Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

KN 110 Năm Ngày Sinh ĐC Lê Duẩn (7-4-1907 – 7-4-2017) – Vài ý kiến của Anh Ba về một đặc điểm nổi trội trong tính cách dân tộc Việt Nam

Trong những năm kháng chiến, Anh Ba Lê Duẩn luôn bận rộn với nhiều việc quan trọng, hiếm khi có thời gian rảnh rỗi để tiếp xúc với giới văn nghệ sĩ, mặc dù Anh Ba rất quan tâm về văn hóa văn nghệ, bởi đây cũng là một mặt trận quan trọng…

Có một lần được chút rảnh rỗi hiếm hoi, Anh Ba đến thăm một nhà xuất bản lớn ở Hà Nội, vui vẻ trò chuyện thoải mái với anh chị em văn nghệ làm biên tập nhà xuất bản này. Mở đầu câu chuyện Anh Ba nói vui, đại ý: “Tôi không phải là nhà dân tộc học, mà là nhà chánh trị, nhưng nghe nói mãi đặc điểm tính cách của dân tộc Việt Nam ta là “thông minh, siêng năng, cần cù, giản dị” hoài, tôi e chưa thật chính xác lắm. Bởi nếu nói đến sự cần cù thì người dân những nước có nhiều đồi núi, sa mạc, họ phải cần cù nhiều lắm mới sống được vì có khi để kiếm một thùng nước họ phải đi hàng cây số, thậm chí hàng chục cây số mới lấy được; còn ở nước ta cây cối 4 mùa xanh, tỉnh nào cũng đều có sông lớn, sông nhỏ chảy qua, không “cần cù” cũng sống được – Anh Ba cười rồi nói tiếp – Theo tôi thì một đặc tính nổi bật trong những tính cách của dân tộc Việt Nam là “sự thích ứng rất nhanh trước hoàn cảnh mới”. Điều này có lẽ do điều kiện địa lý của đất nước ta là cửa ngỏ đi vào châu Á, vào Đông Nam Á, đầu mối giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, do đó có sự giao thoa với nền văn minh thế giới, tiếp xúc rất sớm với nhiều người nước ngoài khắp 4 châu lục, làm cho dân tộc ta có nhiều nhận thức sâu sắc cái hay cái dở, cái tốt và chưa tốt của nhiều dân tộc, để tạo cho mình sự thích ứng rất nhanh trước những sự biến đổi thăng trầm của lịch sử, biến cái bất lợi thành cái có lợi cho dân tộc mình”. Để chứng minh cho sự nhận định này, Anh Ba kể chuyện dân ta chống lại “chiến thuật trực thăng vận” của Mỹ thế nào.

Anh-Ba-Le-Duan-va-cac-dung-si-mien-Nam-1972
Anh Ba Lê Duẩn và các dũng sĩ miền Nam (1972) – Ảnh tư liệu

“Chiến thuật trực thăng vận” là một loại chiến thuật mới nhất, nguy hiểm nhất, lần đầu tiên Mỹ áp dụng trong cuộc chiến tranh xâm lược miền Nam, chống chiến thuật du kích của ta, và buổi đầu cũng gây cho ta nhiều thiệt hại đáng kể.

Đối phó với “chiến thuật trực thăng vận” nguy hiểm này, du kích miền Nam đã nhanh chóng thích ứng, phát hiện ra những mặt hạn chế “chết người” của nó như “đường đi đường về chỉ có một”, bởi nhận lệnh đi cứu viện ở một địa điểm nào, chúng không hề biết trước, nên bọn lính được trực thăng chở đến rất lo sợ, chúng vừa đi vừa bắn dữ dội, nhưng ít trúng mục tiêu.

Do nhanh chóng phát hiện những nhược điểm nói trên của “chiến thuật trực thăng vận” nên khi chuẩn bị trận đánh vào đồn bót hay phục kích đánh bọn hành quân càn quét, ta đều phải điều tra nắm chặt địa hình địa vật nơi nào trực thăng có thể đổ bộ để bố trí các tổ săn trực thăng hoặc gài sẵn trận địa mìn hay lựu đạn được điều khiển từ xa, chặn đánh ngay lúc chúng vừa đáp xuống.

