Truyện ngắn

Ma Lai

 

Dựng xe vào chân cầu thang, Hồng cất tiếng gọi:

- Y Thịnh ơi, có nhà không?

Lạ, cửa mở mà sao gọi không ai trả lời? Sáng nay nghỉ học không lý do, giờ gọi không thưa hay bạn ấy ốm? Thôi, đã đến thì phải lên nhà xem sao. Đầu nghĩ, chân bước lên cầu thang. Vào nhà thấy Y Thịnh ngồi bên bếp lửa ở phòng khách, mặt xị xuống như có điều gì đó buồn lắm, khác hẳn thường ngày vui vẻ, hoạt bát. Hồng bước đến bên cạnh, đặt tay lên vai bạn, hỏi:

- Y Thịnh bị bệnh à?

Vẫn không có tiếng đáp lại. Người bạn thân nhất lớp của Hồng hôm nay làm sao thế này? Hồng gặng hỏi:

- Bạn bị sao vậy, có thể cho mình biết được không?

Vẫn im lặng, Y Thịnh nhìn chăm chăm vào bếp lửa đã nguội lạnh từ lâu và hình như trong đôi mắt thông minh có dòng nước đang từ từ tràn ra. Hồng lắc lắc vai bạn:

- Nói đi nào, có chuyện gì mà không đi học? Cô giáo và các bạn trong lớp nhắc bạn nhiều lắm đấy.

Ai cũng mong bạn đến lớp. Ami (1) đâu rồi?

- Hu… hu… hu…

Bất ngờ từ gian cuối ngôi nhà tiếng khóc của người phụ nữ bật ra, uất nghẹn, đau đớn. Hồng nhận ra tiếng của mẹ Y Thịnh. Người phụ nữ mới hơn 30 tuổi, khỏe mạnh, có nét đẹp đặc trưng của người phụ nữ Êđê. Không may, chồng mất sớm, cô ở vậy nuôi Y Thịnh không đi bắt chồng khác. Có lẽ cô thương con trai, không muốn san sẻ tình cảm của mình cho ai khác nữa. Đã hơn chục năm như vậy trôi qua, hai mẹ con cô sống trong sự đùm bọc của người trong buôn. Vậy hôm nay có chuyện gì mà cô phải khóc? Hồng chạy vội lại nơi phát ra tiếng khóc, thấy mẹ Y Thịnh ôm cây cột nhà, gục đầu vào đó, nức nở.

- Cô ơi, có chuyện gì đấy cô?

- Hu… hu… hu…

Tiếng khóc lại càng vang to hơn, hai bàn tay người phụ nữ ôm chặt lấy cây cột như muốn vật nó ra, bẻ gãy nó đi. Hồng ào đến ôm ngang hông người đàn bà, nước mắt cũng ứa ra, giọng nghèn nghẹn:

- Cô ơi, đừng khóc nữa, có gì từ từ mà tính chứ khóc làm sao giải quyết được công việc ạ.

- Ới Yang (2) ơi, sao lại bắt tội tôi khổ thế này!

- Cô ơi, có chuyện gì cho cháu biết với được không?

- Hu… hu… hu… Thầy cúng nói cô là… Ma Lai!

- Trời!

Hồng là người Kinh, lại mới theo bố mẹ vào đây sống, nhập học chưa trọn một học kỳ, nhưng cũng biết được đôi nét về văn hóa, phong tục, tập quán của người Êđê. Trong số các tội mà người trong buôn trừng phạt thì tội làm Ma Lai bị xử nặng nhất.

So-600--Nang-Tay-Nguyen---Pham-Tuan-Cuong---Anh-1
Nắng Tây Nguyên – acrylic – Phạm Tuấn Cường.

*
Không biết từ bao giờ, người Êđê có quan niệm, nếu trong buôn có chuyện xảy ra không bình thường làm hại đến tài sản, hoa màu, tính mạng con người… đều do Ma Lai gây ra. Vậy là người ta đi tìm Ma Lai. Họ tin rằng con Ma Lai độc ác từ trong rừng của tổ tiên, ông bà (3) bay về nhập vào một người nào đó để làm hại buôn. Lúc này gia đình nào cũng sợ bị lão thầy cúng bảo mình là Ma Lai, thậm chí có gia đình bất hòa với nhau cũng nhân cơ hội vu cho người kia là Ma Lai.

Ma Lai thích uống máu tươi của động vật và cả con người, vì thế mới xảy ra chuyện bị mất mùa, cây trồng, vật nuôi chết và con người ốm đau, chết chóc… Người bị xem là Ma Lai bị dân buôn xua đuổi, không giao tiếp, thậm chí có nơi còn bắt thiêu sống. Vì thế, khi bị người trong buôn buộc tội cho nhà nào có người là Ma Lai thì
gia đình đó chỉ còn cách bỏ nhà

tới buôn khác hoặc vào rừng sâu sinh sống.

