Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

“Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương”

Nhạc sĩ Nguyễn Lầy và Tuấn Long, Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc, nay là Đoàn Nghệ thuật Quân khu 1, là thế hệ những người sáng tác âm nhạc thời chống Mỹ. Những ca khúc của Nguyễn Lầy và Tuấn Long sáng tác mang đậm nét đặc trưng của núi rừng Việt Bắc như: “Bài ca giữa rừng cam”; “Con bò và chiếc xe quệt”; “Bẩy sắc cầu vồng”; “Tiến lên chiến sĩ, đồng bào” (phỏng thơ chúc Tết năm 1969 của Hồ Chủ tịch). Đặc biệt, bài hát “Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương” là một trong những ca khúc xuất sắc viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại của dân tộc ta.

Nhạc sĩ Tuấn Long kể: Tháng 7/1966, đó là thời điểm đế quốc Mỹ điên cuồng leo thang bắn phá miền Bắc với mưu đồ hòng cứu vãn tình thế nguy khốn trên chiến trường miền Nam, chúng còn huênh hoang tuyên bố: Sẽ đưa miền Bắc nước ta trở về “thời kỳ đồ đá”. Đứng trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời kêu gọi: “Toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta hãy nhất tề đứng lên đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”; và “Chiến tranh có thể kéo dài mười năm, hai mươi năm hoặc lâu hơn nữa… Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ, không có gì quý hơn độc lập tự do… Đến ngày thắng lợi sẽ xây dựng đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”. Lời hiệu triệu của Bác đã vang lên hào hùng làm xao động hàng chục triệu trái tim nhân dân cả nước.

So-495--Loi-Bac-Ho-rung-chuyen-bon-phuong---Anh-1
NS Nguyễn Lầy (bên trái) và Tuấn Long những năm 60 của thế kỷ trước (ảnh do NS Tuấn Long cung cấp) .

Ngay sau khi bản tin thời sự chiều ngày 17/7/1966 của Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam truyền đi khắp mọi miền đất nước trước lời kêu gọi của Bác Hồ kính yêu, từ xóm nhỏ (Làng Lai) thuộc huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, nơi sơ tán của Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc, gần 100 cán bộ, anh chị em diễn viên của đoàn vây quanh chiếc đài bán dẫn ô-ri-ông-tông, để chăm chú lắng nghe lời của Bác, không bỏ sót một câu, một chữ. Trên khóe mắt mọi người đều rưng rưng ngấn lệ vì quá xúc động, ai cũng như muốn đứng ngay dậy, cùng được sát cánh với toàn dân đánh giặc cứu nước. Và chính thời khắc thiêng liêng ấy, hai nhạc sĩ Nguyễn Lầy và Tuấn Long đã nảy ra ý tưởng sáng tác mới như một tia sáng, lóe lên từ trái tim mình. Hai ông lặng lẽ nắm chặt tay nhau và cùng bật lên một câu ngắn gọn “phải sáng tác ngay thôi”.

Vâng! Thưa Bác kính yêu, lời Bác là lời của non sông đất nước: “Bác đã gọi, có chúng con, tiến lên đường diệt xâm lược Mỹ. Đi cứu nhà, cứu nước non, dẫu khốn nguy lòng quyết không sờn. Đánh đến cùng – đánh khắp nơi – đánh tơi bời giặc xâm lược Mỹ. Dù đốt cháy dãy Trường Sơn, dù tát cạn sạch nước sông Hồng. Đồng một lòng cả nước anh dũng tiến lên”. Lời của bài hát là dòng chảy từ trái tim của NS Nguyễn Lầy và Tuấn Long, như lớp sóng trào hiện lên trên từng khuôn nhạc. Suốt đêm hôm đó (17/7/1966), bên chiếc bàn ghép bằng nứa rừng, dưới ngọn đèn dầu cùng cây đàn ghi-ta với tinh thần lao động nghệ thuật không biết mệt mỏi, hai ông Nguyễn Lầy và Tuấn Long đã hoàn thành ca khúc với tựa đề “Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương”.

Sáng hôm sau, hai NS Nguyễn Lầy và Tuấn Long trực tiếp thông qua bài hát mới sáng tác trước Ban lãnh đạo, chỉ huy đoàn. Khi các anh hát hết một lượt của bài hát, lập tức Chính trị viên Trịnh Xuân Ngôi yêu cầu tổ chức cho đoàn luyện tập ngay để kịp thời báo cáo với Bộ Tư lệnh Quân khu và ngay tối hôm đó, toàn bộ dàn nhạc và dàn hợp xướng của Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc, dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Lê Vân đã trình diễn trước Bộ Tư lệnh Quân khu. Âm hưởng của bài hát vang lên như đốm lửa bùng cháy giữa núi rừng Khuôn Mánh, tỉnh Thái Nguyên, nơi thành lập đội Cứu quốc quân II. Với tiết tấu rộn ràng trong sáng, lời ca khúc chiết, giàu chất cách mạng, bài hát “Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương” như tiếng kèn xung trận: “Lệnh tiến công vang dội núi sông, nghe lời nước non, lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương…”. Khi bài hát vừa dứt lời, Trung tướng Bằng Giang, Tư lệnh Quân khu đã nắm chặt tay Nguyễn Lầy và Tuấn Long, vẻ mặt đầy phấn chấn, ông nói với mọi người: “Phải thế, phải thế chứ; không bao giờ chúng ta chịu làm nô lệ, không bao giờ chịu mất nước! Các dân tộc anh em phải vùng đứng lên”. Tư lệnh Bằng Giang còn động viên hai NS Nguyễn Lầy và Tuấn Long cùng toàn thể anh chị em trong đoàn: “Các đồng chí hãy hát vang lên và vang xa hơn nữa”.

Theo chỉ thị của Bộ Tư lệnh Quân khu, ngày 18/7, Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc đã hành quân cấp tốc hàng trăm cây số về xã Nga My, huyện Đa Phúc, nơi sơ tán của Đài Tiếng nói Việt Nam (lúc đó) để kịp thời thu thanh bài hát mới. Và chỉ 3 ngày sau (21/7), ca khúc “Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương” của Nguyễn Lầy và Tuấn Long lần đầu tiên đã vang lên trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam, tỏa đi khắp mọi miền đất nước, vượt trùng dương đến với bạn bè trên thế giới. Và cũng từ hôm đó trong những năm đất nước còn chiến tranh, cứ mỗi lần mở đầu bản tin thời sự là Đài lại phát lời hiệu triệu của Bác Hồ, sau đó đáp lại lời kêu gọi của Bác là ca khúc “Lời Bác Hồ rung chuyển bốn phương”.

Ngô Văn Học
(Sóc Sơn – Hà Nội)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 495

Ý Kiến bạn đọc