Ngoài nước

Lại thêm một vết nhơ với cảnh sát Mỹ

 

Trái ngược hẳn với hình ảnh của họ trong những bộ phim Hollywood, hiện trong lực lượng cảnh sát Mỹ còn tồn tại rất nhiều vấn nạn rất đáng quan ngại. Một số vấn đề được nói đến nhiều nhất là tình trạng phân biệt chủng tộc, xu hướng bạo lực hóa, và sự thiếu công minh trong xét xử, kỷ luật sỹ quan cảnh sát, v.v… Vậy nên khi cả ba thiếu sót nói trên đều đồng loạt trỗi dậy trong liên quan tới George Floyd xảy ra vào ngày 25/5 vừa qua, người Mỹ nhanh chóng chuyển từ ngạc nhiên và đau buồn sang thất vọng và giận dữ hơn bao giờ hết.

George Floyd là một người Mỹ da đen 46 tuổi, sống tại thành phố Minneapolis bằng nghề lái xe tải và làm bảo vệ cho một nhà hàng nọ. Vào rạng sáng ngày 25/5, George đang ngồi hóng gió trên mui xe thì bất ngờ bị sỹ quan cảnh sát Derek Chauvin vật xuống đất và đè đầu gối lên cổ họng. Trước đó sở cảnh sát đã nhận được thông báo rằng, có một người da đen sử dụng tiền lẻ để mua hàng, vậy nên khi đến hiện trường, Derek cùng 3 sỹ quan khác đi theo và mặc nhiên cho rằng George là kẻ khả nghi kia.

Một người qua đường đã kịp ghi lại bằng điện thoại những gì xảy ra sau đó: George van xin sỹ quan Derek thả anh ta ra để có thể có chút cơ hội mà thở. Ngay cả những người qua đường rồi cũng hét lên như vậy vì quá bất bình chen lẫn sự giận dữ. Tuy thế, sỹ quan Derek chỉ chịu bỏ gối khỏi cổ George khi anh ta dường như đã bị bất tỉnh. George được đưa đến bệnh viện Hạt Hennepin, và hơn một giờ đồng hồ sau các bác sỹ tuyên bố anh đã tử vong vì bị ngạt.

So-600--Anh-minh-hoa---Lai-them-mot-vet-nho-voi-canh-sat-My---Anh-3
Cảnh sát Mỹ Derek Chauvin (phải) và nạn nhân người da màu George Floyd.
(Nguồn: laodong.vn)

Xét riêng về mặt chuyên môn thôi thì sỹ quan Derek Chauvin đã vi phạm nghiêm trọng. Thứ nhất, theo luật thì cảnh sát Mỹ phải nêu rõ ra lý do cáo buộc nghi phạm khi thực hiện việc bắt giữ. Vậy mà chỉ trong hơn 5 phút đồng hồ thôi, sỹ quan Derek lại không thèm đưa ra bất cứ lý do gì cả mà chỉ đè đầu gối lên cổ George. Thứ hai, video được người qua đường quay lại cho thấy Derek không tỏ ra dấu hiệu gì là sẽ bỏ chạy hay chống cự khi nhìn thấy cảnh sát lại gần.

Việc sử dụng vũ lực để bắt giữ anh George là hoàn toàn vô lý. Thứ ba, bất kỳ cảnh sát nào cũng được dạy về cách thức, kỹ thuật bắt giữ đối tượng sao cho cả hai bên đều an toàn. Không có tài liệu nào nói về việc dùng đầu gối đè lên cổ đối tượng để chặn đường thở cả. Đây không phải là cái cách thông thường khi khống chế một công dân, mà là đe dọa trực tiếp đến mạng sống của anh ta.

Xét về tổng thể thì thực tế cho thấy, kỹ năng chuyên môn của cảnh sát Mỹ rất kém. Khác xa với việc đào tạo lực lượng công an một cách cực kỳ bài bản của Việt Nam khi mà họ bắt buộc phải dành khoảng 4 năm trời khổ luyện tại các học viện trước khi được chính thức công tác, hầu hết cảnh sát Mỹ chỉ phải dành dưới một năm để học chuyên môn. Trong khoảng thời gian ngắn như vậy, không ai có thể tiếp thu hết được các kỹ năng cần thiết để làm một người cảnh sát cả.

