Người tốt - Việc tốt

Ông quan đại thần được Chủ tịch nước ký giấy Chứng minh thư

 

Sau Cách mạng tháng 8-1945, ông quan Khâm sai Đại thần của triều đình Huế, Phan Kế Toại được Chủ tịch nước trực tiếp ký giấy Chứng minh thư khi ông là Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1947). Theo thông lệ thì ông quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ có quyền cấp giấy Chứng minh thư cho tất cả cán bộ kháng chiến; còn giấy Chứng minh thư của ông thì do chính Chủ tịch Hồ Chí Minh ký. Bác Hồ viết giấy Chứng minh thư ấy như sau:

“Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chứng nhận cụ: Phan Kế Toại tuổi 60.

Hiện giữ chức vụ: Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Các cán bộ kháng chiến hành chính và quân sự có nhiệm vụ bảo vệ và giúp đỡ cụ Toại về mọi phương diện”.

Tại sao chiếm Bắc bộ phủ lại không phải nổ súng?

Chuyện về ông quan Khâm sai Đại thần Phan Kế Toại có những tình tiết mà nhiều người chưa rõ, đó là: Sau nhiều lần xin từ chức không thành, ngày 17-8-1945, nghĩa là chỉ còn hai ngày nữa Cách mạng tháng Tám sẽ bùng nổ quan Khâm sai Phan Kế Toại mới nhận được điện từ triều đình Huế “cho phép từ chức”.

Trước khi rời khỏi Bắc bộ phủ (Nhà khách Chính phủ, 12 Ngô Quyền hiện nay), 10 giờ đêm hôm ấy, cụ cho gọi quan chức dưới quyền là quan một Bảo an binh Nguyễn Sĩ Là (anh trai của họa sĩ Nguyễn Sĩ Ngọc) và Chánh quản Lại đến phòng họp; cụ Phan Kế Toại nghiêm mặt căn dặn: “Tuyệt đối không được nổ súng và phải mở cửa ngay một khi quân cách mạng tấn công”.

So-535--Ong-quan-dai-than-duoc-Chu-tich-nuoc-ky-giay-Chung-minh-thu
Hội đồng Chính phủ họp tại chiến khu Việt Bắc. Từ trái sang:
Bộ trưởng Phan Anh (người cắt tóc ngắn, mặc áo bà ba màu thẫm), Chủ tịch Hồ Chí Minh,
Phó Thủ tướng Phan Kế Toại (người cầm quạt), Chủ tịch Hà Nội Trần Duy Hưng (người trẻ tuổi đeo kính trắng),
Thứ trưởng Bộ Y tế Tôn Thất Tùng… 
(nguồn: http://tcnn.vn/news)

Cụ Phan đi khỏi, ông Là, ông Lại triệu tập từ cai trở lên truyền đạt lại mệnh lệnh của cụ Phan. Một trong những người chứng kiến sự giành chính quyền tại phủ Khâm sai (Bắc bộ phủ) là anh cai lính bảo an binh Phạm Văn Lược (sau này cùng ông Là, ông Lại và nhiều binh sĩ gia nhập Giải phóng quân).

Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng người có công với nước cho ông Lược đã viết:

“Hồi 9 giờ sáng ngày 19-8-1945, các đoàn thể đã kéo đến đầy Bắc bộ phủ, bên trong xin khất 30 phút nữa thì mở cổng, sau đổi lại 10 phút nữa, mới được 5 phút, có lệnh về thì cổng mở”.

Vậy là nhờ có “nội ứng” của cụ Phan Kế Toại mà lực lượng cách mạng chiếm Bắc Bộ phủ không tốn một viên đạn nào. Danh họa Phan Kế An, con trai trưởng cụ Phan Kế Toại nhớ lại: Ngay từ khi được chính phủ thân Nhật – Trần Trọng Kim – thăng bổ vượt ngạch từ Tổng đốc Thái Bình lên chức Đại thần Khâm sai, cụ Phan Kế Toại đã tâm sự với con trưởng: “Ba thực sự không muốn có chuyện này. Nhưng tình thế… không thể tin Nhật được…”.

Có lẽ vì bối rối, day dứt “không thể tin Nhật được” nên khi bị người Nhật ép buộc đi hiểu dụ dân chúng nhổ lúa trồng đay và nộp thóc cho Nhật, cụ Phan Kế Toại đã cáo ốm. Trong đầu quan Khâm sai đã tính đến việc bắt tay với Việt Minh. Chủ trương sáng suốt ấy đã có duyên từ trước. Năm 1944, lúc còn làm Tổng đốc tỉnh Thái Bình, cụ Phan Kế Toại đã bày tỏ lòng hướng về Bác Hồ bằng việc ủng hộ Việt Minh một tín phiếu 500 đồng Đông Dương giao cho ông Nguyễn Công Liệu, là cán bộ Việt Minh có quan hệ với cụ Phan.

Quan khâm sai đại thần gặp Nguyễn Ái Quốc ở Paris

Theo nhà sử học Dương Trung Quốc thì từ năm 1911 (tức là năm Tân Hợi), cụ Phan Kế Toại đã nhận được học bổng của chính quyền bảo hộ đi du học tại trường hành chính thuộc Paris. Lúc ấy, tại thủ đô nước Pháp này, đã có mặt một người Việt Nam yêu nước đang quyết tâm tìm đường cứu nước cứu dân là Nguyễn Ái Quốc. Gặp người đồng hương có tâm huyết lần ấy, cụ Phan Kế Toại hỏi Nguyễn Ái Quốc:

- Theo ý anh, tôi có nên theo học ở trường này hay không?

Nguyễn Ái Quốc nói ngay:

- Tôi cũng muốn xin vào học nhưng Tây không cho. Tôi muốn có kiến thức để sau này làm được việc cho đất nước. Tôi nghĩ rằng anh nên theo học. Sau này nếu làm được việc gì tôi “sẽ tìm anh”.

Đúng 26 năm sau (1911-1947), lời hẹn “sẽ tìm anh” của Nguyễn Ái Quốc đã được thực hiện như sau:

Giữa năm 1947, Pháp gây hấn ở Hải Phòng, Hà Nội, cụ Phan Kế Toại thì đang sơ tán ở Thanh Lũng, Sơn Tây. Bác Hồ cho người mang thư về mời cụ Phan lên chiến khu Việt Bắc tham gia Chính phủ. Đọc thư của Chủ tịch nước Hồ Chí Minh, cụ Phan nói với con trưởng Phan Kế An: “Cụ Hồ quả đúng là con người có đức độ, trước sau như một”.

Việc nước đầu tiên mà Bác Hồ giao cho cụ Phan Kế Toại là giữ chức Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1947), tiếp đó là Ủy viên Hội đồng Quốc phòng tối cao (1948) mà chính Bác là Chủ tịch Hội đồng. Năm 1951, cụ giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Đến năm 1955, cụ Phan Kế Toại được Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tín nhiệm cử giữ chức Phó Thủ tướng Chính phủ trong nhiều năm (1955-1961).

Cụ Phan Kế Toại mất ngày 28-6-1973, thọ 84 tuổi (1889-1973). Trong lời điếu của Chính phủ tại lễ tang có đoạn viết: “… gần 30 năm đi với cách mạng phục vụ nhân dân, cụ Phan Kế Toại đã nêu tấm gương về lòng yêu nước, tinh thần quyết tâm theo cách mạng, tinh thần làm việc tận tụy”.

Lê Bảo Anh
(Theo báo QĐND cuối tuần)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 535

Ý Kiến bạn đọc