Ngoài nước

Nhân 410 Năm Ngày Chào ĐờiTài Năng Hội Họa Rembrandt – Sớm khánh kiệt vì thói đua đòi

Hiếm có cây cọ nào trong lịch sử lại vẽ nhiều chân dung về mình như danh họa lỗi lạc người Hà Lan Rembrandt (1606-1669). Trong suốt nửa thế kỷ kể từ khi mới 14 tuổi cho đến lúc từ trần, ông đã vẽ hàng trăm bức chân dung tự họa. Hơn 60 tấm chân dung Rembrandt đang tề tựu tại phòng trưng bày ở thư viện Hoàng gia, thuộc quần thể trụ sở Nghị viện Anh ngay giữa trung tâm London, trong khuôn khổ cuộc triển lãm đồ sộ nhân kỷ niệm 410 năm ngày sinh của người họa sĩ thiên tài.

Chan-dung-dau-doi
Chân dung đầu đời (1628)

Là con trai áp út trong một gia đình thợ xay bột có 9 người con, với tên khai sinh đầy đủ là Rembrandt Harmenszoon van Rijn, cũng là người may mắn nhất so với tất cả anh em ruột thịt còn lại, bởi chỉ riêng mỗi Rembrandt là được cha mẹ lo cho ăn học đến nơi đến chốn. Rồi cậu bé được gửi tới học nghề vẽ tranh tại nhà một họa sĩ ở Leiden – chốn “tỉnh lẻ” vô danh và cũng là thành phố quê hương của Rembrandt. Tài năng hội họa của chàng trai trẻ ngày một nảy nở, khiến anh quyết định chuyển đến kinh đô Amsterdam nhằm phát huy sở trường của mình. Năm 1634, Rembrandt cưới Saskia van Uylenburgh (1612-1642), một thiếu nữ trẻ đẹp thuộc dòng dõi quý tộc Đức cư ngụ lâu đời ở Hà Lan. Từ đó trở đi, Rembrandt nổi danh như là “tác giả của các bức chân dung giống y như thật”. Mọi người trong giới thượng lưu Amsterdam vương giả đua nhau đặt Rembrandt vẽ hình mình, đương nhiên là tiền bạc cũng chảy vào túi anh như nước. Rembrandt bắt đầu tự biến đổi “gu” thưởng thức cá nhân như một đấng “hiệp sĩ kinh đô chính hiệu”. Đầu tiên là đam mê sưu tập tranh tượng cùng những đồ vật thiên về nghệ thuật tinh xảo, một điều dễ hiểu do rất phù hợp với nghề nghiệp của người cầm cọ. Nhưng thứ đến lại là gấm vóc đắt tiền, đồ trang sức xa xỉ cùng phục sức thời thượng đắt giá – một trong những nguyên nhân khiến nhà danh họa thiên tài và giàu sụ này trở nên khánh kiệt về sau. Ví như một bức chân dung Rembrandt đang trưng bày ở Bảo tàng Viện Louvre ở Paris (Pháp), vẽ ông với sợi dây chuyền vàng “to đùng và dài thượt”; rồi những bức họa trong các bộ trang phục quyền quý có giá cao ngất ngưởng được trưng bày tại các nhà bảo tàng nghệ thuật ở Florence (Ý), Berlin (Đức), hay The Hague (Hà Lan); hoặc với mũ đính kim cương đang hiện hữu trong gallery nghệ thuật Dresden (Đức)…

Tac-pham-chan-dung-cuoi-cung-cua-danh-hoa-Rembrandt
Tác phẩm chân dung cuối cùng
của danh họa Rembrandt (1669).

Đến năm 1642, sau 8 năm chung sống, người vợ Saskia đột ngột qua đời để lại cậu con trai Rumbartus mới tròn 8 tháng tuổi. Cô đơn và buồn chán, Rembrandt tìm kiếm sự an ủi qua cô nhũ mẫu Geertje Dircx (1615-1656) cũng thuộc giới quý tộc Amsterdam, rồi trở thành người tình của ông. Nhưng nàng bảo mẫu lại lôi kéo đứa bé đứng về phía mình chống lại Rembrandt, sau khi phát hiện ra ông đang đeo đuổi cô giúp việc Hendrickje Stoffels (1626-1663) tươi trẻ hơn. Rembrandt thường ở lỳ trong phòng tình nhân mới trên gác xép tầng thượng. Ông đã bị xã hội thượng lưu “xua đuổi” qua vụ scandal tình ái nói trên. Vào cuối năm 1656, lúc ấy ông đã ngoài 50 tuổi. Sau một chuỗi những sự kiện bi đát của riêng mình: mất mát người thân, sầu muộn triền miên… Rembrandt lâm vào cảnh nợ nần; để rồi cuối cùng Tòa án Amsterdam phải ra phán quyết tịch thu tài sản của ông đem bán đấu giá trừ nợ. Khi người đại diện cho công luật dõng dạc liệt kê những đồ vật trong phiên đấu giá: “Tấm giấy có nét vẽ; một phiến đá sứt…”, khiến Rembrandt bất hạnh thốt lên: “Nhưng xin quý ngài hãy đặc biệt lưu ý, bởi đó là chân dung của Bá tước Durer quyền uy; còn phiến đá kia chính là bức kiệt tác – di cảo của đại danh họa người Ý Michelangelo…”.

