Thầy thuốc Văn nghệ

Liệt mặt

Bệnh liệt mặt thường xảy ra đột ngột sau một đêm ngủ dậy làm cho một nửa khuôn mặt trông giống như đeo mặt nạ, nụ cười méo một bên và mắt không nhắm kín được. Liệt mặt xảy ra ở mọi lứa tuổi. Nguyên nhân chính xác chưa rõ ràng, nhưng thường là hậu quả viêm dây thần kinh số 7 còn gọi là dây thần kinh mặt sau khi nhiễm lạnh hay nhiễm siêu vi. Hầu hết liệt mặt chỉ là tạm thời và triệu chứng thường cải thiện trong vòng vài tuần, phục hồi hoàn toàn trong 6 tháng. Tuy nhiên, một số ít người có biến chứng kéo dài trong cuộc sống.

Anh-minh-hoa-8
Ảnh minh họa.

Các dấu hiệu liệt mặt bao gồm liệt một bên mặt trong vài giờ hay vài ngày, người bệnh khó nhắm mắt hay cười, chảy nước dãi, đau quanh hàm hay sau tai cùng bên, nhức đầu, giảm vị giác, khô nước mắt và nước bọt nhưng đôi khi lại chảy nước mắt ràn rụa.

Mặc dù nguyên do chính xác gây ra liệt mặt chưa rõ ràng, nhưng các thầy thuốc cho rằng bệnh này có liên quan đến nhiễm siêu vi gây bệnh herpes sinh dục, siêu vi gây bệnh thủy đậu và zona, siêu vi gây bệnh bạch cầu đơn nhân và quai bị, siêu vi gây bệnh tay chân miệng. Trường hợp liệt mặt nhẹ, các dấu hiệu biến mất trong vòng một tháng, nhưng hồi phục từ các trường hợp nghiêm trọng thường khó khăn hơn. Các biến chứng bao gồm tổn thương vĩnh viễn dây thần kinh mặt, sợi thần kinh mọc sai địa chỉ dẫn đến co thắt không tự nguyện nên khi cười, mắt cùng bên bệnh cũng nhắm lại. Ngoài ra, người bệnh có khi bị mù hoàn toàn do mắt không nhắm lại được gây khô mắt và trầy xước giác mạc.
Để chẩn đoán, thầy thuốc yêu cầu người bệnh cử động cơ mặt bằng cách nhắm mắt, nâng chân mày, nhe răng cười và cau mày. Để loại trừ các nguyên nhân khác như cơn đột quỵ, nhiễm trùng và khối u chèn ép gây liệt mặt, thầy thuốc cho đo điện cơ đồ EMG tìm tổn thương thần kinh thông qua hoạt động điện của cơ bắp, chụp cộng hưởng từ MRI hay chụp cắt lớp vi tính CT giúp loại trừ nguyên nhân gây chèn ép dây thần kinh mặt như khối u hay gãy xương sọ.

Hầu hết người bệnh liệt mặt hồi phục hoàn toàn dù có điều trị hay không. Tuy nhiên, thầy thuốc thường đề nghị vài loại thuốc men kết hợp với phục hồi chức năng giúp tăng tốc độ phục hồi. Thuốc điều trị chứng liệt mặt bao gồm corticoid như prednison là chất chống viêm mạnh giảm sưng dây thần kinh mặt, tốt nhất dùng sớm trong vòng vài ngày sau khi có các dấu hiệu đầu tiên. Vai trò của thuốc kháng siêu vi vẫn còn chưa ngã ngũ, tuy nhiên thuốc kháng siêu vi valacyclovir kết hợp với prednison ở người bệnh liệt mặt nghiêm trọng cho thấy kết quả tốt. Các bài tập vật lý trị liệu giúp xoa bóp và tập luyện cơ mặt nhằm ngăn ngừa cơ bắp tê liệt và co rút vĩnh viễn. Trong quá khứ, thầy thuốc thường dùng phẫu thuật giải nén làm giảm áp lực trên dây thần kinh mặt bằng cách mở các đoạn xương mà dây thần kinh này đi qua. Nhưng ngày nay, phẫu thuật này không được khuyến cáo vì có nguy cơ gây chấn thương dây thần kinh mặt và mất thính lực vĩnh viễn. Trong vài trường hợp hiếm hoi, thầy thuốc cho làm phẫu thuật thẩm mỹ nhằm điều chỉnh các rối loạn thần kinh mặt lâu dài. Ngoài ra, tùy từng người bệnh cụ thể, thầy thuốc dùng châm cứu và bấm huyệt cũng cho kết quả tốt. Để phòng ngừa liệt mặt, mùa lạnh cần giữ ấm, tránh nhiễm lạnh đột ngột, không tắm quá khuya. Khi trời lạnh, ra ngoài cần đeo khẩu trang và khăn quàng cổ, đi xa không di chuyển bằng xe gắn máy.

Bs. Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 388

Ý Kiến bạn đọc