Ngành cảnh sát Mỹ cho rằng, vấn đề này có thể giải quyết bằng cách thuê những người có sẵn kinh nghiệm để làm sỹ quan, thường là những cựu binh đã giải ngũ. Nhưng cách tiếp cận này cũng đem lại rắc rối riêng của nó. Ấy là vấn đề liên quan tới các kỹ năng, kinh nghiệm… của một người lính khác hẳn kỹ năng, kinh nghiệm của một cảnh sát. Chính vì thế, bạo lực rất dễ xảy ra khi một cảnh sát đối xử với nghi phạm giống với cái cách anh ta đối xử với kẻ thù trong vùng chiến sự.

Nhân nói về vấn đề quân sự, lực lượng cảnh sát Mỹ đang càng ngày được trang bị nhiều các vũ khí của quân đội như súng máy, xe bọc thép, máy phát sóng, v.v… Các trang bị này thường là đã lỗi thời do quân đội trả lại nhà sản xuất rồi được bên cảnh sát mua lại. Tuy nhìn ngoài thì đây là một bước đi theo hướng hiện đại hóa ngành cảnh sát, nhưng về lâu về dài thì hậu quả tâm lý mà nó đem lại là vô kể.

Hãy cứ nhìn vào một sỹ quan được trang bị “đến tận răng” như lính bộ binh chuyên nghiệp. Gần như chắc chắn rằng tất cả mọi người, kể cả viên sỹ quan đó, sẽ nghĩ rằng anh ta là một người lính chứ không phải là cảnh sát. Thế là dân thường họ tỏ ra sợ sệt, còn viên sỹ quan thì tự cho rằng mình là người có quyền hành “thay trời hành đạo” vậy. Giữa các bên mà mang cái tâm thế như vậy thì họ khó mà giữ được bình tĩnh có thể trong mọi hoàn cảnh được.

Sau vụ việc xảy ra hôm 25/5, ngay lập tức các phóng viên bắt đầu điều tra về nhân thân Derek Chauvin và phát hiện ra rằng, viên sỹ quan này có một tiền sử vi phạm nghiêm trọng quy định ngành cảnh sát. Đó là vào năm 2005, Derek trong lúc đuổi theo xe của đối tượng tình nghi đã đâm chết một lúc 3 người. Tiếp đến, sang năm 2006, Derek và 3 sỹ quan khác đã đánh đập tù nhân trong trại cải tạo bang Minnesota.

So-600--Anh-minh-hoa---Lai-them-mot-vet-nho-voi-canh-sat-My---Anh-4
Charles Kinsey nằm ngửa xuống, giơ hai tay lên trời rồi tìm cách trấn an
cả cảnh sát lẫn bệnh nhân của mình.

Rồi nữa, vào năm 2008, Derek lại đã bắn Ira Latrell Torres khi đó 21 tuổi vì tội giơ súng đe dọa cảnh sát, trong khi trên người Ira hoàn toàn không có một khẩu súng nào. Chưa hết, vào năm 2011, Derek lại bắn người vô cớ, lần này nạn nhân là anh Leroy Martinez, một người Mỹ gốc da đỏ. Đấy là chưa kể những vi phạm khác liên quan đến tác phong, đạo đức… nhưng Derek chỉ bị kỷ luật bằng hình thức khiển trách và trừ lương.

Nhìn vào hồ sơ cá nhân của Derek, bất kỳ ai cũng có thể nhận thấy viên sỹ quan này hoàn toàn không có những phẩm chất tốt đẹp tối thiểu mà một người cảnh sát cần phải có. Chắc hẳn cái chết của George Floyd hôm 25/5 sẽ giống như giọt nước tràn ly buộc Derek Chauvin phải ra trước công lý trả lời cho những tội ác của mình chăng?!

Thế nhưng, câu trả lời là không. Derek Chauvin và 3 sỹ quan khác có mặt tại hiện trường vụ án chỉ bị cách chức cảnh sát mà không phải chịu bất kỳ cáo buộc, đơn kiện nào. Đây là một sự xúc phạm ghê gớm đối với George Floyd, gia đình bạn bè anh ấy, và bất kỳ người Mỹ tôn trọng luật pháp nào. George đã bị giết hại một cách vô cớ, thế mà những kẻ gây ra cái chết cho anh lại vẫn còn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật. Ngay cả sau khi Thị trưởng thành phố Minnesota Jacob Frey đứng lên kêu gọi các cơ quan chức năng bắt giữ và đưa Derek Chauvin ra tòa, thì sở cảnh sát vẫn cứ “án binh bất động”, đồng thời từ chối cung cấp bất kỳ thông tin nào về nhân thân Derek và 3 sỹ quan còn lại.

