Truyện ngắn

Mạch ngầm

Trong những ngày đầu thu mưa nắng thất thường, bất chợt tôi nhận ra không nơi nào có bầu trời đẹp như ở Bến Tre. Rõ là cơn mưa vừa ào ạt tới, vậy mà khi mưa tạnh, trời lại cao lồng lộng, xanh ngắt. Hôm đó mây trời và nước sông cửa vàm Khâu Băng quyện vào nhau thật kì lạ, những dải mây trắng uốn lượn giống một con rồng từ mặt nước bay vút lên, tụ trên cánh buồm đỏ của đài tưởng niệm Di tích đường Hồ Chí Minh trên biển.

Tình cờ tôi đọc được con số 50.000ha dừa của Bến Tre bị hủy diệt do chất độc dioxin của đế quốc Mỹ. Không thể tưởng tượng nổi, những cánh rừng dừa chết rũ vì dioxin thê thảm như thế nào. Hơn 40 năm qua, mạch đất phù sa của ba cù lao đã dần vực lại màu xanh bất diệt.

Con đường dẫn vào nhà chị Năm Khích, Chủ tịch Hội CCB phường 8, TP. Bến Tre rộng chỉ hơn 2m, đủ chỗ cho xe lôi, xe máy chạy. Hai bên đường là những hàng dừa vươn thẳng, cạnh con mương rửa phèn chạy uốn khúc từ con lộ nhựa tuốt vào trong ngõ xa. Người nữ cựu chiến binh còn khá trẻ so với tuổi 65. Nhìn dáng vóc cao lớn, khỏe mạnh, da dẻ hồng hào của chị Năm, tự so sánh, suy tưởng, thấy các chiến sĩ đơn vị Bộ đội Thu Hà (Đơn vị nữ vũ trang Bến Tre) năm xưa chắc dũng mãnh lắm. Chị bảo năm 1963 đi thoát ly xin vào đơn vị bộ đội Thu Hà, mới 18 tuổi mụ. “Chị ốm nhách hà! Vũ khí, lương thực các chị khác mang cho hết, chỉ giao cho cái xoong mà đi còn không nổi. Vậy mà ham lắm”. Con gái Bến Tre lớn lên trong khí thế sôi sục, hào hùng của Đồng khởi năm 1960, cô nào cũng muốn đi bộ đội. “Hồi đó khó mà dễ. Em nào muốn đi trước hết phải đủ sức khỏe, không vướng bận gia đình. Phải là đoàn viên Đoàn thanh niên lao động, cam kết trong vòng 3 năm không được lấy chồng”. Hỏi chị, điều cam kết sau 3 năm mới lấy chồng có ai phản đối không? Chị cười giòn tan: “Ai cũng chịu hết! Với lại chị em cũng xác định là đi đánh giặc thì không nên vướng bận gia đình. Sắp vô trận rồi mà còn lo lắng chồng bịnh, con đói thì làm sao nổ súng được. Như chị nè. Đánh giặc một lèo, tới hòa bình rồi vẫn chưa có chồng. Mãi năm 1988, 42 tuổi mới gặp ba sắp nhỏ, tưởng ế luôn rồi đó chớ”.

img014 
Gia đình thương binh vót chông – Sơn dầu – võ thành lũy.

