Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Phản biện bài viết “Phản biện Giáo sư Ngô Bảo Châu về “phẫn nộ tạo động lực phát triển xã hội” của tác giả Phúc Lai

Báo điện tử Giáo dục Việt Nam ngày 17-9-2016 có bài viết của tác giả Phúc Lai với tựa đề: “Phản biện Giáo sư Ngô Bảo Châu về “phẫn nộ tạo động lực phát triển xã hội” (1). Thật sự khi đọc bài viết phản biện Giáo sư Ngô Bảo Châu của tác giả Phúc Lai, tôi cũng có đôi điều muốn trao đổi cùng tác giả. Bản thân là người thường xuyên đọc sách Phật giáo nhưng biết đây là một vấn đề vô cùng lớn nên đã trăn trở, suy tư từ hôm đọc bài viết của tác giả Phúc Lai đến nay. Nay, tôi đánh bạo viết đôi lời trao đổi cùng tác giả Phúc Lai theo những nội dung trong bài viết của tác giả.

Đúng ra, nếu muốn phản biện thuyết phục vấn đề này phải là những bậc cao tăng thạc đức của Phật giáo bàn bạc. Thế nhưng, thường các vị không muốn tranh luận về những vấn đề này, thôi thì “người trần, mắt thịt” như tôi biết đến đâu nói tới đó vậy.

Gs-Ngo-Bao-Chau-tham-gia-giao-luu-ra-mat-sach-Ke-Tran-Tro-o-Ha-Noi
Giáo sư Ngô Bảo Châu tham gia giao lưu ra mắt sách “Kẻ trăn trở” ở Hà Nội. Nguồn: infonet.vn

Về tình, tôi không những phản đối mà hoàn toàn ủng hộ những nội dung trong bài viết của tác giả Phúc Lai, bởi tôi cũng có suy nghĩ như anh và thỉnh thoảng vẫn cố thực hành theo. Có lẽ vì vậy mà nhiều lúc bản thân luôn chịu thiệt thòi. Thế nhưng, về lý, tôi không đồng tình với quan điểm của tác giả Phúc Lai.

Về câu “ấn độ là đất nước của phật giáo và ấn độ giáo”

Nội dung đúng như tác giả Phúc Lai viết, nhưng tôi cho rằng Giáo sư Ngô Bảo Châu không lẽ không biết điều này. Điều ông muốn nói chính là Ấn Độ là quê hương của Phật giáo. Còn như tác giả dẫn chứng nơi khởi nguồn của Phật giáo nay thuộc lãnh thổ Nepal là đúng. Nhưng Nepal xưa là một vùng thuộc xứ Ấn Độ cổ đại. Hai là, Ấn Độ hiện chỉ có 3% là tín đồ của Phật giáo, thế nhưng dân số Ấn Độ làm tròn hiện nay là 1,2 tỷ người, tức có 36 triệu tín đồ Phật giáo, chiếm 10% tổng số tín đồ Phật giáo trên thế giới hiện nay (360 triệu).

Về nội dung: “đó chính là cách nhìn nhận của đạo phật – không coi ai là kẻ thù cả” và “đạo phật dạy chúng ta những điều hay điều tốt, Giáo dục và thuyết phục, không xỉ vả, không chủ trương bạo lực”

Trong bài viết của mình, tác giả Phúc Lai cho rằng: “Từ góc độ đạo Phật, nếu nhìn vào sự việc bóc lột sức lao động trẻ em như nô lệ, sự thương cảm của ông Satyarthi với nỗi đau của đồng loại khi nhìn thấy những đứa trẻ đang làm việc khổ sai là chính đáng. Nhưng điều này chưa đủ, đạo Phật sẽ nhìn cả về phía những người đang hành hạ và bóc lột trẻ em kia, với cái nhìn bao dung vào yêu thương, vì chính họ cũng đang sai lầm”.

Trong quan điểm của mình, đạo Phật không chủ trương bạo lực và sử dụng triết lý từ bi hỷ xả như một phương thuốc giảm đau để cứu rỗi con người, hướng con người đến với cái thiện, và làm điều thiện và sử dụng yêu thương để cảm hóa như tác giả Phúc Lai đã viết.

Kính thưa tác giả Phúc Lai, đó không phải toàn bộ quan điểm của Phật giáo, bởi Phật giáo còn có khế lý, khế cơ, khế thời… Và, một quan điểm vô cùng quan trọng của Phật giáo là từ bi nhưng phải trí dũng.

Có thật Phật giáo chỉ cảm hóa bằng yêu thương?

