Tản văn

Nhớ những mùa đan len của mẹ

Bây giờ mẹ tôi đã già, cái tuổi của giai đoạn gần đất xa trời, tấm lưng còng, mắt không còn sáng, chân tay đã yếu, đôi khi trái nắng trở trời người mẹ run lập cập… Vậy mà năm nào cũng vậy, khi đất trời chuẩn bị bước vào mùa đông lạnh giá là mẹ lại sốt sắng kêu mấy con mua giúp vài cuộn len để mẹ đan khăn đan áo. Mặc dù các con nói mẹ già rồi nên nghỉ ngơi cho khỏe, qua mấy nhà hàng xóm chơi cho khuây khỏa, nhưng mẹ gạt đi bảo: “Thú đan len có trong mẹ từ lâu rồi, nên chúng mày cứ để cho mẹ đan lấy vui, chứ ăn không ở không chán lắm…”.

Quả đúng là từ rất lâu rồi, từ thời con gái khi chưa xây dựng gia đình với bố tôi thì mẹ đã được bà ngoại tôi dạy đan len, thành thử mẹ đan len thuần thục khéo léo lắm. Suốt năm tháng ấu thơ tôi sống ở quê nhà bên mẹ, năm nào cũng thấy mẹ đan len, và dù bận trăm công ngàn việc của mùa gặt, mùa cấy, hay mùa của những đợt trồng cây vụ đông, vun xới chăm tưới rau màu… mẹ vẫn thu xếp được thời gian khi rảnh để đan len. Cuối mùa thu, đầu mùa đông là “cao điểm” đan len của mẹ, để sản phẩm hoàn thành kịp cho chồng con có cái áo, cái mũ, mảnh khăn chống chọi với lạnh giá…

So-531--Nho-nhung-mua-dan-len-cua-me---Anh-1

Vùng quê tôi khi xưa hầu như hết thảy các gia đình đều nghèo, nhà tôi cũng không ngoại lệ, cái ăn còn túng bấn thiếu đói triền miên, nên cái mặc không đủ ấm cũng là lẽ thường tình. Chính vì lo cho chồng con phải chịu đựng giá lạnh, nên mẹ thường tranh thủ đêm ngày để đan len. Gọi đan “len”, chứ mấy năm tôi học cấp 1, cấp 2 ở trường làng, khi ấy len đâu có nhiều và dễ mua như những năm sau này. Những chiếc áo, mũ, khăn, thậm chí cả găng tay chống lạnh của cả nhà chúng tôi đều được mẹ đan dệt nên bằng những… sợi khâu của bao bì xi măng tận dụng! Mà những sợi dây khâu miệng của bao bì xi măng khi đó cũng không nhiều, không sẵn nên mẹ cũng phải dành dụm tiền mua, chứ đâu xin được. Tôi còn nhớ, mỗi khi dặn mua được mớ sợi khâu bao mang về nhà, mấy mẹ con lại lúi húi mang ra sân giếng để giặt rửa bằng xà phòng cho thật sạch, thật trắng, sau đó mang vắt lên dây phơi cho khô. Công đoạn kế tiếp là chắp nối từng đoạn sợi dây lại với nhau, bởi mỗi đoạn dây khâu bao thường chỉ dài chừng hơn 1 mét. Mấy anh chị em tôi được mẹ huấn luyện cách chắp nối các sợi dây với nhau sao cho điểm thắt nút nhỏ nhất, để khi mẹ đan được dễ dàng, và lúc thành sản phẩm không bị lộ quá nhiều mối nối…

Khi tôi bước vào cấp 3 trường huyện, kinh tế gia đình vẫn nghèo và mẹ cũng như nhiều người phụ nữ trong làng vẫn giữ thói quen đan len. Lúc này, những sợi dây khâu bao bố xi măng không còn được trọng dụng để đan nữa, mà len đã nhiều, bán không quá đắt nên mọi người đều dùng len để đan. Sợi len khi đan thành áo, mũ, khăn… không chỉ đẹp mà còn ấm áp hơn rất nhiều so với sản phẩm được đan từ sợi bao bố.

Mẹ tôi là người phụ nữ không chỉ chịu thương chịu khó, chăm chỉ, mà còn rất khéo léo trong mọi công việc. Chuyện đan len là một ví dụ. Để hoàn thành một cái áo len dài tay cho các con, với người vụng, chậm chạp có khi phải mất cả tháng trời, nhưng với mẹ tôi thì bà chỉ đan trong khoảng 1 tuần lễ là hoàn thành. Hầu như mùa đông nào bắt đầu tới là bố tôi, cũng như mấy anh chị em tôi trong nhà đều có thêm mỗi người một sản phẩm đan len mới của mẹ để chống lạnh, mặc dù những đồ đan len cũ từ nhiều năm trước vẫn còn đủ ấm, mặc tốt. Nhiều năm qua rồi đến bây giờ tôi vẫn chưa từng bỏ đi bất cứ một sản phẩm đan sợi bao bì xi măng, đan len nào mẹ dành cho mình trong những năm tháng ấu thơ ấy. Tôi muốn trân trọng công lao và tình cảm của mẹ trong những ngày nghèo khó xưa bằng việc lưu giữ những cái áo, cái khăn, cái mũ mẹ đan làm kỷ niệm. Muốn ghi khắc công ơn của mẹ, cũng như những kỷ niệm về một giai đoạn đầy khó khăn trong cuộc đời mình…

Năm tháng dần trôi, các con khôn lớn ra thành phố học hành rồi lập nghiệp hết, cha mẹ tôi vẫn sống ở quê trong căn nhà mái ngói bình dị bên mảnh vườn nhỏ nhưng cây trái tốt tươi. Mẹ tôi vẫn giữ thói quen đan len mỗi khi mùa đông đến như một thú vui tiêu khiển, mặc dù các sản phẩm mẹ đan dệt nên giờ không phải để phục vụ nhu cầu mặc cho bất cứ ai, nhưng mẹ vẫn đan… Nhiều lần tôi nhìn thấy, mẹ đan xong một cái áo, hay cái mũ cái khăn rồi, sau đó mẹ tháo dỡ ra… và bắt đầu đan lại theo một hình mẫu mới. Tôi nói mẹ làm thế cho mệt, mẹ bảo: “Mẹ không mệt, mà mẹ thấy vui…”.

Một mùa đông lạnh giá lại về, trong ngăn ký ức tuổi thơ tôi nơi quê nhà hình ảnh những mùa đan len của mẹ, cũng lại hiện về… Mẹ ơi, chính từ bàn tay tảo tần của mẹ mà những sợi dây, sợi len mảnh mai nhỏ nhoi, mẹ đã đan dệt nên những chiếc áo, cái khăn, cái mũ chở che, ủ ấm cho mấy anh chị em chúng con vượt qua biết bao nhiêu mùa đông khắc nghiệt…

Thạch Bích Ngọc
(ĐHQG – TP. Hồ Chí Minh)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 531

Ý Kiến bạn đọc