Ngoài nước

Nữ nghệ sĩ Xô Viết tài sắc vẹn toàn

Một trong những sự kiện nổi bật trong danh sách các ngày kỷ niệm của năm 2015, do Bộ Văn hóa Liên bang Nga long trọng tổ chức là dịp tưởng nhớ 40 năm ngày mất của nữ nghệ sĩ công huân Lyubov Petrovna Orlova (1902-1975), diễn viên Xô Viết nổi tiếng được công chúng ngưỡng mộ tôn vinh qua biệt hiệu “Nữ nghệ sĩ của thế kỷ XX”.
Bà L.Orlova sinh ngày 29-1-1902 tại thị trấn Zvenigorod thuộc vùng ngoại vi Moscow, trong một gia đình có nguồn gốc quý tộc lâu đời. Năm cô bé Lyubov lên bảy tuổi, cha mẹ phát hiện ra tài năng âm nhạc thiên phú của con gái mình nên đã mời thầy dạy đàn dương cầm đến nhà, đáp ứng ước vọng trở thành nhạc công chuyên nghiệp của cô “con gái rượu”.

Sau khi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, trong giai đoạn từ năm 1919-1922, L.Orlova thi đậu vào khoa dương cầm thuộc nhạc viện Moscow để trau giồi nhạc lý và kỹ năng trình diễn, nhưng đành bỏ dở giữa chừng vì kinh tế gia đình khó khăn… Trong ba năm kế tiếp, L.Orlova ghi danh theo học tại khoa diễn viên của Trường trung cấp Sân khấu Lunacharsky (GITIS) ở Moscow, do nhà sư phạm kỳ cựu Elena Teleshova là giám đốc nghệ thuật của trường trực tiếp giảng dạy. Đồng thời từ năm 1920-1926, L.Orlova còn tự đi làm thêm lấy tiền đóng học phí, qua vai trò nhạc công piano chuyên đánh đàn đệm minh họa cho các buổi chiếu phim câm, cũng như tham gia các chương trình hòa nhạc giới thiệu phim mới tại nhiều rạp chiếu bóng khác nhau ở trung tâm Moscow.

Image1042547
Nghệ sĩ dương cầm L.Orlova đệm đàn cho một buổi chiếu phim câm.

Ngay sau khi tốt nghiệp Trường GITIS vào cuối năm 1926 với tấm bằng đỏ xuất sắc, L.Orlova được nhận vào làm việc ở nhà hát giao hưởng nghệ thuật Moscow qua vai trò diễn viên hợp xướng trong đội vũ công ballet. Với tài diễn xuất xuất chúng L.Orlova dần được trao các vai quan trọng hơn và tới năm 1932 đã trở thành một diễn viên chính thực thụ, có thể vừa ca hát vừa nhảy múa qua các chương trình đòi hỏi kỹ năng điêu luyện, trở thành gương mặt quen thuộc với công chúng đam mê nhạc kịch ở thủ đô Liên bang Xô Viết.
Đến đầu năm 1933 một bước ngoặt lớn đã đến với L.Orlova, khi nữ diễn viên sân khấu quyết định kết hôn với nhà đạo diễn điện ảnh trẻ tuổi và tài ba Grigori Aleksandrov (1903-1983), rồi được chồng chọn vào vai chính trong nhiều bộ phim nhờ vào khả năng diễn xuất cùng ngoại hình lịch lãm ưa nhìn. Vào thời điểm thập niên 1930 của thế kỷ trước, điện ảnh bắt đầu trở thành hình thức nghệ thuật phổ biến đối với công chúng Xô Viết. Bất cứ bộ phim nào có nữ diễn viên xinh đẹp L.Orlova xuất hiện, lập tức mọi tụ điểm công chiếu đều lâm vào tình trạng “cháy vé”. Giới phê bình bộ môn nghệ thuật thứ bảy ở Liên Xô khi ấy đều nhất trí với nhận định, rằng hiện thân L.Orlova chính là “ngôi sao” đầu tiên của màn bạc Xô Viết, được khán giả hâm mộ tôn vinh bằng biệt danh “Siêu minh tinh Marlene Dietrich của Đông Âu” bởi L.Orlova đã thủ vai chính trong gần 20 bộ phim đều thuộc dạng “ăn khách”. Tiêu biểu nhất là kiệt tác điện ảnh Volga – Volga phát hành năm 1938, bộ phim ca ngợi vẻ đẹp của đất nước Liên Xô rộng lớn, cũng như lòng yêu đời và mến khách của người dân Xô Viết được lãnh tụ Stalin lúc sinh thời đặc biệt yêu thích.