Hồng quay ra bước đến bên cạnh Y Thịnh, đập tay lên vai bạn, hỏi:

- Ai mà độc miệng vu vạ cho nhà mình thế?

- Lão thầy cúng đó!

- Y Thịnh có biết vì sao lão ta nói vậy không?

- Nhà ami Thanh có đàn vịt xiêm 13 con mới biết gọi bạn tình, bỗng trong một đêm lăn ra chết hết. Thế là lão ta bảo trong buôn có con Ma Lai nên mới có hiện tượng ấy và đi tìm rồi nói với mọi người: con Ma Lai ấy là ami mình.

- Thế già làng, buôn trưởng cũng tin lão ta à?

- Ừ!

- Đừng sợ, để mình về báo với cô giáo chủ nhiệm, tìm cách giúp. “Cây ngay không sợ chết đứng”, chúng mình là học sinh lớp 7 rồi, sao lại tin những chuyện vớ vẩn
đó được.

Y Thịnh chỉ im lặng, mắt vẫn nhìn vào chiếc bếp lạnh tanh. Hồng bước xuống cầu thang, vớ lấy xe đạp, đạp về. Mọi ngày bọn trẻ trong buôn thấy Hồng đến thì chạy theo, xúm lại đẩy xe, miệng ríu rít gọi: Amai (4), amai Hồng; còn hôm nay vừa nhìn thấy Hồng trong nhà Y Thịnh đi ra chúng vội vã chạy lên cầu thang như có ma đuổi, rồi đóng sầm cửa lại. Mấy đứa nhỏ chạy không kịp, ôm cầu thang khóc thét lên như thấy quỷ.

*
Cô Thanh cùng với bốn thầy cô trong trường đến thăm nhà Y Thịnh ngay buổi chiều khi nghe Hồng báo tin. Các cô ngồi nói chuyện với ami Y Thịnh, còn thầy hiệu trưởng đi tìm buôn trưởng nói chuyện. Một lúc sau thầy hiệu trưởng quay lại nói:

- Ông buôn trưởng khẳng định: buôn vẫn bình yên, không có chuyện gì xảy ra khác với bình thường. Ngày mai Y Thịnh đi học nhé, còn việc của chị, chị cứ làm bình thường như mọi ngày, có gì chúng tôi sẽ nhờ chính quyền can thiệp giúp.

- Chuyện này không ai giúp được đâu thầy giáo ạ.

- Chị đừng sợ, phải tin vào chính quyền nơi đây chứ.

- Dạ!

Các thầy cô chia tay ami Y Thịnh ra về. Vừa bước chân xuống khỏi cầu thang, hình như có một hiệu lệnh thần bí nào đó phát ra, nhà nào trong buôn cửa cũng đóng chặt. Cả buôn vắng ngắt không còn thấy một bóng người lai vãng. Cô Thanh, chủ nhiệm lớp 7A quay qua nói với thầy hiệu trưởng:

- Tình hình này thì khổ mẹ con Y Thịnh rồi.

- Sáng mai cô bảo các em trong lớp ở gần đây đến rủ Y Thịnh đi học, xem người trong buôn họ xử thế nào.

- Sáng ngày mốt, chủ nhật, thầy cho lớp em lao động dọn vệ sinh đường vào buôn và phát cây xung quanh nhà Y Thịnh nữa nhé.

- Đúng rồi, nhà trường sẽ cho thêm hai lớp 9 nữa đi cùng lớp với lớp 7A.

- Dạ!

Các thầy cô đạp xe về trên con đường lổn ngổn những tảng đá to như nắm tay. Nắng trên dãy núi phía tây cao lên, nghiêng bóng từ từ tràn xuống, đuổi ánh nắng vàng chạy mãi về phía đông rồi khuất hẳn.

*
Sáng chủ nhật, 3 lớp hơn 100 học sinh cùng 4 thầy cô giáo kéo nhau đến buôn. Tất cả mọi người bước lên nhà Y Thịnh uống nước một lúc rồi mới chia nhau vác dao, cuốc, chổi ra làm vệ sinh con đường chính giữa buôn.

Đám thanh niên hơn chục người, trên mình mặc mỗi chiếc khố, lưng cởi trần khoe nước da đen bóng, tay cầm xà gạc (5) bước ra từ nhà lão thầy cúng, chặn đám học sinh, nói:

- Chúng mày về đi, không được làm ở đây!

Bọn học sinh lau nhau ùa đến vây quanh, tranh nhau nói:

- Chúng em đi lao động đấy.

