Trong nước

Ra mắt công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1900-2000

Vào lúc 15 giờ ngày 19-12-2016, tại TP. Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã chủ trì buổi họp báo chính thức giới thiệu bộ tổng tập “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”.

Bà Thân Thị Thư, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh phát biểu:

- Công trình đã tái hiện một mặt trận văn hóa, văn nghệ đầy tính chiến đấu, đầy tinh thần yêu nước, đầy nghĩa khí trong một bối cảnh rộng với nhiều khuynh hướng yêu nước khác nhau… Qua những trang sách quý báu này, chúng ta như thấy được sức cống hiến, sự hy sinh của những chiến sĩ trên lĩnh vực văn học, sân khấu, điện ảnh… giúp chúng ta tự soi mình, nhận thức sâu hơn nữa về giá trị và thành quả cách mạng, về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, về sự lãnh đạo của Đảng, về sức mạnh vĩ đại của nhân dân. Với ý nghĩa đó, các cơ quan, đơn vị, các trường học, các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật cần có kế hoạch phát huy giá trị bộ sách công phu này, giới thiệu sâu, rộng đến thanh niên, sinh viên, học sinh và nhân dân để phục vụ cho công tác chuyên môn nghiệp vụ và học tập, nghiên cứu một cách hiệu quả nhất…

Bộ tổng tập “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” gồm 25 cuốn, với gần 20.000 trang in, có trên 1.560 tác phẩm của hơn 400 tác giả đã sống và sáng tác tại Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ năm 1900 đến năm 2000 được xem là công trình tổng tập văn học, nghệ thuật lớn nhất từ trước đến nay, tập hợp các tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu của một vùng đất cụ thể trong khoảng thời gian tròn 100 năm.

Dong-chi-Than-Thi-Thu-tang-sach-cho-Ban-bien-soan
 Đồng chí Thân Thị Thư tặng sách cho Ban biên soạn.

Ông Dương Thế Trung, Phó ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã thống kê và trình bày quá trình thực hiện công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”:

- Trong thế kỷ XX, Sài Gòn – thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm văn học lớn nhất Nam bộ, tập trung nhiều thế hệ nhà văn yêu nước, cách mạng và cũng chính trong thế kỷ này, văn học Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh phản ánh rõ nét nhất lịch sử đấu tranh giữ nước, chống ngoại xâm, những thăng trầm trong đời sống xã hội và sự vận động phát triển đi lên của thành phố Hồ Chí Minh từ sau ngày giải phóng. Với mong muốn có một công trình văn học chào mừng kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tháng 9 năm 2010 Thường trực Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh quyết định đầu tư thực hiện Công trình với tên gọi ban đầu “Một thế kỷ thơ văn yêu nước, cách mạng của thành phố Hồ Chí Minh” theo đề xuất của Giáo sư Mai Quốc Liên – Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quốc học. Công trình dự kiến sẽ có 5 tập, được bố cục thành 3 giai đoạn (1900-1945, 1945-1975, 1975-2000) với khoảng 2.500 trang, được thực hiện trong 2 năm 2011-2012.

Đến đầu tháng 2 năm 2011, Ban Chủ biên công trình đã đề xuất Thường trực Thành ủy đổi tên Công trình thành “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”, bố cục không thay đổi, nhưng về quy mô dự kiến số trang sách tăng lên hơn 4 lần, khoảng 10.000 trang, bao gồm tất cả thể loại, từ tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện dài, ký sự, thơ, kịch bản cho đến chính luận, lý luận, phê bình văn học và đã được Thường trực Thành ủy đồng ý. Ngày 25 tháng 3 năm 2011, Thường trực Thành ủy có Công văn số 592-CV/VPTU ủy quyền đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy ký Bản giao kết với Trung tâm nghiên cứu Quốc học và Hội Nhà văn thành phố thực hiện Công trình này, với thời gian thực hiện trong 3 năm, từ quý 2 năm 2011 đến hết quý 1 năm 2014. Từ đây, đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy đã thường xuyên gặp gỡ, làm việc trực tiếp với Ban Chủ biên Công trình, tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn; tổ chức nhiều cuộc họp với Ban Chủ biên Công trình để theo dõi tiến độ, trực tiếp xem xét, góp ý bản thảo và kịp thời tham mưu Thường trực Thành ủy hỗ trợ, tạo điều kiện cho Ban Chủ biên nhanh chóng hoàn thành công trình.

