Ngoài nước

Nhà báo Giôn Rít và tác phẩm nổi tiếng – Mười Ngày Rung Chuyển Thế Giới

“Mười ngày rung chuyển thế giới” là tác phẩm nổi tiếng của Giôn Rít (John Reed, 1887 – 1920), nhà báo cộng sản người Mỹ, viết về Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại nổ ra ngày 7/11 (25/10 theo lịch Nga cũ) năm 1917 – cuộc cách mạng XHCN kiểu mẫu đầu tiên trên thế giới, do giai cấp vô sản và nhân dân lao động Nga tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích của V. Lênin.

Giôn Rít sinh ở thành phố Poóctơlan, nước Mỹ, trong một gia đình lao động. Sau khi tốt nghiệp Đại học Havớt, Giôn Rít đi nhiều nơi, viết nhiều tác phẩm về đời sống chính trị – xã hội nước Mỹ và nhiều nước châu Âu, châu Mỹ. Các tác phẩm của ông mang đậm tính chân thực, tràn đầy tư tưởng nhân đạo và được độc giả tiến bộ trên thế giới đánh giá rất cao.

Mùa hè năm 1917, Giôn Rít vội vã sang nước Nga, vì ông nhận thấy những dấu hiệu báo trước của cuộc cách mạng vô sản chưa từng có trong lịch sử loài người sắp diễn ra. Dấn thân trong hiện thực sôi động, nóng bỏng của nước Nga, thậm chí có lần suýt bị trả giá cho sinh mạng của mình, tiếp xúc với mọi lớp người của xã hội Nga, từ người nông dân, binh sĩ, quan chức các cấp, các phe phái, ông trung thực ghi chép những sự kiện tiêu biểu, những diễn biến mau lẹ của cuộc Cách mạng Tháng Mười. Năm 1918, trở về Mỹ, những tài liệu ghi chép được và bản thảo cuốn sách của ông đã bị chính quyền phát xít ở Mỹ tìm cách chiếm đoạt, nhưng ông đã may mắn giành lại được. Và rồi, “Mười ngày rung chuyển thế giới”, gồm 12 chương – một tác phẩm phóng sự – chính trị giàu giá trị văn học đã được xuất bản ở Mỹ (3 lần) vào năm 1919. Từ năm 1923 về sau, tác phẩm đã được xuất bản ở Liên Xô (hơn chục lần) và nhiều nước khác, trong đó có Việt Nam (2 lần).

Anh-minh-hoa---Nha-giao-GionRit-va-tac-pham-noi-tieng-Muoi-ngay-rung-chuyen-the-gioi

Năm 1919, khi Giôn Rít sang thăm nước Nga Xô-viết lần thứ hai, V. Lênin đã viết bài tựa cho tác phẩm của Giôn Rít sẽ tái bản ở Mỹ, có đoạn: “Sau khi đã đọc một cách vô cùng hứng thú và chăm chú từ đầu chí cuối quyển sách của Giôn Rít “Mười ngày rung chuyển thế giới”, tôi hết lòng giới thiệu tác phẩm này với công nhân tất cả các nước. Tôi mong muốn cuốn sách này được phát hành hàng triệu bản và dịch ra nhiều thứ tiếng, vì nó cung cấp một bức tranh xác thực và vô cùng sinh động về những sự kiện cực kỳ quan trọng để hiểu thế nào về cách mạng vô sản, thế nào là chuyên chính vô sản… Chắc chắn là quyển sách của Giôn Rít sẽ làm sáng tỏ thêm vấn đề cơ bản này của phong trào công nhân toàn thế giới”.