- Chúng em đi giúp dân dọn vệ sinh, sao lại phải về?

Một thanh niên mặt trông khá bặm trợn, mắt xếch, tay dứ dứ cây dao nói:

- Chúng mày từ nhà con Ma Lai ra nên không được ở đây.

Đa số các em học sinh là người Êđê nên khi nghe nói đến Ma Lai, hoảng hốt kêu thét lên:

- Yang ơi!

Có em còn làm rơi luôn cả dụng cụ lao động cầm trên tay.

So-600--Anh-minh-hoa---Ma-Lai---Anh-1

- Anh bảo nhà nào ở buôn mình là Ma Lai?

Không biết cô giáo Thanh đến từ lúc nào, cất tiếng hỏi. Đám thanh niên đứng lặng ngắt, mắt ngó cô chằm chằm. Rồi người thanh niên mắt lé nói:

- Buôn tao không cần cô giáo và bọn trẻ giúp đâu, về đi.

- Anh không có quyền nói thế, chúng tôi làm vệ sinh giúp buôn chứ không phải riêng nhà anh. Đây là việc tập thể, các anh nên ra làm cùng chúng tôi mới đúng chứ.

- Buôn tao có chuyện nên cấm người lạ đến.

- Anh mời già làng và buôn trưởng ra đây nói chuyện.

- Chúng nó còn bận công việc, không có thời gian nói chuyện với cô giáo. Cô giáo dẫn học trò về đi, không được đến buôn này nữa.

Nói dứt lời, anh ta giơ dao lên đầu như định chém cô giáo, bọn học trò có đứa khóc ré lên, có đứa lao lại ôm chặt lấy cô. Bỗng có tiếng reo lên:

- Thầy hiệu trưởng đến, thầy hiệu trưởng đến.

Nhóm thanh niên đang hung hăng, nghe tiếng reo, quay lại nhìn ra phía đầu buôn như thấy thiên thần, vội bỏ tay xuống, lủi luôn vào nhà lão thầy cúng. Thầy hiệu trưởng đi trước, phía sau có thêm 3 chú công an, đầu đội mũ, lưng đeo súng nhìn oai phong lắm. Tiếng thưa thầy, chào chú của đám học sinh ồn ã vang lên, thầy hiệu trưởng mỉm cười gật đầu rồi nói:

- Các em làm đi, cô Thanh vào nhà già làng cùng chúng tôi.

Đám học sinh vui vẻ hò hét nhau, dọn dẹp, vui như mở hội.

Các ngôi nhà trong buôn lúc đầu đóng cửa im ỉm, sau đó mở hé, rồi mở hẳn. Đám trẻ con lao nhao không nén được tò mò thò đầu qua cửa nhìn, lúc sau chúng đi ra đầu sàn xem các anh chị học sinh vừa hát hò vừa chặt cây, quét rác… Một lúc lâu sau thì không ai giữ được lũ trẻ trên sàn, chúng ùa xuống đất cùng làm với đám học sinh một cách say sưa, các thầy cô giáo nhìn chúng, nở nụ cười vui vẻ.

*
Chiều hôm sau, dân toàn buôn kéo đến trước ngôi nhà dài của già làng họp. Lũ người già trông ánh mắt long lanh ra chiều ưng ý lắm. Lũ thanh niên có đứa miệng cười như hoa, có đứa mắt lấm lét nhìn xuống chân, không dám nhìn ai. Ngồi trên đầu sàn, ngoài già làng còn có ông chủ tịch xã, ông buôn trưởng và 3 chú công an chính quy, trang phục màu xanh, có gắn bảng tên trên ngực áo. Lão thầy cúng cũng được hai anh công an viên đi cùng, đưa tới bên chân cầu thang.

Ôi, cái oai phong của lão thầy cúng bay đâu mất cả! Lão không dám ngửa mặt lên trời gọi Yang để hăm dọa người trong buôn được nữa. Hình như chân lão có vấn đề nên mắt chỉ nhìn chân thôi. Người trong buôn lặng ngắt, không ai nói thêm điều gì. Mấy em bé được gùi trước bụng mẹ vẫn vô tư vừa sờ ty vừa bú trong khi mẹ chúng chăm chú nhìn lên phía già làng.