Đây là biểu hiện của một vấn đề khác đã hoành hành trong lực lượng cảnh sát Mỹ từ rất nhiều năm nay. Đó là câu chuyện thiếu cơ chế buộc họ phải minh bạch và chịu trách nhiệm về mình. Số lượng những vụ cảnh sát Mỹ bắn người hay giết người vô cớ không phải là ít. Trung bình mỗi năm trên toàn nước Mỹ có khoảng 1.000 nạn nhân vô tội bị cảnh sát bắn.

Và cứ vài tháng thì dư luận Mỹ lại chấn động vì một vụ việc như vậy, đặc biệt là trong vòng 5 năm trở lại đây với những nạn nhân Scott, Freddie Gray, Laquan McDonald, Philando Castile, Terence Crutcher, Antwon Rose, O‘Shae Terry, v.v… Tuy thế, trong giai đoạn 2005 – 2017, chỉ có đúng 80 sỹ quan phải ra trước tòa vì tội gây thương tích hay giết người mà không hề có chứng cớ. Có đến 52 bị cáo bị tòa ra phán quyết vô tội, và nhiều người trong số đó lại tiếp tục phục vụ trong ngành cảnh sát.

Với những chứng cớ, nhân chứng rành rành như thế, vì sao tòa án Mỹ lại khó kết tội sỹ quan cảnh sát đến vậy?! Đó là vì mối liên hệ chặt chẽ giữa cảnh sát, phòng công tố và tòa án. Theo đúng quy tắc luật pháp thì 3 cơ quan này phải giữ độc lập với nhau trong quá trình hoạt động; tuy vậy, trên thực tế ở Mỹ họ có quan hệ rất chặt chẽ với nhau theo kiểu “nhóm lợi ích”.

Đã có những trường hợp sỹ quan cảnh sát, công tố viên hay thậm chí là quan tòa sử dụng quyền lực của các cơ quan pháp luật khác vì mục đích tư lợi riêng của mình. Những trường hợp cảnh sát bắn người vô cớ mà không chịu sự trừng trị thích đáng cũng là nhờ các mối quan hệ này. Người ngoài cuộc cho dù có muốn cũng không đưa được những mối quan hệ mờ ám này ra trước ánh sáng vì những đối tượng trên nắm hệ thống pháp luật trong tay.

Một yếu tố khác được nhiều người nói đến sau cái chết của George Floyd là sự phân biệt chủng tộc trong lực lượng cảnh sát Mỹ. Sau hơn một thế kỷ rưỡi kể từ khi cuộc Nội chiến Mỹ kết thúc và chế độ nô lệ bị bãi bỏ, người da đen tại Mỹ vẫn bị coi như công dân hạng hai, phải chịu biết bao nhiêu sự kỳ thị, cản trở trong mọi mặt của cuộc sống. Cảnh sát tại Mỹ đặc biệt chú ý đến các nghi phạm người da màu, và trong tâm lý nhiều sỹ quan da trắng họ mặc định là, cứ người da đen thì gần như chắc chắn đã phạm tội. Không những quan điểm này đi ngược với quy tắc “vô tội trước khi bị kết án” của hệ thống luật pháp, mà nó còn là tiền đề cho những hành vi bạo lực của cảnh sát.

