Kính văn nghệ

Nỗi buồn văn hóa đọc

 

- Mấy ngày nay dư luận xã hội quan tâm đến một vấn đề mà các nhà làm sách đang đưa ra, đó là văn hóa đọc hiện nay như thế nào? Thì kết quả khảo sát có 3/4 cựu Bộ trưởng, Thứ trưởng Bộ Thông tin – Truyền thông cho rằng văn hóa đọc đang đi xuống. Trong khi đó, ngành xuất bản có báo cáo rằng, việc xuất bản vẫn đang tăng trưởng, số tựa sách xuất bản trong 1 năm của Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á. Vậy theo ông bạn thấy thế nào?

- Cái câu chuyện này cũng thú vị đây, vì tôi theo dõi thông tin, thấy ông Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành Nguyễn Nguyên phát biểu rằng, nếu nhìn văn hóa đọc dưới tiêu chí chất lượng xuất bản thì còn tệ hơn. Theo ông Nguyên, hiện nay, sách giá trị rất ít, sách vô bổ rất nhiều. Mà nếu sách sai sót thì chúng tôi có thể hạn chế được, nhưng sách vô bổ thì chúng tôi không có cách gì. Chúng ta đang chạy theo số lượng hơn chất lượng, với 37.000 đầu sách 1 năm, cao nhất Đông Nam Á. Indonesia dân số hơn 200 triệu nhưng chỉ có khoảng 30.000 đầu sách, Thái Lan khoảng 14.000 đầu sách, Malaysia có khoảng 19.000 và doanh thu của người ta lại thường gấp 3-4 lần mình, như vậy rõ ràng người ta đi vào phát triển chiều sâu. Còn chúng ta mới chạy theo số lượng.

- Ông Cục trưởng này có nhận xét tinh tế. Từ cái việc ngành xuất bản “đi lên”, văn hóa đọc “đi xuống” này khiến chúng ta phải suy nghĩ, từ đó cho thấy thực tế, muốn phát triển văn hóa đọc phải bắt đầu bằng sự bắt buộc, không có cách khác, bởi thế giới hiện nay có muôn vàn thứ hấp dẫn với trẻ nhỏ. Vì vậy rất nên cần phải đưa tiết đọc sách vào thành tiết học bắt buộc trong nhà trường, được xếp thời khóa biểu như các môn học khác. Trên thế giới, người dân các nước thích đọc sách, ham đọc sách, dành nhiều thời gian cho việc đọc sách, bởi vì phần nhiều từ lâu đã đưa tiết đọc sách vào trường học.

- Tôi đọc câu chuyện ông Cục trưởng kể mà mất ngủ mấy đêm liền, số là tại buổi gặp nhân kỷ niệm 75 năm ngày truyền thống ngành thông tin – truyền thông hôm 28-8, ông đặt một câu hỏi với các nguyên Bộ trưởng, Thứ trưởng Bộ Thông tin – Truyền thông rằng “Văn hóa đọc đang đi lên hay đi xuống?”. Và kết quả sau đó ông nhận được 3 câu trả lời của 3 nguyên lãnh đạo Bộ đồng tình rằng văn hóa đọc đang đi xuống, chỉ một người có quan điểm ngược lại. Ông Cục trưởng nói, nói hai đánh giá ngược nhau này cũng chính là thực trạng đánh giá của xã hội đối với văn hóa đọc hiện nay và điều này là dễ hiểu. Bởi lẽ, chúng ta nếu nhìn vào các con số của ngành xuất bản báo cáo mấy năm gần đây thì thấy rõ văn hóa đọc đang “đi lên” vì ngành này in sách số lượng cao quá, năm trước vượt năm sau, quý sau cao hơn quý trước, luôn vượt chỉ tiêu kế hoạch năm đề ra, nhưng thực tế lại phức tạp hơn logic đó. Rồi ông Cục trưởng dẫn chứng, năm 2019, ngành xuất bản có 440 triệu bản sách; 37.100 tựa sách; tính trung bình đạt 4,6 đầu sách/người/năm, doanh thu xuất bản đạt 2.038 tỉ đồng. So với năm 2014 thì doanh thu xuất bản tăng 36%, số bản sách phát hành tăng 16%, số tựa sách tăng 30%. Nhưng trong số 440 triệu bản sách năm 2019 thì có tới 300 triệu bản (84,5%) là sách giáo khoa, giáo trình. Chỉ có 140 triệu bản cho các loại sách phục vụ tự giáo dục, nâng cao dân trí, chia cho 97 triệu dân, thì số sách để đọc chỉ là 1,4 bản sách/người/năm. Vậy thì đây có phải là con số rất thấp không? Các quốc gia trên thế giới có nước in 10 tỉ bản sách một năm, sách giáo khoa, giáo trình chỉ chiếm 37%, còn lại là các sách phục vụ cho việc đọc để nâng cao dân trí. Thế nên mới có nghịch lý ở ta là ngành xuất bản “đi lên” mà văn hóa đọc vẫn bị than là “đi xuống” là vậy đó.

- Ôi giời tôi thấy trong thực tế, các chuyên gia đưa ra nhiều ý kiến, trong đó, nếu nhìn văn hóa đọc dưới tiêu chí chất lượng xuất bản thì còn tệ hơn, bởi “sách giá trị rất ít, sách vô bổ rất nhiều”. Nếu nhìn vào các con số thì thấy tín hiệu tích cực của văn hóa đọc nhưng nhìn vào thực chất thì “không thể nói văn hóa đọc đi lên”, còn rất nhiều công việc phải làm để phát triển văn hóa đọc.

- Hôm nọ dự một cuộc tọa đàm sách, một chuyên gia kể lại một câu chuyện cho mọi người nghe, đó là việc liên quan tới câu chuyện sách dở tràn lan, trong một hội nghị cuối năm 2018, nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin Lê Doãn Hợp cũng từng khẳng định “không dưới 70% là sách vô bổ” và ông tiết lộ, trong 5 năm làm Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin, ông đã được tặng “phải tới 3 tấn sách”, trong đó rất ít sách tốt, khiến ông dở khóc dở cười tìm cách xử lý sách được tặng.

- Khổ hén, chuyện vầy người lớn chúng ta nên khóc hay nên cười đây?

Cả Cự
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 611

Ý Kiến bạn đọc