Già làng sống đã nhiều mùa rẫy, tóc bạc, lưng còng, trên mình mặc chiếc áo thổ cẩm của người dân tộc Êđê màu đen viền đỏ, đứng dậy bước ra đầu sàn nhìn mọi người rồi thong thả nói:

- Nghe tao nói đây, mấy ngày qua buôn ta có bầy vịt xiêm chết làm loang ra cái tin trong buôn có Ma Lai. Từ tin xấu đó người ta nghi ngờ lẫn nhau rồi quy kết cho ami Thịnh là Ma Lai. Dân buôn ta đối xử không công bằng với mẹ con Y Thịnh như mấy ngày qua là không đúng, lỗi này do Y Kit – thầy cúng của buôn ta nói ra. Buôn ta tin hắn, tin hắn, vậy mà…

Giọng già làng nghẹn lại như đau buồn lắm, phải một lúc sau lại mới nói tiếp được:

- Ta thay mặt mọi người trong buôn cảm ơn thầy cô giáo nhà trường, cảm ơn 3 em học sinh nữ của trường đã giúp mọi người biết sự thật. Y Kít, mày xấu như con thú hoang, biết lỗi chưa? Lên đây nói cho mọi người biết vì sao lại giá họa cho ami Y Thịnh như thế!

Lão thầy cúng Y Kít nặng nhọc bước lên cầu thang, rồi quay mặt ra phía mọi người, tay vịn vào đầu cầu thang. Già làng nhắc:

- Cái bụng mày xấu, cái lưỡi mày ác độc, làm hại người, giờ thì phải nói cho mọi người biết sự thật đi.

Y Kít cúi gằm mặt xuống, chắc trong đầu hắn đang nghĩ lại chuyện xảy ra chiều hôm qua…

Gần trưa, đám học trò cùng cô giáo dọn vệ sinh xong kéo nhau về trường. Đứng trong nhà, lão nhìn rõ Y Thịnh được cô giáo cho ngồi sau xe chở đi. Buôn trở lại yên tĩnh, trẻ con ăn cơm rồi ngủ; người lớn ở trong nhà không đi ra ngoài làm gì giữa cái nóng gay gắt. Thời cơ đến, lão nhảy qua cửa sổ mò qua nhà ami Y Thịnh. Ami Y Thịnh ngồi tựa lưng vào vách nhà, mải mê dệt vải, không biết có lão đã leo lên cầu thang, đi vào nhà. Người phụ nữ một con có khuôn mặt như ánh trăng rằm từ lâu đã hút hồn lão. Lão muốn được về ở trong ngôi nhà này từ lâu rồi, nhưng chưa có cách gì, nay thì…

- Mi Y Thịnh không thấy tao đến à?

- Mày đến có việc gì?

- Tao đã nói rồi, cái bụng tao thương mày mà, mày cho tao về đây ở nhé.

- Tao là con Ma Lai mà mày còn dám đến đây à?

- Tại mày từ chối bắt tao làm chồng thì mới vậy. Bây giờ mày cho tao làm chồng thì người trong buôn không ai bảo mày là Ma Lai nữa đâu.

- Không được, tao còn là Ma Lai thì không thể bắt ai làm chồng được cả.

- Dân buôn này ngu lắm, tao nói gì chúng cũng nghe. Cho tao làm chồng mày nhé.

Vừa dứt lời, lão bước đến cuối xuống định hôn ami Y Thịnh thì…

Trong gian nhà làm phòng ngủ của ami Y Thịnh bỗng vang lên tiếng chiêng, tiếng người hò hét:

- Thầy cúng giết người, thầy cúng giết người…

Lão thầy cúng không biết chuyện gì xảy ra, sợ quá, co cẳng chạy ra ngoài, nhảy xuống cầu thang. Người trong các nhà dài đang chìm vào giấc ngủ trưa bỗng bị tiếng chiêng, tiếng người đánh thức dậy, chạy vội ra đầu sàn và vô tình chứng kiến cảnh lão thầy cúng đang hoảng hốt chạy ra từ nhà ami Y Thịnh…

Lão cay cú vì bị đưa ra kiểm điểm trước dân. Lão hận vì thấp mưu, thua con bé người Doan (6) tên Hồng cùng với mấy đứa bạn nó học cùng lớp với Y Thịnh núp sẵn trong nhà làm hỏng chuyện lớn của lão. Nhưng từ sâu trong đầu lão, lão phải thầm thừa nhận lũ trẻ tinh quái quá, giỏi quá; còn lão…!

Nhà sáng tác Vũng Tàu, 3/11/2019

Hồng Chiến
(Hội VHNT Đắk Lắk)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 600

—————————
(1) Ami: Mẹ – tiếng Êđê.
(2) Yang: Thần linh – tiếng Êđê.
(3) Rừng của tổ tiên, ông bà: Nơi ở của người chết – cách nói của người Êđê.
(4) Amai: Chị – tiếng Êđê.
(5) Xà gạc: Con dao đi rẫy của người Êđê.
(6) Doan: Người Kinh – tiếng Êđê.

Ý Kiến bạn đọc