Biên soạn Công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” là công việc hết sức khó khăn, vất vả, đòi hỏi phải có thời gian, sự đầu tư công phu và những người làm công tác biên soạn phải có vốn kiến thức dày dặn trên nhiều lĩnh vực văn học, nghệ thuật, cũng như phải có phong cách cẩn trọng và sự kiên trì trong công việc. Đặc biệt, đó là việc qua nhiều thời gian, với bao thăng trầm của xã hội, biến chuyển của nhiều chế độ, dưới sự truy lùng, khủng bố của kẻ thù đối với những người Việt Nam yêu nước nói chung và văn nghệ sĩ yêu nước nói riêng, nên nguồn tư liệu bị thất lạc, hư hỏng rất nhiều; do đó, Ban Chủ biên phải sưu tầm, đối chiếu, trao đổi, tranh luận, thống nhất nội dung, để chọn lọc những tác giả và tác phẩm ưu tú nhất, tiêu biểu nhất đưa vào Công trình thể hiện một quá trình làm việc hết sức nghiêm túc, khoa học, công phu, vất vả với tất cả tâm huyết của Ban Chủ biên, không quản ngại khó khăn, quyết tâm hoàn thành khối lượng công việc rất lớn.

Ở giai đoạn 1900-1945, khi Sài Gòn còn là thuộc địa, trong điều kiện xã hội chịu hai tròng áp bức của thực dân và phong kiến, Ban Chủ biên đã tìm chọn tác giả, tác phẩm, nhất là tác phẩm văn học – chính luận từ các phong trào yêu nước – cải cách Minh Tân, phong trào yêu nước mới theo dân chủ tư sản, các phong trào yêu nước có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản hoặc chịu ảnh hưởng của Đảng Cộng sản,… để xác tính, tiếp cận những tác giả, tác phẩm có tinh thần đổi mới, tư tưởng mới, phản ánh tinh thần yêu nước, bất khuất và phản ánh hiện thực xã hội; đến giai đoạn 1945-1975, bối cảnh 30 năm kháng chiến chống ngoại xâm khá phức tạp: giai đoạn kháng Pháp (1945-1954), Sài Gòn ít tác phẩm, nhưng tới giai đoạn chống Mỹ (1954-1975) thì văn học phát triển rất phong phú, đa dạng. Trong thực hiện, Ban Chủ biên bám sát tiêu chí, với phương châm vừa nguyên tắc, vừa linh hoạt, hướng đến mục đích đoàn kết, hòa hợp dân tộc để chọn ra những tác giả, tác phẩm xứng đáng đưa vào Công trình. Đến giai đoạn 1975-2000, miền Nam được giải phóng, rất nhiều nhà văn ở khắp mọi miền đất nước hội tụ về thành phố và đây cũng là giai đoạn văn học phát triển mạnh, phong phú, đa dạng và đóng góp rất nhiều cho nền văn học nước nhà. Khó khăn trong giai đoạn này chính là một số thành tựu mới, chưa được khẳng định và Ban Chủ biên đã có sự bàn bạc, tìm chọn cách làm thích hợp, bảo đảm giá trị tác phẩm được tuyển lựa. Quá trình triển khai tổ chức thực hiện Công trình đã tăng rất nhiều lần, với gần 20.000 trang. Đến tháng 10 năm 2014, Ban Chủ biên đã hoàn thành bản thảo Công trình; Hội đồng nghiệm thu Công trình với 15 thành viên là những nhà nghiên cứu, có chuyên môn sâu trên lĩnh vực Văn học, nghệ thuật, do Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Khánh Thế làm Chủ tịch Hội đồng.

Trong giai đoạn nghiệm thu, đã bổ sung nội dung tác giả, tác phẩm lĩnh vực Sân khấu, Điện ảnh trong giai đoạn 1975-2000.

Như vậy, tính từ tháng 3 năm 2011, khi Thường trực Thành ủy ủy quyền cho đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo chủ trì, tổ chức thực hiện Công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” đến nay đã hơn 5 năm, sau nhiều cuộc họp trao đổi, tranh luận, vừa bổ sung vừa tinh giản và góp ý chỉnh sửa nhiều lần, Công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” đã được hoàn thành. Lần đầu tiên thành phố và cả nước có một công trình tổng kết tác giả, tác phẩm thuộc nhiều trào lưu yêu nước, cách mạng trong một thế kỷ; khẳng định những đóng góp phong phú của một đội ngũ người cầm bút yêu nước và làm cách mạng; gom góp một di sản văn hóa – lịch sử đặc sắc. Tập hợp được nhiều tác giả xuất sắc, nhiều tài liệu quý lần đầu được đưa vào Công trình, nhiều tác phẩm có tính thuyết phục cao, đặc biệt là giai đoạn 1 và giai đoạn 2. Công trình đã sưu tầm, khảo sát các trào lưu, thể loại văn học yêu nước và cách mạng của nhiều tác giả viết ở Sài Gòn, viết về Sài Gòn – thành phố Hồ Chí Minh suốt chiều dài thế kỷ XX. Sự công phu trong công tác sưu tầm tư liệu ở các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, ký sự, thư, kịch bản văn học, văn chính luận, nghiên cứu… không sót thể loại nào là nỗ lực rất đáng ghi nhận.

Thanh Bình Nguyễn (lược thuật)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 434

Ý Kiến bạn đọc