Tản văn

Nhớ thầy

Năm ấy huyện tôi có thêm trường cấp 2 thứ hai; trước đấy, cả huyện chỉ có một trường cấp 2. Tôi học lớp 6A, là một trong số những học sinh được vào học trường mới – Trường cấp 2 An Hòa. Cả xã tôi lúc ấy chỉ có vài học sinh cấp 2 thôi. Chúng tôi thường cuốc bộ đi học mặc dù nhà tôi cách trường đến 10 cây số. Tôi học vào loại khá. Riêng môn văn, thầy giáo bảo tôi có năng khiếu. Môn văn cuốn hút tôi, nhiều khi chiếm cả thời gian dành cho các môn khác. Tôi mê tiểu thuyết, truyện ngắn và thơ. Hễ cứ vớ được cuốn truyện, tập thơ nào là tôi đọc ngấu nghiến. Kể cả khi bế em, khi cưỡi trên mình trâu, khi đi câu cá rô, cá chuối… hầu như lúc nào tôi cũng kè kè cuốn truyện, tập thơ ở bên người. Cái thời ấy, sách cực kỳ hiếm. Về tiểu thuyết, tôi chỉ biết có “Vượt Côn Đảo” của nhà văn Phùng Quán, “Sông Đông êm đềm” của Sô-lô-khốp, “Những người khốn khổ” của Vích-to Huy-gô, “Bước đường cùng” của Nguyễn Công Hoan, “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng…

Thầy Hoàng dạy văn, cũng là thầy giáo chủ nhiệm lớp tôi. Thầy rất ân cần, gần gũi bọn học trò chúng tôi, đặc biệt thầy luôn động viên tôi học tốt môn văn. Nhờ có thầy khích lệ, môn văn của tôi thường được điểm cao. Thầy còn động viên tôi làm thơ. Đọc lại những câu “thơ” thời ấy, bây giờ tôi thấy rõ đấy chỉ là những câu văn vần mà thôi. Thế nhưng, thời ấy, làm được một câu “thơ” như thế đã là giỏi lắm. Bạn bè cứ trêu tôi là “thi sĩ”.

Truong-lang-xua
Trường làng xưa. Ảnh tư liệu.

Quê tôi là một vùng quê yên tĩnh nằm ở cuối huyện. Hệ thống thủy nông thủy lợi lúc bấy giờ hầu như không có gì. Đồng quê tôi thuộc loại trũng nhất, như là một cái rốn của huyện. Chả thế mà từ sau ngày hòa bình năm 1954 đến năm ấy, hầu như năm nào cũng cứ đến tháng 6, tháng 7 âm lịch, cả huyện phải đổ dồn về xã tôi chống úng, cứu mạ, cứu lúa. Nhà tôi nghèo, bố mẹ tảo tần quanh năm mà không đủ nuôi 6 miệng ăn. Tôi là anh cả. Dưới tôi còn 3 đứa em lít nhít. Mẹ tôi lại yếu đau luôn. Bố tôi quanh năm vật lộn với hòn đất, chỉ mơ có một vụ được mùa nhưng mấy khi có được. Đồng đất quê tôi cứ liên miên thất bát. Cái đói cái nghèo đã làm cho lũy tre xơ xác, thưa vắng bóng cò.

Giữa năm lớp 6, tôi quyết định bỏ học. Tôi nói dối bố mẹ trường đang sửa chữa, phải nghỉ học một thời gian. Bố mẹ tôi tưởng thật. Thế là từ hôm ấy, tôi ra đồng đi cuốc với bố.

Hôm ấy là ngày thứ tư tôi bỏ học. Bố con tôi đang cuốc ruộng ở cánh đồng Gìm. Cánh đồng tháng 10 vừa mới gặt xong. Nhà nào có trâu bò thì cày. Nhà nào không có trâu bò thì phải cuốc. Bố con tôi giơ thẳng cánh tay bổ những nhát cuốc thật mạnh xuống nền ruộng vừa khô vừa dẻo. Có nhiều lúc lưỡi cuốc cứ nảy lên, tay tôi phồng rộp, đau rát. Nhìn về phía làng, tôi thấy làng tôi như một con thuyền to lớn đang thả neo trên cánh đồng để giăng bắt những vụ chiêm mùa no ấm. Lũy tre dày bao bọc lấy làng chạy dài ra tít mãi chân đê. Cánh đồng có những cái cuốc giơ lên trông như những dấu sắc của những dòng chữ li ti trên trang giấy khổng lồ. Ở những nơi có trâu bò cày thì cứ vang lên những tiếng “vạt”, “riệt”…

Bỗng xa xa bên lũy tre làng có những chấm trắng hiện ra. Chấm trắng ấy to dần, to dần. Bây giờ thì nhìn rõ là một người mặc áo trắng. Người ấy đang vội vã đi ra cánh đồng. Rõ rồi! Người ấy mặc áo trắng, đội mũ. Mà trên vai lại còn vác một cái cuốc nữa. Ai thế nhỉ?… Người ấy đang đi về phía bố con tôi!

“Ô kìa, thầy Hoàng!”, tôi ngỡ ngàng reo lên. Thật không ngờ!

Bố con tôi dừng cuốc, chạy lên bờ chào thầy và mời thầy về nhà. Nhưng thầy nhất quyết không về. Thầy xắn quần lội ngay xuống ruộng cuốc với bố con tôi. Vừa cuốc, thầy vừa nói chuyện với bố tôi. Thầy nói rằng tôi học khá, riêng môn văn học giỏi, và khuyên bố tôi tiếp tục cho tôi đi học. Bấy giờ bố tôi mới biết là tôi đã nói dối. Tôi xin lỗi bố, xin lỗi thầy, hứa sẽ tiếp tục đến lớp và học tập thật tốt.

Chiều hôm ấy, bố mẹ, tôi và các em cố sức giữ thầy ở lại ăn cơm với gia đình. Nhưng thầy nhất quyết từ chối. Thầy mở cặp lấy ra 2 quyển vở và một cái bút máy Trường Sơn đặt vào tay tôi và dặn: “Ngày mai em tới lớp nhé!”. Tôi lóng ngóng đưa hai tay ra nhận… Không hiểu sao, tự dưng nước mắt tôi trào ra, giàn giụa… Tôi khóc nức nở như một đứa con nít…

Thầy vỗ vai tôi, bảo: “Nín đi em, cố gắng đi học nhé!”.

Thế rồi, thầy đi. Bố mẹ, anh em tôi cứ đứng nhìn theo cái bóng xe đạp cà tàng của thầy cút kít, cút kít vang mãi trong buổi chiều hoàng hôn lộng gió…

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Bao nhiêu điều tôi không thể nào nhớ nổi. Nhưng hình ảnh người thầy gầy gò gò lưng đạp chiếc xe đạp cà tàng cút kít trong buổi chiều hoàng hôn lộng gió và tình yêu của thầy thì còn mãi, còn mãi trong ký ức tôi, không thể phai mờ…

Phạm Minh Giang
(TP. Thái Bình, tỉnh Thái Bình)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 428

Ý Kiến bạn đọc