Trong “Lời tựa của tác giả”, Giôn Rít viết: “Không thể phủ định rằng Cách mạng Tháng Mười Nga là một trong những sự kiện vĩ đại nhất của lịch sử, và sự trỗi dậy của người Bônsêvích là một sự kiện phi thường với tầm vóc toàn cầu”. Và, ông khẳng định: “Trong quá trình của cuộc chiến đấu (tức diễn biến của Cách mạng Tháng Mười – ĐNĐ), tôi không phải là kẻ bàng quan. Nhưng khi kể lại lịch sử những ngày vĩ đại ấy, tôi đã muốn nhận xét sự việc với con mắt của một người ghi chép có lương tâm, cố gắng ghi lại sự thực”. Thật vậy, ông đã mô tả trung thực và đầy nhiệt tình diễn biến của cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga, về vai trò của V. Lênin và những người bônsêvích Nga, về lực lượng và khí thế của quần chúng công-nông-binh. Sự kiện đêm 6/11/1917 (theo dương lịch), quân khởi nghĩa đã chiếm được toàn bộ Pêtơrôgơrát, Chính phủ lâm thời của nước Nga đã sụp đổ, được Giôn Rít dành nhiều trang mô tả rất hào hứng, và kết luận: “Thế là V. Lênin và công nhân Pêtơrôgơrát đã quyết định cuộc tổng khởi nghĩa. Xô-viết Pêtơrôgơrát đã lật đổ Chính phủ lâm thời… Bây giờ, vấn đề đặt ra là tranh thủ cả nước Nga bao la, và rồi sau đó là cả thế giới… Tuy đã 6 giờ sáng mà màn đêm hãy còn dày đặc và lạnh lẽo. Một tia sáng yếu ớt, huyền ảo, luồn vào những phố xá lạnh lẽo, làm nhạt dần ánh sáng của những đống lửa, báo hiệu buổi rạng đông ghê gớm sắp mọc trên đất Nga”.

Trong cuốn sách, Giôn Rít thể hiện chính kiến, thái độ và tình cảm của mình rất trung thực, rõ ràng về các nhân vật, các sự kiện. Ông rất kính phục và yêu mến V. Lênin. Những đoạn viết về V. Lênin, lời văn của ông tràn đầy lòng tôn kính, ngưỡng mộ, nồng nàn sự hứng khởi, toát lên một âm hưởng hào hùng. Ông gọi V. Lênin là một “lãnh tụ phi thường”.

V. Lênin rất bình dị về ngoại hình, nhưng Người lại vô cùng sáng suốt trong hành động và trong suy xét. Ông mô tả sự xuất hiện của Lênin trước công chúng và những người bônsêvích: “Đúng tám giờ bốn phút, tiếng hoan hô như sấm dậy báo tin chủ tịch đoàn đã tới, trong đó có Lênin – Lênin vĩ đại… Trong lịch sử, ít có lãnh tụ được yêu mến và kính phục như ông. Một lãnh tụ nhân dân kỳ lạ, được suy tôn hoàn toàn nhờ trí tuệ của mình, không bóng bẩy, không hài hước, không khoan nhượng, tư thái ung dung, không có nét gì đặc biệt nổi bật, nhưng có tài giải thích những ý kiến sâu sắc bằng những lời lẽ giản dị, phân tích tình hình một cách cụ thể và kết hợp sự khôn ngoan sáng suốt với sự táo bạo nhất về trí năng”.

Vài chục năm sau khi ra đời, “Mười ngày rung chuyển thế giới” của Giôn Rít vẫn được Thời báo Niu Yoóc (Mỹ) xếp vào “100 tác phẩm báo chí xuất sắc nhất mọi thời đại”. “Mười ngày rung chuyển thế giới” là một trong những kiệt tác của văn học thế giới và là tác phẩm đầu tiên của văn học thế giới đã công bố trước toàn nhân loại sự thắng lợi của cuộc cách mạng XHCN ở nước Nga năm 1917. Bà N. Cơrúpxcaia – người vợ và bạn chiến đấu của V. Lênin – đã kết thúc “Lời tựa” của mình cho tác phẩm của Giôn Rít trong lần xuất bản đầu tiên ở Liên Xô: “Giôn Rít đã gắn chặt cuộc đời của ông với Cách mạng Nga. Nước Nga Xô-viết đối với ông đã trở nên thân yêu và gần gụi. Mắc bệnh sốt định kỳ, ông đã từ trần ở nước Nga và an nghỉ ở chân Bức thành Đỏ của Điện Cremli. Người đã mô tả đám tang của những người hy sinh cho cách mạng như ông đã mô tả, thực xứng đáng được hưởng vinh dự ấy!”.

Đào Bá
(Giảng viên chính – Đại học Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 471

Ý Kiến bạn đọc