Kính văn nghệ

Nỗi lo xóa sổ thư viện

Có một số địa phương đang chủ trương sáp nhập thư viện với các thiết chế như Bảo tàng, Trung tâm Văn hóa… ông bạn hay tin này chưa?

- Có, và tôi thấy có nhiều phản ứng, trong đó có kiến nghị của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch gởi Thủ tướng Chính phủ về việc sáp nhập thư viện với các thiết chế như Bảo tàng, Trung tâm Văn hóa… Kiến nghị có đoạn như sau: “Trong bối cảnh hiện nay, thư viện là một môi trường đọc cần phải được quan tâm và không thể sáp nhập với thiết chế khác. Mặt khác, việc sáp nhập một cách cơ học thư viện với các thiết chế văn hóa không cùng chức năng cần được xem xét, cân nhắc thật kỹ lưỡng…”.

- Cái thông tin sát nhập này làm khối người lo lắng, nhất là những người làm công tác thư viện lâu năm. Họ đang đặt ra nhiều câu hỏi, ví dụ như, nếu sáp nhập thư viện với các thiết chế văn hóa khác hiện đang được thực hiện tại một số địa phương, thì văn hóa đọc truyền thống sẽ như thế nào? Vì sự thật cho thấy, lâu nay thư viện đã bị khốn đốn vì mạng xã hội, nay lại còn bị cho vào “ở trọ” với bảo tàng, trung tâm văn hóa, ban quản lý di tích, liệu có ổn không? Sáp nhập có nghĩa là xóa sổ thư viện, việc này nên chăng?

- Theo một cán bộ ngành nhận định, hệ thống thư viện công cộng đang nỗ lực từng bước đổi mới, đem lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao dân trí, cung cấp thông tin, tri thức của người dân tại địa phương, góp phần xây dựng xã hội học tập và xây dựng nông thôn mới. Và trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, triển khai đề án “Đẩy mạnh học tập suốt đời trong các thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, câu lạc bộ” và “Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030”, xây dựng xã hội học tập, thư viện là một môi trường đọc cần phải được quan tâm, không thể sáp nhập với thiết chế khác.

- Nhưng hiện đã có một số địa phương đang triển khai sáp nhập thư viện với Bảo tàng, Trung tâm văn hóa, Ban Quản lý di tích… Cụ thể như Tỉnh ủy Long An, Lai Châu, Kon Tum đã ban hành Nghị quyết, kế hoạch triển khai sáp nhập Thư viện tỉnh với Bảo tàng, Ban Quản lý di tích tỉnh; Lào Cai sáp nhập Thư viện tỉnh với Trung tâm Văn hóa và triển khai thực hiện trong năm 2018. Còn ở cấp huyện, đã tiến hành sáp nhập Thư viện TP. Bắc Kạn về Thư viện tỉnh, các thư viện cấp huyện như Cao Phong, Đà Bắc (Hòa Bình), Thanh Bình, Hồng Ngự (Đồng Tháp) sáp nhập với Trung tâm Văn hóa. Các thư viện quận Ninh Kiều (Cần Thơ), TP. Thái Nguyên (tỉnh Thái Nguyên) hay các tỉnh Bạc Liêu, Đồng Nai, Bình Phước… cũng đã có chủ trương sáp nhập.

- Trời ạ, mọi người đều thấy Thư viện và Bảo tàng là hai thiết chế văn hóa có chức năng, nhiệm vụ đặc thù không giống nhau. Điều đó đã được quy định tại Luật Di sản văn hóa và Pháp lệnh Thư viện. Thư viện và Trung tâm văn hóa có chức năng, hoạt động quy trình chuyên môn nghiệp vụ hoàn toàn riêng biệt… do đó không thể nào cơ học tiến hành sáp nhập để giảm đầu mối. Nếu nhập các thiết chế có chức năng hoàn toàn khác biệt vào làm một đầu mối thì chẳng khác nào “ép duyên không hợp lý”. Phép cộng cơ học đó sẽ không phát huy được hiệu quả của từng thiết chế mà trái lại dẫn đến sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ. Đó sẽ là một lỗ hổng nguy hiểm vì thiếu đi tính thống nhất về chuyên môn mà mỗi thiết chế đã đảm nhận lâu nay.

- Theo báo cáo của Vụ Thư viện, thì có một số thư viện sau khi bị sáp nhập đã không còn thực hiện được chức năng, nhiệm vụ, không phát huy được hiệu quả phục vụ nhu cầu khai thác và sử dụng thông tin. Chưa kể đến hiện tượng thất thoát, hư hỏng, mai một khối lượng lớn sách, tài liệu khá phổ biến. Điển hình như hàng chục nghìn tài liệu của Thư viện Y học Việt Nam (Bộ Y tế) bị cất kho không khai thác được, hàng vạn bản tài liệu của Thư viện Uông Bí (Quảng Ninh) bị hư nát phải tiêu hủy. Đồng thời với những đặc thù riêng, việc sáp nhập một cách cơ học như đang diễn ra ở nhiều nơi sẽ khiến cho các thư viện tỉnh dần dần mất đi vị trí là điểm đến quen thuộc của đông đảo độc giả. Vì vậy, tổ chức hoạt động của những thiết chế này cũng sẽ rất khó khăn.

- Tôi thấy Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch có trình bày quan điểm rằng, việc sáp nhập một cách cơ học các thiết chế văn hóa, thể thao nói chung, đặc biệt thư viện cấp tỉnh với các thiết chế văn hóa nhưng không cùng chức năng cần được xem xét, cân nhắc thật kỹ lưỡng..

- Quan điểm và kiến nghị như vậy, nhưng nếu bị bắt buộc phải sát nhập, theo ông bạn thì làm sao?

- Nếu bắt buộc thì quá trình sáp nhập cần phải xem xét, cân nhắc thật kỹ lưỡng, tránh xóa nhòa hoặc dẫn đến triệt tiêu sự tồn tại của thiết chế thư viện, vốn được coi là một thành tố không thể thiếu trong hệ thống thiết chế văn hóa ở mỗi địa phương, cơ sở. Mà thực tế trên thế giới chưa thấy mô hình nào tiến hành sáp nhập các thiết chế có chức năng, nhiệm vụ khác nhau vào chung một mối.

- Cảnh báo cẩn trọng sẽ không thừa bởi việc sáp nhập cơ học nếu thiếu sự xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng sẽ dẫn đến những hệ quả khó lường. Ai cũng biết, Thư viện luôn luôn là thiết chế văn hóa đặc biệt quan trọng, là môi trường đọc không thể thiếu ở các địa phương. Vì vậy, thiết chế này cần phải được quan tâm, đầu tư phát triển và không nên sáp nhập với thiết chế văn hóa khác không có cùng tính chất chuyên môn.

- Vậy bây giờ làm sao? Sáp nhập – hay không sáp nhập?

- Ông bạn hỏi tôi, tôi biết hỏi ai?!

Cả Cự
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 517

Ý Kiến bạn đọc