Thầy thuốc Văn nghệ

Làm sao điều trị cơn đột quỵ?

Cơn đột quỵ xảy ra khi việc cung cấp máu cho não suy giảm nghiêm trọng, mô não thiếu oxy và chất dinh dưỡng trong vòng vài phút, tế bào não bắt đầu chết. Đây là một tình huống cấp cứu nên việc điều trị kịp thời rất quan trọng.

Các dấu hiệu là khó nói và khó hiểu lời nói, tê liệt một bên mặt hay tay chân. Khi người bệnh giơ hai tay lên khỏi đầu cùng một lúc thì một cánh tay rơi xuống. Một bên miệng méo xệch khi mỉm cười, người bệnh đau đầu dữ dội kèm theo nôn ói và chóng mặt.

Anh-minh-hoa---Lam-sao-dieu-tri-con-dot-quy

Theo Hiệp hội phòng chống đột quỵ Hoa Kỳ, nên gọi cấp cứu ngay lập tức nếu nhận thấy dấu hiệu FAST :

F là face (mặt). Lúc mỉm cười, một bên khuôn mặt méo lệch.

A là arm (cánh tay). Khi giơ hai tay lên, một cánh tay rớt xuống hay không thể nâng lên.

S là speech (lời nói). Khi trả lời câu hỏi đơn giản như “Anh chị tên gì, làm nghề gì, nhà ở đâu?” thì người bệnh nói ngọng hay líu lưỡi.

T là time (thời gian) vì thời gian là vàng bạc. Trong ba giờ, nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào trên đây, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.

Các cơn đột quỵ nếu không điều trị sẽ gây tổn thương não và khuyết tật.

Có hai loại đột quỵ là đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ do xuất huyết. Ngoài ra còn có loại đột quỵ “mini” do máu bị gián đoạn tạm thời, gọi là cơn thiếu máu thoáng qua (TIA, transparent ischemic attack).

Khoảng 85% cơn đột quỵ là đột quỵ do thiếu máu cục bộ, xảy ra khi động mạch não thu hẹp hay bị nghẽn. Cơn đột quỵ do thiếu máu phổ biến nhất là đột quỵ do huyết khối khi có một cục máu đông hình thành trong các động mạch cung cấp máu cho não.

Cơn đột quỵ do xuất huyết xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ ra do tăng huyết áp, do dùng thuốc chống đông máu hay do chứng phình mạch máu.

Cơn thoáng thiếu máu não (TIA) là một cơn đột quỵ “mini” có dấu hiệu tương tự nhưng kéo dài dưới 5 phút. TIA xảy ra khi có cục máu đông hay mảnh vỡ đi tới não.

Các biến chứng bao gồm tê liệt một bên mặt hay một cánh tay, khó nói hay khó nuốt, khó nghe hiểu, đọc hay viết và mất trí nhớ tạm thời.

Để xác định đột quỵ, thầy thuốc cần hỏi tiền sử gia đình và loại trừ các nguyên nhân khác như u não hay phản ứng do thuốc. Thầy thuốc cho chụp cắt lớp CT để tìm các mô tổn thương não do đột quỵ. Xét nghiệm máu cho biết lượng đường trong máu bất thường, mỡ máu cao hay tình trạng nhiễm trùng.

Khi chụp cắt lớp vi tính CT, thầy thuốc có thể tiêm thêm thuốc nhuộm vào trong máu để xem rõ các mạch máu ở cổ và não .

Chụp cộng hưởng từ MRI sử dụng sóng vô tuyến rất mạnh để nhìn chi tiết bộ não giúp phát hiện mô não bị hư hỏng do cơn đột quỵ.

Để điều trị cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ, thầy thuốc nhanh chóng phục hồi lưu lượng máu đến não bằng thuốc làm tan huyết khối càng sớm càng tốt. Cho aspirin ngay để ngăn ngừa cục máu đông. Thầy thuốc tiêm tĩnh mạch chất hoạt hóa plasminogen mô TPA làm tan huyết khối rất nhanh. Đôi khi thầy thuốc dùng ống thông đưa thiết bị vào trong não để phá vỡ cục máu đông.

Thầy thuốc điều trị cơn đột quỵ do xuất huyết bằng cách kiểm soát chảy máu và giảm áp lực trong não qua truyền thuốc chống chất làm loãng máu, thuốc giảm áp lực trong não, giảm huyết áp và ngăn ngừa co thắt mạch. Nếu vùng chảy máu lớn, thầy thuốc cần thực hiện phẫu thuật để loại bỏ máu tụ.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 417

Ý Kiến bạn đọc