Chiến tranh là nỗi ám ảnh sâu sắc nhất với những con người từng trải qua nó. Chẳng hạn như lúc này, khi câu chuyện quá khứ làm chị Năm Khích đỏ hoe mắt, tâm thức miên man về những vùng sáng tối lửa đạn, quên cả mời chúng tôi uống nước, ăn bánh. Những thứ quà quê, bánh trái bày đầy trên bàn, mà không ai cảm thấy khát, đói. Chị Năm nhớ lại những ngày mới vào bộ đội, vũ khí chỉ là cạc-bin và súng trường bá đỏ. Hết đi tuyên truyền vận động thanh niên tòng quân, đi Thanh niên xung phong, rồi dần dần tham gia chiến đấu. Người đầu tiên trong đơn vị hi sinh là chị Sáu Đoạn, ngay trên đất Mỏ Cày. Đó là năm 1965, lúc ấy chị Sáu Đoạn là tiểu đội trưởng tiểu đội 3. Đơn vị của chị tên gọi là C710, tiếng là đại đội nhưng chỉ có 4 tiểu đội, trong đó có 3 tiểu đội chiến đấu và 1 tiểu đội văn phòng. Tiểu đội 3 của chị Sáu Đoạn nhận nhiệm vụ phá ấp chiến lược xong, khi về qua ấp Gia Phước, xã Hương Khánh Trung thì bị máy bay địch ném bom. Chị Sáu hi sinh lúc 23 tuổi. Chị Năm Khích (bí danh ở đơn vị là Minh Tâm) bước sang tuổi 19, sự ra đi của người đồng chí mới 23 tuổi làm chị vô cùng xúc động. Một tình cảm khó tả của một thiếu nữ trước sự ra đi quá sớm giữa tuổi thanh xuân ngắn ngủi và cuộc chiến đấu còn lâu dài, ác liệt. Tiếp đến năm 1968 thì chị Thanh Liên, quê ở Phước Hiệp, đội trưởng đội cối 82 cũng ra đi ở tuổi 25. Cũng năm đó hai chị Bình và Lựu hi sinh cùng một ngày, đều ở độ tuổi 19-20. Sau trận phối hợp với bộ đội chống càn, khi địch rút đi rồi, hai chị đi trinh sát bám đường. Không ngờ chúng ém lại một trung đội phục kích. Bọn địch nổ súng vào hai cô gái. Chị Bình hi sinh tại chỗ, chị Lựu bị thương và rơi vào tay giặc. Chúng tra tấn chị dã man, bắt khai ra nơi đóng quân của bộ đội chủ lực. Chị chửi, nhổ nước miếng vô mặt chúng. Bọn địch trói chị vào gốc dừa, bắn chết. Máu của cô gái 19 tuổi thấm đẫm thân dừa. Sau một ngày một đêm địch bỏ đi, đơn vị mới mang được xác hai chị về chôn cất.

Đáng nhớ nhất là trận chống càn ngày 19/5/1969 tại An Khánh, xã Tân Thạnh. C710 hôm đó phối hợp với đơn vị bộ đội địa phương và Tỉnh đội đánh chặn quân Mỹ – ngụy đi càn quét vào khu căn cứ của ta. Suốt hai ngày 19-20, bọn “đầm già” quần thảo bắn chỉ điểm cho máy bay chiến đấu ném bom, dọn đường cho bộ binh địch đổ bộ. Lực lượng địch quá mạnh, thêm bọn lính Mỹ liên tiếp càn xuống, nên ta phải rút lui vào các khu hầm bí mật cùng với dân ẩn náu. Mấy chiếc “Bò nóc” bay xuống thấp, lượn tròn. Ngọn dừa ngả nghiêng, cành lá gãy tơi tả. Những đoạn giao thông hào lộ ra, hứng hàng loạt đạn và bom của địch. Bộ đội và dân hi sinh nhiều. Cô Thủy quê ở Tân Thạnh, 17 tuổi, vừa mới vô bộ đội, đụng trận đầu. Khi Thủy dẫn du kích và bộ đội vào hầm tránh giặc xong thì bị một chiếc “Bò nóc” bay đến quần bên trên. Mái nhà lợp lá dừa nước bị tốc bay lả tả, trơ ra miệng hầm bên dưới. Bị lộ, mọi người chạy tản ra dưới làn đạn xối xả của máy bay địch. Trong số những người nằm lại, có Thủy.

