Ngoài nước

Nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami – 7 năm trên đường đua vẫn chưa chạm đích?

Nhà văn Haruki Murakami sinh năm 1949 tại Kyoto (Nhật Bản) là một trong những tiểu thuyết gia, dịch giả văn học được biết đến nhiều nhất hiện nay trong và ngoài nước Nhật.

Trong hơn một phần tư thế kỷ hoạt động văn học, ông có nhiều tác phẩm ăn khách như: Rừng Na Uy, Kafka bên bờ biển, Lắng nghe gió hát, Những năm tháng hành hương…, H. Murakami đã trở thành hiện tượng trong văn học Nhật Bản đương đại, được gọi là “nhà văn được yêu thích”, “nhà văn của giới trẻ”. Tác phẩm của ông đã được dịch ra khoảng 38 thứ tiếng trên thế giới.

Đã đoạt nhiều giải thưởng văn học Nhật Bản và quốc tế, ông liên tục là ứng cử viên của Giải Nobel Văn học từ năm 2009… nhưng đến nay ông vẫn chưa có duyên với giải thưởng danh giá này. Hiện ông đang sống ở Boston, Mỹ.

Nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami được gọi là ứng cử viên “sáng giá” của giải Nobel Văn học bởi từ năm 2009 đến nay, 6 năm liên tiếp ông lọt vào danh sách đề cử giải Nobel Văn học (nhưng chưa lần nào đoạt giải). Năm nay là năm thứ 7, mặc dù cái tên Haruki Murakami luôn đứng tốp đầu trong bảng xếp hạng nhưng một lần nữa ông lại không giành được chiến thắng và trường hợp của ông trở thành tiêu điểm chú ý của dư luận.

Nha-van-HARUKI-MURAKAMI
Nhà văn Haruki Murakami

NĂM 2015, HARUKI MURAKAMI ĐỨNG THỨ 2 Ở BẢNG XẾP HẠNG

Theo báo “Tin tức Sankei” của Nhật Bản, năm 2015 công ty cá cược lớn nhất thế giới Ladbrokes Vương Quốc Anh công bố tỷ lệ cá cược người đoạt giải Nobel Văn học thì nhà văn Haruki Murakami với tỷ lệ 6/1 đứng thứ 2. Đứng đầu bảng danh sách là nhà văn Svetlana Alexievich người Belarus với tỷ lệ 5/1. Ngoài ra, trong danh sách còn có nhà văn Ngugi Wa Thiong’o người Kenya, nhà văn Philip Roth người Mỹ.

Mỗi năm, trước ngày Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố người đoạt giải Nobel Văn học, ở Tokyo những người hâm mộ nhà văn Haruki Murakami lại mang ảnh ông tập trung chờ đợi để mở sâm-banh ăn mừng và không biết đến bao giờ niềm hy vọng của người Nhật sẽ trở hành hiện thực?

ĐÁNH GIÁ MURAKAMI NHƯ THẾ NÀO?

Những tác phẩm của Murakami đều là những tác phẩm bán rất chạy như Rừng Na Uy, Lắng nghe gió hát hay là Kafka bên bờ biển… Mỗi năm theo dự đoán của Công ty cá cược Ladbrokes, ông Murakami đều xếp ở thứ hạng cao nhưng ông vẫn chưa với tay đến được giải Nobel Văn học. Khi các phương tiện truyền thông hỏi ông Murakami về vấn đề này, ông đã thốt lên rằng: “Thành thực mà nói tôi cũng cảm thấy buồn nhưng đó không phải là danh sách chính thức mà chỉ là căn cứ vào sự dự đoán của các công ty cá cược, và giải Nobel không phải là một “cuộc đua ngựa”.

Vì sao ông Murakami lại bỏ lỡ giải Nobel một lần nữa? Người ta ví ông giống như đội tuyển bóng đá Hà Lan rất nhiều lần vào vòng chung kết nhưng lại chịu kết cục bi thảm. Trong hơn 50 năm nay, việc bình chọn và bỏ phiếu của tất cả các giải Nobel đều tiến hành bình bí mật, do đó mọi người chỉ có thể phỏng đoán những nguyên nhân ông Murakami không đoạt được giải.

Nguyên nhân thứ 1: Tác phẩm quá phổ biến, thiếu mặt phê phán xã hội hiện thực.

