Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Quà tặng của văn hóa Nga

Nhà văn – dịch giả Thúy Toàn đầy hưng phấn giới thiệu với chúng tôi Tủ sách Văn học Nga là quà tặng của Tổ chức Hợp tác Nga cho Hội Nhà văn Việt Nam. Sách in rất đẹp, khổ lớn, được in tại Moskva theo bản thảo do phía Việt Nam cung cấp. Dự án khoảng hơn 200 tên sách, là những tác phẩm có giá trị của văn học Nga từ cổ điển đến đương đại. Đến năm nay đã in được 84 đầu sách. Cuốn Khi cuộc chiến đi qua do Đào Minh Hiệp dịch đã được Giải thưởng Văn học dịch của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2015. Bạn đọc Việt Nam đã biết đến Lep Tônxtôi từ trước 1945 với Kha Lệ Ninh tức tiểu thuyết Anna Karênin do Vũ Ngọc Phan dịch. Tội ác và trừng phạt của Đốtxtôiepxki đã được in nhiều lần ở Việt Nam, bộ phim cùng tên dựa trên tiểu thuyết này cũng đã được chiếu ở Việt Nam… Các tác giả tác phẩm quen thuộc đó giờ đây được in lại rất trang trọng. Trong những năm đời sống kinh tế khó khăn nhưng nhu cầu bạn đọc về văn học Nga vẫn rất lớn. Nhà xuất bản Văn học đã phải in lại Tội ác và trừng phạt bằng giấy báo đen (bản dịch của Cao Xuân Hạo và Phạm Vĩnh Cư. NXB Văn học – 1982) với số lượng in 20.000 bản. Đặt ấn bản này bên cạnh Đầu xanh tuổi trẻ, tiểu thuyết đầu tay của Đốt do Thúy Toàn – Nguyễn Chiến – Lê Đức Mẫn dịch, mới được in năm 2016, chúng tôi thật sự cảm động. Không những với văn học Nga, mà cả với những kiệt tác của nhân loại như Những người khốn khổ của Victo Hugo cũng trải qua tình cảnh đó. Ấn bản Những người khốn khổ, do Nhóm Lê Quí Đôn dịch (Huỳnh Lý – Vũ Đình Liên – Lê Trí Viễn – Đỗ Đức Hiểu) in lần thứ 5 với lượng phát hành 50.000 bản, phải in giấy báo đen như Tội ác và trừng phạt, do NXB Văn học thực hiện năm 1987. Đó là những ấn phẩm rất có ý nghĩa trong lịch sử ngành xuất bản Việt Nam cũng như truyền thống tiếp nhận văn hóa nhân loại của người Việt chúng ta.

So-524--Qua-tang-cua-van-hoa-Nga---Anh-3
Dịch giả Thúy Toàn vinh dự được Tổng thống Nga Dmitri Medvedev trao tặng Huân chương Hữu nghị.
(nguồn: vietnam.vnanet.vn)