Đến bây giờ, chị Năm Khích còn chưa quên gương mặt trẻ măng của nữ chiến sĩ tên Út Hồng năm cô 17 tuổi. Trận phối hợp với bộ đội địa phương chống càn năm ấy, Hồng bị đạn đại liên của Mỹ bắn gãy nát đùi. Khi một anh y tá bộ đội đến ga-rô lại để cầm máu, vì vết thương ở giữa đùi nên phải cắt bỏ hết ống quần sát bẹn mới băng bó được. Hồng mắc cỡ giấu mặt sau lưng chị Năm, còn kêu chị lấy áo che giùm chỗ kín. Máu ra nhiều quá, đơn vị cũng chỉ có thể ga-rô lại sơ cứu. Bên ngoài lính Mỹ chặn các lối đi, không thể tiếp tế thuốc men được. Tối hôm đó, chị Năm liều vượt vòng vây, về căn cứ mời được bác sĩ. Khi bác sĩ tới nơi thì Hồng đã hi sinh tự bao giờ. Cô gái 17 xuân xanh nhắm mắt ra đi dưới tán dừa che chở của quê hương. Gửi nỗi xót thương và lòng căm thù lại cho đồng đội.

Chị Năm Khích ngậm ngùi kể lại sự hi sinh của đồng đội trong thời gian đơn vị cử một tiểu đội nữ phối thuộc công binh thủy. Sức vóc phụ nữ mảnh mai không phù hợp với công việc nặng nhọc của ngành công binh. Ba chị đã hi sinh, hòa máu mình xuống nước sông rạch, vào từng hạt phù sa đất cù lao. Mọi người còn nhớ tháng 10 âm lịch năm 1968, khi chị Thủy và chị Phòng nhận nhiệm vụ đánh mìn cầu Rạch Trậy. Lúc ấy nước đang ròng, tên lính gác trên cầu phát hiện một cụm lục bình không trôi xuôi mà lại ngược dòng nước tiến về phía chân cầu. Đó là cụm lục bình của chị Thủy, do chưa có kinh nghiệm nên chị gắng sức tiếp cận đưa mìn sát chân cầu. Tên lính nghi ngờ và nổ súng. Lúc ấy cụm lục bình chững lại, chan hòa máu và lặng lẽ trôi xuôi. Trận ấy đơn vị ta không phá được cầu, cũng không tìm được xác đồng đội. Phải 3 ngày sau mới vớt được xác chị nổi lên ở một nơi cách cầu rất xa.

Những ngày sống ở Bến Tre, món quà đặc sản chúng tôi thường nhận được thường là nước dừa. Dừa xiêm, dừa lửa, dừa dứa… mỗi loại một hương vị thơm ngọt khác nhau. Đang quen uống loại dừa miền Đông, trái to, nước hơi có vị chua, giờ gặp những trái dừa Bến Tre nhỏ bé, thơm ngọt, trí tưởng tượng có phần thô thiển của tôi cứ hướng mãi về bầu vú đầy đặn dòng sữa ngọt của những bà mẹ trẻ. Món quà dân dã thơm thảo mà ám ảnh hình dáng phồn thực linh thiêng của đất Mẹ. Vườn dừa rộng một mẫu tại xã Châu Bình, huyện Giồng Trôm, tư gia của anh Hồ Trường, Phó chủ tịch Hội VHNT Nguyễn Đình Chiểu có một giống dừa lạ, trái nhỏ bằng vốc tay, chùm nào chùm nấy sai lúc lỉu. Nước dừa ngọt, lại có vị tê cay rất nhẹ của men rượu. Nước dừa nếu đổ ra chắc cũng đầy ly lớn, vừa một người uống, không thiếu, không dư. Ai có sức, uống tiếp trái thứ hai cũng không cảm thấy mệt. Hay là mạch đất ở đây nó sản sinh ra chất lượng dừa? Câu hỏi của chúng tôi anh Hồ Trường không dám khẳng định, nhưng anh cho biết tại khu vườn này những năm 60 của thế kỉ trước đã hứng chịu nhiều đợt rải chất độc hủy diệt của Mỹ. Bà nội anh kể lại lần đầu tiên máy bay Mỹ rải chất độc, bà đang ở ngoài vườn. Khi chiếc đầm già bay qua, một làn sương trắng phủ xuống ướt hết đầu tóc, quần áo, lạnh buốt. Chỉ mấy phút sau là bà ngã khuỵu xuống, mãi mới lết được vô nhà. Mấy ngày tới, heo gà chết hàng loạt, vườn dừa rũ lá, héo dần rồi chết khô. Lớp dừa cũ chết đi, lớp con cháu dừa tiếp tục mọc lên, trong cái gen trội của dừa, có thể sinh ra một loại dừa lạ. Đó là tôi suy đoán thế, chứ chẳng có luận cứ nào cả. Tuy nhiên, khi phát hiện ra ở một nhà hàng có loại dừa sáp giá bán tới… 200.000đ/trái thì tôi lại tiếp tục suy đoán, sự suy đoán chẳng đâu vào đâu nhưng nó bị “nhiễm” từ những câu chuyện hi sinh của các cô gái Bến Tre ở độ tuổi thanh tân. Loại dừa đặc biệt này phần nước và cùi trộn lẫn thành một thứ nước sền sệt, ngọt gắt và thơm. Dừa sáp cao giá vì hiếm. Mỗi quầy dừa chỉ may mắn có được hai ba trái dừa sáp, còn đều là dừa thường. Mà dừa sáp không nhân giống được, nên hiếm là vậy.

