thuộc, không đồng bộ với thời gian trong địa phương mới. Ví dụ, nếu ta rời khỏi New York trên một chuyến bay lúc 4:00 chiều ngày thứ ba, và đến Paris lúc 7:00 giờ sáng thứ tư, đồng hồ sinh học của ta vẫn nghĩ rằng lúc này là 1:00 sáng nghĩa là sẵn sàng nằm ngủ trên giường trong lúc cả thành phố Paris đang thức dậy. Và chúng ta phải mất một vài ngày để cơ thể điều chỉnh chu kỳ thức ngủ cùng với hầu hết các chức năng của cơ thể như thói quen ăn uống, sinh hoạt với phần còn lại của Paris.

Một ảnh hưởng quan trọng trên đồng hồ sinh học là ánh sáng mặt trời bởi vì ánh sáng ảnh hưởng đến chất melatonin, một nội tiết tố giúp đồng bộ hóa các tế bào khắp cơ thể. Một số tế bào ở võng mạc truyền các tín hiệu ánh sáng đến khu vực vùng dưới đồi của não bộ. Vào ban đêm, khi tín hiệu ánh sáng thấp, vùng dưới đồi cho tuyến tùng tiết ra melatonin. Vào ban ngày, điều ngược lại xảy ra khi tuyến tùng sản xuất rất ít melatonin. Ta dễ dàng điều chỉnh múi giờ mới bằng cách phơi nắng qua ánh sáng ban ngày trong múi giờ mới. Một số nghiên cứu cho rằng thay đổi về áp suất và độ cao, độ ẩm thấp trong máy bay, không uống đủ nước cũng làm trầm trọng thêm rối loạn giấc ngủ sinh học.

Rối loạn giấc ngủ sinh học thường không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu khách đi du lịch thường xuyên thấy khó chịu, thầy thuốc sẽ kê toa thuốc và liệu pháp ánh sáng. Thầy thuốc thường bắt đầu bằng thuốc không phải an thần như zolpidem và zaleplon. Nếu không thành công, thầy thuốc cho dùng thuốc diazepam còn gọi là thuốc ngủ giúp ta ngủ trong suốt chuyến bay và nhiều đêm sau đó. Các tác dụng phụ bao gồm nôn ói, mất trí nhớ, mộng du và buồn ngủ vào buổi sáng. Ánh sáng trị liệu là phương pháp giúp chuyển đổi nhịp điệu sinh học nhờ ánh sáng tự nhiên, ánh sáng nhân tạo hay đèn mô phỏng ánh sáng mặt trời.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 410

Ý Kiến bạn đọc