Kính văn nghệ

“Lai-Trym”

Bây giờ hở cái là “lai-trym”…(livestream).

- Ông bạn nói cái vụ phim “Cô Ba Sài Gòn” của nhà sản xuất Ngô Thanh Vân bị quay lén rồi phát trực tiếp trên mạng xã hội hôm 13-11-2017 tại rạp Lotte Vũng Tàu đó hả?

- Ừa, đọc báo xong thấy bực mình cho cái lũ trẻ ngày nay quá, có ăn học mà sao ý thức, kiến thức, tri thức kém cỏi như vậy không biết nữa. Phim người ta làm tốn bạc tỷ, rồi công sức cả bao nhiêu người, từ diễn viên cho đến hậu cần, vậy mà nó “lai-trym” một phát là đói hết, phát tán trên mạng như vậy, người ta coi hết rồi, ai đi mua vé xem phim nữa chứ. Nó phát trực tiếp 30 phút thì còn cơm cháo gì nữa chứ…

Anh-minh-hoa---Kinh-van-nghe-Lyi-Trym---Anh-1

- Tội nghiệp cho nhà sản xuất, làm phim đã khó, thị trường phim thì gian nan, còn phải đối mặt với khán giả vô ý thức.

- “Cô Ba Sài Gòn” không phải là bộ phim duy nhất bị “lai-trym – ghi hình trộm”, trước đó có các phim đã bị quay trộm rồi, như phim “Em chưa 18” của nhà sản xuất Charlie Nguyễn; phim “Lô tô” của đạo diễn Huỳnh Tuấn Anh, nhà sản xuất Lý Minh Thắng cũng bị livestream tại rạp. Trước tiên là trách khâu quản lý quá lỏng lẻo ở rạp chiếu, giá như họ năng động hơn và có trách nhiệm hơn. Quản lý rạp không có quyền xét giỏ khách vào xem phim, nhưng có quyền ngăn người quay trộm bằng nhiều hình thức. Nếu sau khi khuyến cáo về việc không được quay phim, chụp ảnh trong rạp phim không có hiệu lực, quản lý rạp có thể nhờ đến những người có trách nhiệm giữ gìn trật tự, thi hành luật pháp.

- Khổ nỗi cái thân, Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam còn thiếu rất nhiều quy định để điều chỉnh “lai-trym”. Các quy định hiện hành vừa quá ít ỏi vừa thiếu rõ ràng, ông bạn ạ.

- Sáng nay mấy ông nhà Luật đang cãi rần rần trên các kênh báo chí truyền thông kìa, các ông cho rằng bộ phim “Cô Ba Sài Gòn” đang công chiếu khi anh chàng thanh niên 19 tuổi quay “lai-trym”. Phim này đã được công bố, do đó anh chàng trẻ kia không vi phạm quyền công bố của chủ sở hữu quyền. Ông nhà Luật nói vầy nè: “Tác phẩm điện ảnh khi được livestream đã được số hóa. Nhưng Luật Sở hữu trí tuệ 2005 lại không có quy định về sao chép tác phẩm số hóa. Do đó, không thể áp dụng Luật về quyền tác giả hiện hành để chỉ ra cái anh chàng trai trẻ 19 tuổi kia đã sao chép bộ phim thế nào và bản sao chép ấy nằm ở đâu. Tác giả Việt Nam chỉ có độc quyền sao chép, trong khi Công ước Berne quy định tác giả có độc quyền nhân bản. Sao chép chỉ là một trong các hình thức nhân bản. Luật Sở hữu trí tuệ 2005 lại không có các quy định nêu rõ thế nào là sao chép và bản sao chép. Khoản 10 điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 chưa đủ rõ để có thể hiểu đúng “sao chép” là gì vì không nói rõ thế nào là bản sao. Do đó, Nghị định 100/2006 cố gắng bổ sung cho rõ hơn tại Điều 4 khoản 4: “Bản sao tác phẩm là bản sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp một phần hoặc toàn bộ tác phẩm. Bản sao chụp tác phẩm cũng là bản sao tác phẩm”. 

- Nhưng rõ ràng đây không phải là một định nghĩa có thể giải thích được thế nào là bản sao trong định nghĩa về sao chép của Luật Sở hữu trí tuệ 2005, mà chỉ đơn giản là nêu cách thức làm bản sao: trực tiếp hoặc gián tiếp. Ngoài ra, không thể định nghĩa theo công thức: sao chép là tạo bản sao, còn bản sao là bản sao chép. Vì vậy, giới Luật học và công luận Việt Nam không thống nhất khi có ý kiến cho rằng anh chàng trai trẻ “lai-trym” phim “Cô Ba Sài Gòn” vi phạm quyền công bố, ý kiến khác là vi phạm quyền sao chép, hoặc nhận định là xâm phạm quyền phân phối hay vi phạm quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng của chủ sở hữu quyền tác giả bộ phim “Cô Ba Sài Gòn”. Các ông bà nhà Luật đã kết luận rằng thì là, Luật về quyền tác giả của Việt Nam còn quá sơ sài, nên thận trọng khi lên án hành vi vi phạm quyền tác giả.

- Tóm lại, huề trất, phải không? Là cậu trai trẻ 19 tuổi kia trắng án phải không? Chỉ có nhà sản xuất là thua thiệt 100% phải không?

- Ơ, cái ông này, vì đó là Luật của Việt Nam mà…

- Nếu có luật như vậy thì tôi sẽ khuyên các nhà sản xuất nên về nuôi gà công nghiệp còn hơn, không sợ lỗ.

Tú Phim
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 477

Ý Kiến bạn đọc