Trận Ấp Bắc (Mỹ Tho) ngày 1-3-1963, lần đầu tiên ta đánh bại “chiến thuật trực thăng vận” gây cho Mỹ – Ngụy thiệt hại rất nặng nề: Huy động một sư đoàn quân Ngụy với một lực lượng lớn trực thăng cùng nhiều cố vấn Mỹ tham chiến cầm súng trực tiếp, trong khi ta chỉ có trên dưới một tiểu đoàn quân chủ lực và du kích. Chiến thắng Ấp Bắc đầu năm 1963 đã gây tiếng vang lớn, làm nức lòng lực lượng vũ trang ta khắp miền Nam tạo niềm tin mãnh liệt có thể chiến thắng Mỹ – Ngụy về quân sự, làm phá sản một chiến thuật mà Mỹ đã dày công nghiên cứu tạo ra sau chiến tranh Thế giới thứ II, và rồi 2 năm sau đó, năm 1965, Mỹ phải đổ quân vào gây chiến tranh cục bộ, hòng giành một chiến thắng quân sự. Nhưng cuối cùng cũng chịu thất bại nặng nề buộc phải ký Hiệp định Paris (27-1-1973), công nhận độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam sau 20 năm xâm lược thất bại.

*

… Hơn nửa thế kỷ trôi qua sau buổi gặp gỡ trò chuyện thoải mái của Anh Ba về một đặc điểm tính cách dân tộc Việt Nam, có biết bao sự kiện lịch sử chứng minh điều nhận định của Anh Ba là đúng. Cùng với những ưu điểm khác của tính cách dân tộc như “đoàn kết, thông minh, siêng năng, cần cù, giản dị”, chúng ta đã vượt qua những thử thách khó khăn khắc nghiệt tưởng chừng như khó có thể vượt qua. Từ năm 1986, chúng ta tiến hành đường lối đổi mới mở cửa, xóa bỏ kinh tế tập trung bao cấp, thực hiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, và chỉ sau 30 năm đổi mới (1986 – 2016) chúng ta từ một nước nghèo khổ, lạc hậu, chiến tranh tàn phá nặng nề, trở thành 1 trong 3 nước xuất khẩu hàng đầu thế giới về nông thủy hải sản, đã có quan hệ ngoại giao với hầu hết các nước và vùng lãnh thổ của Liên hiệp quốc, tham gia các tổ chức quốc tế như ASEAN, WTO, APEC, ASEM, UNESCO, Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc… Thành tích nổi trội mọi mặt của dân tộc Việt Nam đạt được với khoảng thời gian lịch sử không dài, đã làm cho bè bạn, đồng chí khắp năm châu bốn biển nể trọng và khâm phục.

Còn nhớ có lần trong thời gian chống Mỹ, Anh Ba nói một câu trong buổi gặp gỡ đầu xuân với anh chị em cán bộ miền Tây Nam bộ tập kết ở miền Bắc: “Chúng ta dám đứng lên từ tay không đánh nhau với đế quốc Mỹ thì chúng ta cũng biết cách kết thúc cuộc chiến tranh này vào lúc có lợi nhất!”. Hiệp định Paris ký ngày 27-1-1973 với những thắng lợi to lớn của chúng ta, phải chăng đã thể hiện đúng những lời Anh Ba nói vài năm trước đó.

Và hơn một lần, sự nhận định của Anh Ba – một trong những lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc và cách mạng Việt Nam – về một đặc điểm nổi trội trong tính cách dân tộc Việt Nam “Thích ứng rất nhanh trước hoàn cảnh mới” đáng để chúng ta nghiên cứu nghiêm túc khi đứng trước những vấn đề mang tính lịch sử của quá khứ và tương lai.

Tháng 3-2017

Dương Linh
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 444

Ý Kiến bạn đọc