Giới thiệu sách

Ra mắt dự án “Sài Gòn – Gìn vàng giữ ngọc”

 

Dự án “Sài Gòn – Gìn vàng giữ ngọc” là sự phối hợp thực hiện của Viện Nghiên cứu đời sống xã hội và Công ty cổ phần Green Horizon với mục tiêu là gìn giữ những di sản văn hóa, những nét đẹp truyền thống của văn hóa Việt Nam nói chung và của Sài Gòn nói riêng thông qua những tư liệu, hình ảnh, bài viết của những nhà nghiên cứu, nhà sưu tầm, nhà văn…

Buổi giới thiệu Dự án “Sài Gòn – Gìn vàng giữ ngọc” vừa diễn ra tại Đường sách TP. Hồ Chí Minh (Nguyễn Văn Bình, Q.1) với sự tham gia của những khách mời là nhà nghiên cứu, nhà sưu tầm, nhà văn… có chung tình yêu với Sài Gòn.

Viện Nghiên cứu đời sống xã hội (Viện Social Life) là tổ chức khoa học công nghệ với mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn hoạt động nhân văn, nghiên cứu các vấn đề xã hội Việt Nam đương đại, bảo tồn ký ức đời sống xã hội. Trong những năm qua, Viện Social Life được cộng đồng xã hội biết đến như là một đơn vị chủ trương và thực hiện các dự án nghiên cứu về đời sống và con người Việt Nam đương đại.

Đại diện Viện Nghiên cứu đời sống xã hội chia sẻ:

- Dự án “Sài Gòn – Gìn vàng giữ ngọc” không có tham vọng làm công việc của những người làm công tác bảo tồn di sản, vốn không dễ dàng gì với những đặc trưng của vùng đất Sài Gòn. Mà trong tâm thế của người sưu tầm sẽ cần mẫn, tỉ mỉ tìm kiếm và nâng niu những giá trị di sản, mong ước được phần nào góp nhặt những nét đẹp văn hóa vốn đã chìm sâu, để kể lại câu chuyện lịch sử về một vùng đất theo một cách thức mới. Nếu như những nhà khảo cổ học cần mẫn khai quật lại những di chỉ để khám phá và lý giải những biến thiên lịch sử của vùng đất thì Dự án – nơi tập hợp những người yêu mến vùng đất Sài Gòn, làm những công việc, ngành nghề khác nhau – chỉ có mong muốn cùng nhau khám phá những di chỉ ký ức xã hội thông qua việc quan sát, lắng nghe, cảm nhận và ghi chép lại những câu chuyện về vùng đất và con người Sài Gòn. Dự án kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối giúp tăng cường sự gắn kết giữa các nhà sưu tầm, nghiên cứu văn hóa với độc giả trong và ngoài nước quan tâm đến vùng đất – con người Sài Gòn xưa và nay, nhờ đó quảng bá, tôn vinh những giá trị văn hóa, di sản của vùng đất này.

Sài Gòn 320 tuổi, một chặng đường lịch sử không dài nhưng cũng đầy những thăng trầm, vui buồn, cũng đủ để hình thành nên một lối sống, một phong vị cho vùng đất sầm uất bậc nhất của phương Nam. Khởi từ lưu dân Thuận – Quảng xuôi dòng vào đến đất Đồng Nai – Gia Định, những người Việt tiên phong này đã chịu thương chịu khó khai hoang định cư ở vùng đất mới, sống hòa hợp cùng với lớp cư dân bản địa. Họ đã từng bước vun xới cho hạt giống văn hóa Việt được nảy mầm tốt tươi. Vốn liếng văn hóa mang theo từ bản quán được những lưu dân ấy chắt chiu gầy dựng để làm di sản truyền thừa cho cháu con mai sau. Những phong tục, lễ nghi, những đình chùa miếu mạo, cùng các hình thức lễ hội, hát, ca, hò, vè ngày xưa đã từng bước tiếp biến văn hóa với các dân tộc khác, hình thành nên những đặc trưng cho văn hóa Nam bộ. Đất Sài Gòn – Nam bộ đâu chỉ có người Việt, theo dòng chảy thời gian, nhiều lớp lưu dân khác cũng tụ họp về đây sinh sống. Một trong những đợt di dân đáng chú ý đến vùng đất Nam bộ là vào thế kỷ XVII, những người theo phong trào “Bài Thanh phục Minh” đã xin chúa Nguyễn được cư ngụ và kể từ đó các thế hệ cháu con họ đã gắn một phần máu thịt nơi vùng đất Nam bộ này. Những công trình kiến trúc, những thương phố lần lượt mọc lên như Cù Lao Phố, Mỹ Tho Đại phố, Hà Tiên rồi đến Chợ Lớn, đã hình thành nét văn hóa người Hoa – Chợ Lớn sau này. Chính những đợt di dân khác nhau ấy đã tạo nên những cuộc giao lưu, tiếp xúc văn hóa Việt – Hoa – Khmer – phương Tây mà đến nay vẫn còn tiếp tục như một dòng chảy không ngừng nghỉ. Tất cả những chuyển động ấy tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Có những hiện tượng ban đầu bị xem là không thích hợp, nhưng rồi cuối cùng cũng trở thành những biểu trưng cho văn hóa của vùng đất Sài Gòn như: kiến trúc, ẩm thực, trang phục, phương tiện đi lại… Lần theo những dấu tích xưa của vùng đất Sài Gòn – Chợ Lớn sẽ không khó để thấy được những phong vị của vùng đất cởi mở. Những phong vị ấy kết tinh thành một lối sống, ta có thể gọi là lối sống thị dân Sài Gòn: thích đi hàng quán, thích ăn ngon, thích làm đẹp cho cuộc sống. Nhưng trên hết vẫn phải bảo lưu cho được dấu tích phong lưu xưa. Chính sự bao dung đó đã tạo ra những đặc trưng cơ bản của vùng đất và con người Sài Gòn là sự hội tụ Đông – Tây, sự hòa quyện giữa cái mới và cái cũ mà người Sài Gòn thường gọi bằng cái tên rất hay là “tân cổ giao duyên”. Đổi mới, năng động, thích ứng nhanh là những thuộc tính cơ bản tạo nên sự tiến bộ cho người và đất Sài Gòn, nhưng xét ở một khía cạnh khác, những thay đổi nhanh chóng đó cũng ít nhiều tạo ra một sự đứt gãy trong văn hóa. Bởi có những công trình văn hóa tồn tại hàng trăm năm, được xem là di sản, nhưng với nhiều người Sài Gòn ngày nay, chúng đã bị rỗng về cơ tầng ý nghĩa. Bởi những đổi thay liên tục, những lớp cư dân đến rồi đi đã liên tục tạo nên những ý nghĩa mới, làm lạc mất gốc tích xưa. Lẽ thông thường, người ta chỉ thực sự yêu quý điều gì khi hiểu rõ được chân giá trị của chúng. Nhiều người không biết rằng đằng sau những lớp vôi bạc màu của một công trình cũ kỹ là cả một di sản đáng giá hơn vàng do các bậc tiền hiền dựng xây.

Đáng buồn thay, ngày nay không ít biểu trưng văn hóa chỉ còn là những di chỉ ký ức bị phủ mờ trong đời sống xã hội.

Đam Thy – Vy Lê
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 535

Ý Kiến bạn đọc