Hoàn toàn trắng tay sau khi tài sản bị đem bán đấu giá trả cho các chủ nợ, Rembrandt lâm vào cảnh đơn côi và bất hạnh gấp bội, ngày càng tự khép kín mình lại. Những bức chân dung cuối cùng thể hiện ông như một kẻ đầy thất vọng và mệt mỏi trên đường đời. “Nhưng cũng chính là người họa sĩ đích thực và lỗi lạc hơn bao giờ hết – theo nhận định của Vincent van Gogh (1853-1890), khi xem bức kiệt tác tự họa sau cùng của Rembrandt – Ở đây ông muốn nói lên vài điều gì đó, rất khó thể hiện bằng ngôn từ…”.

Tuong-Rembrandt-tren-quang-truong-mang-ten-ong-o-thu-do-Amsterdam
Tượng Rembrandt trên quảng trường mang
tên ông ở trung tâm thủ đô Amsterdam.

“Những khuôn mặt đa dạng của Rembrandt” là chủ đề chính trong cuộc triển lãm kéo dài đến 3 tháng ở London, kể từ giữa tháng 7 vừa qua nhân đánh dấu 410 năm ngày Rembrandt chào đời (15/7/1606 – 15/7/2016). Đây chính là cuộc trưng bày quy mô đầu tiên sau những vụ scandal ầm ĩ, xung quanh việc xác định xem những tác phẩm nào là đích thực của Rembrandt. Qua đó cho thấy, giữa những sáng tạo bất hủ của bậc danh họa lỗi lạc này có rất nhiều… đồ “rởm” xen vào. Thậm chí người ta còn quả quyết: trong số 1.000 bức tranh tưởng chừng thuộc về nét vẽ của Rembrandt, có tới 1/4 các kiệt tác là của giả. Ví như bức “Chân dung với mũ trận”, 1 trong 4 bức vẽ tự họa của Rembrandt đang làm rạng danh Viện bảo tàng Louvre, đồng thời cũng là một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất của ông lúc sinh thời, rất có thể là dạng “mạo nhận” – do một kẻ nặc danh nào đó vẽ ra…

Trong sự nghiệp cầm cọ đồ sộ Rembrandt từng vẽ cả trăm bức tranh về mình, với đủ dạng kích cỡ khác nhau cao từ 15 cm đến 1,3 m. Vài tấm chân dung tự họa tiêu biểu của Rembrandt từng được tôn sùng là “kiệt tác hội họa của thế kỷ XVII”, tô điểm các gian đại khánh tiết trong chốn cung đình của các vương triều châu Âu như vua Anh Charles I (1600-1649), hay đại Công tước Ý Cosimo III (1642-1723)… Chính nhờ vậy mới sinh ra huyền thoại Rembrandt bất hủ, cho đến tận 4 thế kỷ sau vẫn còn là niềm tự hào của 36 bảo tàng viện quốc gia và vô số các bộ sưu tập tư nhân rải rác khắp thế giới.

Với hơn 60 bức kiệt tác chân dung tự họa quy tụ tại triển lãm London lần này, là một bằng chứng hùng hồn tái khẳng định tài năng thiên bẩm của nhà danh họa Hà Lan lỗi lạc. Qua các bức chân dung kinh điển ấy, thể hiện cụ thể và sinh động “bản tiểu sử bằng tranh” của một Rembrandt bất hủ! Không có bất cứ người họa sĩ nổi tiếng nào, ngay cả cây cọ gạo cội đồng hương Vincent van Gogh, người từng được tôn vinh là “bậc thầy về chân dung tự họa” sau này, lại thường xuyên vẽ chân dung về mình đều đặn như Rembrandt.

T.Q.Long
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 427

Ý Kiến bạn đọc