Phật giáo chủ trương không sử dụng bạo lực, nhưng không phải tất cả. Bằng chứng là trong các tiền kiếp của mình, khi còn tu hạnh Bồ tát, chính Đức Phật cũng đã từng giết người. Theo Đại đức Thích Giác Hoàng trong bài viết “Quan điểm Phật giáo về Sát Sanh và Chiến Tranh” (2), thì thuở Đức Phật Thích-ca còn đang trong quá trình tu tập, lúc bấy giờ Ngài buộc phải giết một kẻ làm trinh thám cho 500 tên cướp để ngăn chặn cuộc tấn công của 500 tên cướp này, mặc dầu người do thám đó đã từng là bạn của Ngài. Cũng theo Đại đức Thích Giác Hoàng trong bài viết này, khi Đức Phật còn đang tu hạnh Bồ-tát, Ngài là thuyền trưởng của đoàn thương buôn 500 người đã giết một tên tướng cướp để cứu lấy 500 thương nhân đó. Ngài nghĩ rằng nếu vì giết một tên cướp này mà Ngài phải vào địa ngục, Ngài cũng sẵn lòng, vì điều đó còn tốt hơn để chúng giết hại biết bao nhiêu người!

Anh-minh-hoa---Phan-bien-Gs-Ngo-Bao-Chau-ve-Phan-no-tao-dong-luc-phat-trien-xa-hoi-cua-tac-gia-Phuc-Lai

Về “một lần sân hận đốt cháy rừng công đức”

Đúng là Đức Phật đã dạy chúng ta lấy lòng từ bi để yêu thương và tha thứ lỗi lầm cho người khác. Thế nhưng, từ bi không có nghĩa thờ ơ với cái xấu, cái ác. Từ bi hỷ xả chính là biết nhận biết và chỉ ra cái xấu, biết đấu tranh trước những bất công, ngang trái, tham tàn và bạo ngược để bảo vệ con người (những vị Phật vị lai), bảo vệ cái đúng, bảo vệ giang sơn đất nước.

Vì lẽ ấy mà các vị vua Trần đều là những người am hiểu sâu sắc Phật giáo, sau này nhiều vị đã từ bỏ ngai vàng để đi tu và có người trở thành Phật hoàng như đức Trần Nhân Tông nhưng các vị đã thực hành như thế nào chắc chúng ta đều biết. Nếu các vị từ bi hỷ xả với quân thù, có nghĩa các vị bỏ mặc cho quân thù chém giết nhân dân, cướp bóc, tàn hại giang sơn gấm vóc. Vì vậy mà khi đất nước có quân thù, các ngài khoác chiến bào ra trận. Khi đất nước sạch bóng quân thù, các ngài cởi chiến bào khoác áo cà sa. Hành động ra trận giết quân thù của các ngài chính là “giết một người để cứu muôn người”. Đương nhiên, theo quan điểm của Phật giáo, giết người phải đền mạng nhưng các ngài giết những kẻ đáng giết tất cũng chịu quả báo nhưng sẽ nhẹ đi rất nhiều.

Vì lẽ ấy, lòng từ bi hỷ xả sẽ chỉ có tác dụng nếu những người gây ra tội lỗi được cảm hóa bởi lòng từ bi này mà được giáo hóa, nhận ra lỗi lầm và thay đổi. Nếu không “phẫn nộ”, không “trăn trở” làm sao những người gây ra tội lỗi kia biết để nhận ra lỗi lầm và thay đổi.

Một xã hội mà mọi người đều thực hành như tác giả Phúc Lai viết thì đó không phải là cõi đời ô trược này, mà đó là cõi nát bàn. Nếu ai ai cũng thực hành như tác giả Phúc Lai viết thì xã hội sẽ tốt đẹp vô cùng. Nhưng đơn giản xã hội mà chúng ta đang sống không phải là cõi nát bàn. Và, chúng ta không phải là Đức Phật.

Vì lẽ ấy, người viết bài này không thể đồng ý với tác giả Phúc Lai. Có nghĩa, cá nhân tôi hoàn toàn ủng hộ quan điểm của Giáo sư Ngô Bảo Châu. q

Vũ Trung Kiên
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 426

————————

(1) http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Phan-bien-Giao-su-Ngo-Bao-Chau-ve-phan-no-tao-dong-luc-phat-trien-xa-hoi-post170891.gd
(2) http://thuvienhoasen.org/a19048/quan-diem-phat-giao-ve-sat-sanh-va-chien-tranh.

Ý Kiến bạn đọc