Trong nước

Lễ tưởng niệm Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám

Sáng ngày 22-7-2018, các cán bộ hưu trí do bà Lê Tú Cẩm – nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin, hiện nay là Chủ tịch Hội Di sản TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu đã đến dâng hương tưởng niệm nhân dịp 71 năm ngày Thương binh – Liệt sĩ (27-7-1947 – 27-7-2018) tại Miếu thờ Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám, số 2 Bis Nguyễn Thị Minh Khai, phường Đa Kao, quận 1; cùng đi còn có các ông bà: Nhà văn Vũ Hạnh, nhà văn Chu Giang, bác sĩ Nguyễn Văn Thịnh (nhà văn), Lý Châu Hoàn (nguyên Bí thư Đảng ủy khối cơ sở Bộ VH, TT và DL tại TP.HCM), Lê Xuân Hoàng (nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo, nguyên Bí thư Quận ủy quận 1), Nguyễn Chí Hiếu (nhà thơ – Tổng Biên tập tuần báo Văn Nghệ TP.HCM), Cao Đức Trường (soạn giả – nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo), Phan Tư (nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo, Chủ nhiệm CLB.TTKC quận 1), Trần Xuân Tiến (nhạc sĩ), Nguyễn Thanh Hạp (đạo diễn – người diễn vai Lê Văn Tám đầu tiên năm 1955 ở miền Bắc), Phan Ngọc Thảo (Phó Phòng VHTT quận 1), Trịnh Phi Long (luật gia – nhà báo, nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo)…

So-508--Le-tuong-niem-Anh-hung-Liet-si-Le-Van-Tam---Anh-3
Đoàn cán bộ do bà Lê Tú Cẩm – nguyên Cựu tù chính trị Côn Đảo, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin, hiện nay là Chủ tịch Hội Di sản TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu đã đến dâng hương tưởng niệm Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám nhân dịp 71 năm ngày Thương binh – Liệt sĩ (27-7-1947 – 27-7-2018).

Theo nhạc sĩ Trần Xuân Tiến: Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, nơi đây là phim trường của Đài Truyền hình TP.HCM, có một cây đa (có người gọi là cây si) và một cây keo rất to, tại gốc cây đa có một cái miếu nhỏ, lấy làm lạ tôi hỏi các cụ cao niên trong xóm này. Các cụ bảo: Thời đánh Tây, miếu ấy thờ ông Lê Văn Tám…
Sau này (năm 2002), Thượng tướng AHLLVTND Phan Trung Kiên biết được ông đã bàn bạc, phối hợp với Đài Truyền hình xây lại miếu thờ như hiện nay (ảnh).

Ông Lê Xuân Hoàng cho biết: Sau giải phóng các tên đường, tên trường ở quận 1 đều được đáp ứng theo nguyện vọng của nhân dân. Các anh hùng dân tộc thời phong kiến chống xâm lược phương Bắc đến thời nhà Nguyễn và cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc ta: các vua nhà Nguyễn yêu nước, có tinh thần dân tộc như: Hàm Nghi, Thành Thái…, các đảng phái như Việt Nam Quốc dân đảng có những người yêu nước chân chính như: Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu, Cô Giang… và nhiều người vì dân, vì nước kiên trung bất khuất khác chiến đấu và hy sinh dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam đều được đặt tên đường, tên trường… Ở quận 1, nhiều công trình mang tên Lê Văn Tám như công viên Lê Văn Tám, trường tiểu học có “Đuốc sống”, trường tiểu học Lê Văn Tám…

So-508--Le-tuong-niem-Anh-hung-Liet-si-Le-Van-Tam---Anh-1
Am thờ Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám do người dân lập từ thời Pháp thuộc.

Trong không khí ấm cúng, trang nghiêm mọi người cùng ôn lại gương chiến đấu và hy sinh của ngọn “Đuốc sống” Lê Văn Tám. Ông Lý Châu Hoàn cho biết: “Báo Độc Lập (Cơ quan của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), ngày 20-10-1945, nội dung: “Ngày 16, quân ta đốt cháy 2 kho hàng của Pháp thiệt hại tới mấy triệu đồng. Lửa to quá, giặc Pháp không thể cứu được (Tin Đê-li, ngày 18-10)”.

- Báo La République (xuất bản bằng tiếng Pháp ở Hà Nội), số 2, ra ngày 10-1945, có bài “Sự anh hùng của một chiến sĩ Việt Nam”, viết: “Một người lính Việt Nam đã tẩm dầu vào thân mình và đã thành công trong việc đốt cháy kho Simon Piétri. Đám cháy kéo dài 2 ngày 2 đêm”.

- Cũng báo La République, số 5, ngày 4-11-1945, có bài đuốc sống: “Ngày 16-10, một người lính đã biến thân mình thành đuốc sống, bằng cách thiêu thân mình sau khi tẩm xăng để đốt cháy kho dầu Simon Piétri ở Sài Gòn. Đám cháy đã kéo dài 2 ngày 2 đêm. Vị anh hùng vô danh, người đã đốt sáng ngọn đuốc chủng tộc (race) đã chiếu sáng tất cả chúng tôi trên con đường bổn phận”.

So-508--Le-tuong-niem-Anh-hung-Liet-si-Le-Van-Tam---Anh-2
Miếu thờ Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám do người dân lập sau này.

Nhân vật làm nên ngọn đuốc chủng tộc ấy thời gian đầu không có tên cụ thể nên các báo không nêu tên là lẽ đương nhiên. Bởi các nhà làm tin nhanh (cả trong và ngoài nước) đều là ngoại cuộc. Khi đó, “Lê Văn Tám” là người thật và đã có chính danh rồi. Bởi vì là người trong tổ chức có thật: Tám là đội viên “Đội cảm tử”, do Lê Văn Châu giao nhiệm vụ… (theo tư liệu của Ban Tuyên huấn Quận ủy Bình Thạnh). “Tám” còn được những người dân sống gần kho dầu (xăng) chứng kiến truyền nhau câu chuyện (…). Họ kể rằng: Có một em bé từng bán đậu phộng rang, thuốc lá, diêm quẹt… tên Tám, không rõ có ai là họ hàng không. Em thường la cà ra vào giao dịch các mặt hàng em có… và mua cả xăng dầu của người gác kho bán lén, để bán ra ngoài. Bữa đó (17-10 ?), nhiều người thấy trong kho đột ngột có ngọn lửa “phừng” lên… rồi thấy bóng một em bé người như một ngọn đuốc chạy hướng vào kho… rất giống Tám. Lập tức, có những tiếng nổ rồi lửa khói bốc ngút trời… Dân gần đó bỏ cửa nhà chạy tránh xa.

Sau này, ông Trần Thắng Minh (nguyên Ủy viên Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh) đã viết rõ hơn trong đoạn hồi ký của mình khẳng định: “Lê Văn Tám là bạn trong Đội Thiếu niên ở Đa Kao với tôi” (Đứng lên đáp lời sông núi – NXB Thanh Niên 1995).

Bà Lê Tú Cẩm kết luận: “Hôm nay mọi người đến dâng hương, tưởng niệm vị Anh hùng Liệt sĩ Lê Văn Tám nhằm hướng thế hệ trẻ học tập và noi theo gương hy sinh chiến đấu vì Tổ Quốc, vì Nhân dân của tiền nhân và cũng là tiếp tục phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” ngàn đời của dân tộc ta.

Hoàng Phương – Ảnh: Long Thành
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 508

Ý Kiến bạn đọc