Lấy ví dụ như trường hợp của Charles Kinsey. Charles là một nhà tâm lý học làm chuyên trợ giúp những trường hợp mắc tự kỷ. Vào buổi sáng ngày 18/7/2016, một bệnh nhân của Charles lẻn ra ngoài đường chơi đùa, và sau đó vị bác sỹ đuổi theo. Cũng vào thời điểm đó, cảnh sát đang truy tìm một người đàn ông da đen cầm súng có biểu hiện bất thường. Khi nhìn thấy người bệnh nhân da đen đang ngồi giữa đường, họ mặc nhiên cho rằng đấy là đối tượng mình cần tìm và giơ súng lên. Vị bác sỹ tâm lý đã phải nằm ngửa xuống, giơ hai tay lên trời rồi tìm cách trấn an cả cảnh sát lẫn bệnh nhân của mình. Dẫu vậy, rốt cuộc thì ông vẫn bị bắn. May mắn là các y bác sỹ đã kịp cứu thoát Charles khỏi lưỡi hái tử thần. Điều đáng kinh ngạc nhất trong vụ việc này là viên cảnh sát đã bắn Charles biện minh rằng anh ta lúc đấy đang chỉ cố hạ gục đối tượng cầm súng để bảo vệ vị bác sỹ, trong khi trong tay người bệnh nhân tự kỷ lúc đó là chiếc xe ô-tô đồ chơi. Viên sỹ quan phạm tội sau đó vẫn được làm cảnh sát, còn vụ kiện của Charles đã mắc kẹt mấy năm nay vì bên công tố cố ý kéo dài cuộc điều tra.

Quay trở lại vụ việc George Floyd. Như đã thành cái lệ, sau một cái chết oan uổng, nhiều người Mỹ bắt đầu xuống đường biểu tình rầm rộ phản đối cảnh sát và yêu cầu những kẻ gây án phải bị pháp luật trừng trị. Và cũng như lệ thường, chính quyền thành phố điều động cảnh sát cơ động lập thành hàng rào, quây đoàn người biểu tình vào một chỗ nhất định.

Tình hình dần dần trở nên căng thẳng hơn, một phần vì số người biểu tình tăng lên quá nhanh, phần vì những phát ngôn, hành động thiếu trách nhiệm của những người có quyền, ví dụ như giám đốc sở cảnh sát thành phố Minnesota thẳng thừng tuyên bố: “George Floyd chết không phải vì ngạt thở, vì nếu ngạt thở thì làm sao anh ta có thể nói rằng: “Tôi không thở được!” chứ!”.

Chỉ đến lúc đám đông người biểu tình bắt đầu ném đá và cảnh sát cơ động sử dụng lựu đạn hơi cay thì bạo loạn xảy ra. Người biểu tình tổ chức tấn công các sở cảnh sát quận, và chỉ trong vòng 3 ngày 2 đêm họ đã chiếm được 3 trụ sở. Ngoài ra, họ còn đốt phá một số công trình khác, đồng thời cướp hàng tại một siêu thị. Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng đã ra lệnh cho lực lượng Vệ binh Quốc gia triển khai tại Minnesota để lập lại trật tự, và còn ẩn ý rằng: sẵn sàng cho phép binh lính nổ súng vào người biểu tình. Đã lâu lắm rồi nước Mỹ lại đứng trước bờ vực một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng như thế này.

Tuy cách phản ứng của người biểu tình có phần thái quá và sai trái, nhưng đằng sau những hành động của họ có lý do logic cả. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành cảnh sát là khiến người dân tin vào sự nghiêm minh của pháp luật bằng cách tự mình gương mẫu đi đầu. Thế nhưng, người dân Mỹ đã nhiều năm nay chứng kiến lực lượng cảnh sát tỏ ra thiếu chuyên môn, thiếu đạo đức, thiếu trách nhiệm mà không phải chịu sự trừng phạt thích đáng của luật pháp. Thử hỏi trong trường hợp đấy, còn ai tin rằng pháp luật công minh, và tại sao mình lại không được phá luật bằng cách nổi loạn?!

Có dấu hiệu cho thấy hệ thống luật pháp Mỹ đang tìm cách giải quyết cuộc bạo động bằng cách sớm đưa Derek Chauvin cùng 3 sỹ quan khác ra tòa xét xử. Tuy vậy, kể cả khi họ nhận sự trừng phạt thích đáng thì ngọn nguồn của cuộc biểu tình của người dân vẫn chưa được giải quyết. Cách giải quyết duy nhất chỉ có thể là: đã tới lúc ngành cảnh sát Mỹ phải nghiêm túc tự nhìn nhận lại những thiếu sót bản thân và bắt đầu sống và làm việc theo đúng những bổn phận thiêng liêng của mình trước khi quá muộn.

Lê Công Vũ (tổng hợp)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 600

Ý Kiến bạn đọc