Tới giai đoạn của Cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại (1941-1945), danh ca L.Orlova thường xuyên có mặt trong đội hình của đoàn ca múa trung ương quân đội Liên Xô, hiện diện ở tất cả các mặt trận động viên tinh thần binh sĩ Hồng quân đang chiến đấu trên tuyến lửa. Sau khi Thế chiến đệ nhị chấm dứt, tại kỳ liên hoan phim quốc tế lần thứ VIII tổ chức ở Venice (Ý) trong năm 1947, diễn viên L.Orlova đã được trao giải thưởng đặc biệt dành cho vai nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong bộ phim Spring (Mùa xuân) phát hành cùng năm.

Image1042572
Nữ vũ công điêu luyện L.Orlova (giữa) trên sàn diễn kịch nghệ.

Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động không ngơi nghỉ, cùng với các danh hiệu khẳng định đẳng cấp nghệ thuật như Nghệ sĩ Ưu tú của Liên bang Nga (1935), Nghệ sĩ Nhân dân Liên bang Nga (1947) và Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô được phong trong đợt đầu tiên (1950), nữ diễn viên L.Orlova còn được Nhà nước Xô Viết trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Cờ Đỏ (1938), Huân chương Lenin (1939), Huy chương Vì sự nghiệp phòng thủ vùng Caucasus (1944), Huy chương Lao động Dũng cảm trong Cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại (1946), Kỷ niệm chương nhân 800 năm thành lập thành phố Moscow (1947), Huy chương Vì sự nghiệp phát triển các tài năng nghệ thuật (1949), Kỷ niệm chương Chiến sĩ Dũng cảm nhân 100 năm ngày sinh của lãnh tụ Vladimir Ilyich Lenin (1970)… Đặc biệt hơn cả, nghệ sĩ L.Orlova là nữ diễn viên Xô Viết duy nhất được nhận tới hai lần Giải thưởng Stalin Về Văn hóa Nghệ thuật trong các năm 1941 và 1950, với phần hiện kim đi kèm cho mỗi giải thưởng là 100 ngàn rúp tương đương một “gia tài” đáng kể khi ấy.

Sau một thời gian lâm bệnh nặng, ngày 26-1-1975 nữ nghệ sĩ L.Orlova đã từ trần vì bị ung thư tuyến tụy, thọ 73 tuổi. Thi hài của bà được an táng tại nghĩa trang Novodevichy ở Moscow, nơi chôn cất những nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật và chính khách Nga nổi tiếng như các nhà văn Nikolai Gogol (1809-1852), Anton Chekhov (1860-1904), Mikhail Bulgakov (1891-1940), thi sĩ Vladimir Mayakovsky (1893-1930), nhà soạn nhạc Sergei Prokofiev (1891-1953), nghệ sĩ cello Mstislav Rostropovich (1927-2007), Tổng Bí thư đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev (1894-1971), vị Tổng thống Nga đầu tiên Boris Yeltsin (1931-2007).

Vào cuối tháng 1-1976, trong dịp giỗ đầu của người diễn viên huyền thoại, chính phủ Liên Xô đã quyết định đặt tên cho con tàu phá băng nguyên tử mới hạ thủy là “Lyubov Orlova” để tưởng nhớ nữ nghệ sĩ nổi tiếng. Đến đầu năm 2002, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của diễn viên L.Orlova, Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin đã ký quyết định truy tặng bà danh hiệu Nghệ sĩ Công huân, đẳng cấp cao nhất dành cho những nhà hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp ở Nga nhằm tôn vinh những cống hiến của bà.

Bình Ngự
(Theo Komsomolskaya Pravda)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 379

Ý Kiến bạn đọc