“Tác phẩm của ông Murakami quá đại chúng nên người ta có cảm giác nó như những cuốn truyện tranh”, nhiều cư dân mạng nhận xét về Murakami như vậy. Nói chung, theo ý kiến ​​của một số học giả và các phương tiện truyền thông, giải thưởng Nobel Văn học coi trọng những tác phẩm có chiều sâu, có tính sáng tạo, độc đáo đồng thời coi nhẹ những tác phẩm bán chạy và quá phổ biến. Những người bình chọn càng chú ý với những tác phẩm hiện thực phơi bày được sự bất bình đẳng trong xã hội, chế độ độc tài, nhân quyền hoặc đồng cảm với những đối tượng yếu đuối. Về những mặt này tác phẩm của ông Murakami còn rất mơ hồ. Trong giới văn học có người nhận xét rằng những tác phẩm của ông Murakami là quá phổ biến, quá thịnh hành nhưng lại không thông qua sự phê phán chính trị để giành được sự thừa nhận của những người bình chọn.

Nguyên nhân thứ 2: Giải Nobel Văn học vẫn có sự ưu ái với “Những bậc cao niên tiền bối”.

Có những nhận xét cho thấy mấy năm gần đây, giải Nobel Văn học thường được trao cho những nhà văn cao tuổi. Mặc dù có những nhà văn đoạt giải ở độ tuổi 50 nhưng phần đông là những nhà văn trên 70, trong đó năm 2007 giải Nobel Văn học trao cho nhà văn Doris Lessing người Anh ở tuổi 88.

Dưới đây là danh sách và tuổi của các nhà văn đoạt giải Nobel Văn học mấy năm gần đây:

- 2014: Nhà văn Patrick Modiano (Pháp), 69 tuổi.

- 2013: Nữ nhà văn Alice Munro (Canada), 82 tuổi.

- 2011: Nhà thơ Tomas Portland (Thụy Điển), 80 tuổi (đã mất ngày 26/3/ 2015).

- 2010: Nhà văn, nhà thơ Mario Vargas Llosa (hai quốc tịch Tây Ban Nha và Peru), 74 tuổi.

- 2008: Nhà văn Le Clézio (Pháp), 68 tuổi.

- 2007: Nhà văn Doris Lessing (Anh), 88 tuổi (đã mất ngày 17/11/2013).

Năm nay, mặc dù nhà văn Murakami đã ở tuổi 66 nhưng so với những người trên thì ông vẫn chưa phải “lão làng”.

Nguyên nhân thứ 3: Giải Nobel là của người châu Âu.

Người ta nhận xét rằng giải Nobel Văn học cũng có tính cục bộ, địa phương, vì thế nó có khuynh hướng “châu Âu hóa.” Từ khi có giải Nobel đến nay không những người châu Âu giành được nhiều mà từ phương diện ngôn ngữ viết của những nhà văn giành được giải mà nói thì chủ nghĩa trung tâm châu Âu càng rõ ràng hơn. Trong hơn 100 năm qua, tổng số 112 nhà văn đoạt giải Nobel Văn học thì các nhà văn châu Âu là 83 người chiếm 75%, các nhà văn châu Á chỉ có 4 người, chiếm 3%, còn lại là các nhà văn châu Mỹ, châu Phi và châu Đại Dương.

Ngoài những nguyên nhân trên còn có một quy tắc bất thành văn là giải Nobel Văn học không thích các nhà văn có tác phẩm bán chạy. Chính người tiền nhiệm Ace Puma của Viện Hàn lâm Thụy Điển đã nói thẳng ra rằng “Các nhà văn có tác phẩm bán chạy sẽ không bao giờ nhận được giải Nobel Văn học, nhà văn hay và nhà văn nổi tiếng là hai việc khác nhau, chẳng hạn như trường hợp S. Buck cuốn tiểu thuyết của bà sau khi được giải làm chúng tôi mất mặt”.

Chính vì những nguyên nhân trên nên mặc dù tác phẩm của ông Haruki Murakami được đông đảo mọi người hoan nghênh nhưng cuối cùng ông vẫn chưa có duyên với Nobel. 7 năm là ứng cử viên “sáng giá”, 7 năm trên đường đua nhưng có lẽ chặng đường phía trước vẫn còn dài với ông Murakami.

(Theo Xinhuanet.com)

Nguyễn Thiêm
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 392

Ý Kiến bạn đọc