Từ cách đây 40 năm, tôi rất mê bài hát “Dáng đứng Bến Tre” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý. Ca từ bài hát đã gợi tả quá hay và chính xác một dáng hình của người con gái xứ dừa. “Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió. Có phải người còn đó, là con gái của Bến Tre… Năm xưa đi trong đạn lửa…”. Nay thì không còn phải tưởng tượng ra “dáng đứng Bến Tre” nữa. Phụ nữ Bến Tre vốn xinh đẹp nhân hậu, mà trước đây tôi đã nhìn qua gương mặt của cô Ba Định, giờ gặp các chị, các em, mới thấy hình ảnh “con gái Bến Tre” thật ấn tượng, dễ mến, dễ cảm. Chẳng thế mà năm xưa, bọn lính của quận phó quận Hàm Long thường bảo nhau: “Mấy con nhỏ bộ đội Thu Hà đẹp lắm. Bữa nào bắt mấy đứa về làm vợ”. Trong dịp Nhà nước phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Phân đội nữ bộ đội Thu Hà tỉnh Bến Tre (tháng 4/2010), 105 cựu chiến sĩ nữ của đơn vị đã về dự. Những khuôn mặt trải bao mưa nắng cuộc đời vẫn ánh lên nét đẹp duyên thời con gái xông pha lửa đạn. “Sao đơn vị lại đông quân số vậy?”, chúng tôi hỏi chị Năm. “Các em hiểu không? Đơn vị chiến đấu, công tác nhiều năm. Lớp này ra, lớp kia vô nên cộng lại nhiều như vậy. Chớ đơn vị lúc nào cũng có mấy chục chiến sĩ thôi”. Hiện nay đã có Ban liên lạc của đơn vị bộ đội Thu Hà, cứ 2 năm họp mặt một lần. Chúng tôi ước được một lần tham dự buổi họp mặt của các chị. Lúc đó chắc sẽ gặp gỡ, biết được nhiều hơn về hoàn cảnh cuộc đời các nữ chiến sĩ Anh hùng. Chị Năm Khích cười rất tươi: “Các em cứ để lại số điện thoại. Khi nào họp mặt chị sẽ báo. Chỉ sợ đường xa không tới được thôi”.

Con người ở đây mang trong mình dòng máu quật khởi của quê hương đồng khởi. Đi đâu, làm gì, không bao giờ thay đổi. Đó cũng chính là mạch đất thiêng từ thuở xa xưa ông cha mang gươm đi mở cõi, đã nhờ vượng khí mà hình thành nên những nhân tài, hào kiệt như Võ Trường Toản, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thị Định… 

Bến Tre, tháng 7/2015

Phùng Phương Quý
(Tỉnh Tây Ninh)

Ý Kiến bạn đọc