Trong các ấn phẩm vừa nhận được từ quà tặng của văn hóa Nga có cuốn Khổ vì trí tuệ của Aleksandr Griboedov (do Lê Đức Mẫn dịch) làm cho chúng tôi bồi hồi nhớ lại những kỉ niệm ở Lớp Văn tại chức khóa 9 (1979-1985), trường Đại học Tổng hợp Hà Nội nay là Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Cố Giáo sư Đỗ Hồng Trung giảng về Văn học cổ điển Nga, có bình luận về tác phẩm này, nhưng chúng tôi chỉ được nghe, làm gì có sách đọc. Thầy có dẫn một chi tiết rất ấn tượng. Đại ý người đầy tớ bảo phải đến hiệu may để may cái áo. Ông chủ rất keo sỉn bảo không việc gì phải đến hiệu may, cứ lấy cái áo cũ ra làm mẫu mà may theo. Thế người đầu tiên may cái áo thì học ở đâu, lúc ấy đã có hiệu may chưa… Nhiều năm trôi qua, chỉ nhớ tên sách và chi tiết đó. Hôm nay mới được nâng tác phẩm trên tay… Nhân đây chúng tôi tỏ lòng tri ân với Nhà trường với Khoa Ngữ văn, với các thầy, các cô Đỗ Đức Hiểu, Đỗ Hồng Trung, Chu Xuân Diên, Võ Quang Nhơn, Nguyễn Kim Đính, Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, Đặng Thị Hạnh, Lê Hồng Sâm, Mã Giang Lân, Nguyễn Thiện Giáp, Nguyễn Cao Đàm… đã tận tình đem lại cho chúng tôi những kiến thức quí giá. Đó là một lớp học đúng nghĩa: Học do nhu cầu. Trò nhiều tuổi hơn thầy… Lớp học đó đã góp phần đào tạo bồi dưỡng nhiều tác giả văn học và nhà quản lí có tên tuổi như nhà văn Minh Chuyên – Giải thưởng Nhà nước về Văn học, nghệ thuật năm 2017; nhà văn Nguyễn Kông Kiệt – tác giả văn học thiếu nhi; nhà văn Chu Giang – bình luận văn học; Tạ Ngọc Tấn – nguyên UVTW Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Lê Như Tiến – Đại biểu Quốc hội, Phó Chủ nhiệm UBVH – GD – TTN – NĐ của Quốc hội; nhiều Tổng biên tập các báo như: Mai Thục – Phụ nữ Thủ đô; Nguyễn Trọng Nghĩa – An ninh Thủ đô; Đình Trung – Thiếu niên Tiền phong; Lê Văn Cương – Công Lý; Trần Nguyên Trung – tạp chí Hậu Cần; Huy Toàn – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Quân sự… Trung tướng – nhà văn Nguyễn Chí Trung, trợ lí của Tổng bí thư Lê Khả Phiêu; nhà báo Ngọc Sương, con gái tướng Nguyễn Chánh; nhà thơ Lê Trung Nguyệt, ái nữ của Cụ Lê Đức Thọ… từng là học viên dự thính của lớp học này.

So-524--Qua-tang-cua-van-hoa-Nga---Anh-4
Những tác phẩm của dịch giả Thúy Toàn. Ảnh: Tất Sơn (nguồn: vietnam.vnanet.vn)

Có được mối quan hệ tốt đẹp giữa Văn học Nga và Văn học Việt Nam và tủ sách Văn học Nga là quà tặng cho phía Việt Nam, chúng tôi trân trọng ghi nhận công lao của nhà văn Thúy Toàn, nguyên Chủ tịch Hội đồng Văn học dịch của Hội Nhà văn Việt Nam, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Văn học. Ông được học tiếng Nga ở trường Thiếu sinh quân trong kháng chiến chống Pháp. Ông có thời gian ngắn công tác ở Bộ Ngoại giao. Nhưng toàn bộ sự nghiệp của ông là dành cho việc giới thiệu Văn học Nga vào Việt Nam. Ông công tác ở NXB Văn học từ 1965 cho đến ngày về hưu (1997). Ông đã dịch rất nhiều tác phẩm văn học Nga. Nhờ công lao đó, nhà văn Thúy Toàn được nhận Huân chương Hữu nghị do đích thân Tổng thống Nga Metvedep trao tặng năm 2010.

Ngoài dịch văn học Nga, Thúy Toàn còn là một nhà sưu tầm đáng nể trọng. Ông đã tìm được bài viết của nhà văn Nguyễn Tuân về Sekhop từ trước 1945 và rất nhiều tư liệu nói lên mối quan hệ lâu đời và rất phong phú giữa nước Nga và Việt Nam. Ông đã giới thiệu bộ sưu tầm này ở nhiều trung tâm văn hóa…

Nhà văn Thúy Toàn đã xây dựng được Bảo tàng Văn học Nga tại nhà riêng ở quê ông, thị trấn Từ Sơn – Bắc Ninh. Đây là Bảo tàng tư nhân đầu tiên về Văn hóa – Văn học Nga, một cống hiến quí giá cho sự nghiệp giao lưu văn hóa quốc tế cũng như đời sống văn hóa nước nhà. Chúc mừng và chờ mong ở ông nhiều công trình mới hơn.

Hà Nội, tháng 10-2018

Chu Giang
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 524

Ý Kiến bạn đọc