Tản văn

Hương ngày mùa

 

Xa quê, rất xa, đôi lúc tôi nhớ quay quắt những cánh đồng, nhớ mùi tanh nồng của bùn đất, nhớ những lát cắt của lá lúa vào da thịt… Nhớ những ngày mùa thơm lừng mùi rơm rạ. Nhớ cha mẹ, nhớ làng…

Làng của tôi gọi tên Làng Gùi, nằm ven con sông Hồng, phù sa quanh năm bồi đắp mang cho cánh đồng một màu xanh mướt. Quê tôi, một vùng thuần nông. Ngoài cây lúa, cây khoai, người dân quê tôi không có nhiều nguồn thu nhập khác. Hết vụ chiêm thì sang vụ mùa, quanh năm lúa mơn mởn, nhấp nhô đùa nhau tới chân trời.

Đứng trước cánh đồng lúa thì con gái, những hôm trời thoáng gió, tôi có cảm giác chỉ cần dang rộng cánh tay, hít sâu lồng ngực là gió sẽ mang tôi bay trên khắp cánh đồng. Và tôi đã tin trong rất nhiều năm như thế dù chân tôi vẫn đứng trên bờ ruộng, nhưng lồng ngực tôi đã hít đầy mùi của đồng ruộng. Chỉ cần nhắm mắt lại, mở hết các giác quan khác là có thể cảm nhận rõ ràng mùi đất ngái.

So-597--Anh-minh-hoa---Huong-ngay-mua---Anh-1

Ngày còn nhỏ, tôi đã từng nhiều năm làm cỏ lúa. Để vớt cỏ, người làm phải đi theo hai rãnh lúa, cúi gập người trong vị thế… như người ta hay nói “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Bàn tay khoắng xuống bùn, cào xung quanh chân lúa để nhổ cỏ. Diễn tả như vậy thì thấy đơn giản, nhưng trong thực tế đó chính là công việc vất vả nhất của nhà nông. Đến cuối ngày, toàn thân đau ê ẩm, mặt phù, tay phù, bàn tay, bàn chân đen sẫm màu bùn. Lá lúa rất sắc, cứa vào da thịt làm rát đỏ những vết cắt ngang dọc. Thỉnh thoảng có vài ba con đỉa ngang qua bám vào, hút căng bụng và để lại những vết cắn rỉ máu. Để cầm máu, mẹ chỉ tôi cách nhổ nước bọt vào lòng bàn tay và xoa lên vết cắn. Cũng may, vết cắt lá lúa và vết cắn của đỉa không để lại sẹo. Chỉ vài ba hôm, da thịt lại lành lặn như chưa từng ra ruộng. Cái tôi thích nhất khi làm cỏ lúa là cảm giác sờ tay vào bùn. Đất ruộng mềm mịn như bột nước. Đất được cày ải, phơi nắng rồi lại dầm nước trước khi cấy, nên khi khoắng lớp bùn sẽ có mùi tanh nồng, đó là mùi của những lớp hữu cơ phân hủy. Nó quyện giữa mùi ẩm ẩm của nước, mùi ấm áp của mặt trời và ngai ngái của lớp mục cỏ cây.

Vào mùa thu hoạch, khi những bông lúa chín vàng uốn cong cong lưỡi liềm, ruộng đồng thay mùi hương mới. Không còn mùi tanh nồng của đất bùn, mà mùi hương lúa thơm giòn màu nắng. Những ngày đầu mùa, mùi lúa tươi ngai ngái phảng phất trong mùi đất ruộng khô nước gọi mời chim chóc khắp nơi về kiếm ăn. Đường làng thường ngày thênh thang bỗng rộn ràng tiếng cười, tiếng nói, ngồn ngộn rơm, thóc, vàng rực cả con đường. Lũ trẻ chúng tôi tha hồ chạy chân trần lên những cọng rơm bỏng rát hơi nắng, để rồi tối về, người đứa nào cũng sần sùi mụn rôm, gãi đến trật da, bật máu.

Ngày tôi còn nhỏ xíu xìu xiu, quê tôi chưa có nhiều máy tuốt lúa, chúng tôi phải sử dụng trục đá để tuốt. Lúa gặt về được rải ra sân đã quét sạch để chuẩn bị lăn đá. Công việc lăn đá bắt đầu lúc mặt trời đi ngủ, khi cái nóng bớt ngột ngạt. Mỗi sào ruộng cần trung bình 3 giờ kéo đá. Công việc tuy không nhẹ nhàng nhưng vui, vì thường là công việc tập thể, ít nhất phải hai người làm. Một người kéo và một người đun phía sau trợ sức cho người kéo phía trước. Đó là một cái trục bằng đá khối xanh, rất nặng, cỡ hơn chục ký lô, được đẽo thành hình trụ tròn, bề ngoài được mài nhẵn thín. Ở hai đầu trục người ta đục hai lỗ nhỏ để gắn chốt gỗ, chốt này được gắn với khung gỗ hình, có thanh ngang để người đi sau dùng gậy tre đẩy. Ở hai bên đầu khung gỗ có khấc để làm chỗ buộc dây kéo. Nhà tôi ngày đó chỉ có hai sào ruộng nên việc kéo trục sẽ được cha kéo và mẹ đi sau. Đôi khi có thêm những người họ hàng đến giúp.

Những buổi tối kéo đá để lại cho tôi bao cảm xúc khó phai. Ngày đó, hiếm nhà nào mắc điện ngoài sân, nên chúng tôi phải dùng đèn dầu hỏa để có thêm ánh sáng. Dưới ánh đèn dầu, lũ châu chấu háu ánh sáng nhảy tanh tách xung quanh, không khó để tôi tóm. Thường thì, cứ tóm được con nào, tôi sẽ nướng ngay con đó trên ngọn lửa đèn ấy. Mùi thịt châu chấu quyện mùi dầu đèn thành một mùi thịt nướng mà đến giờ mỗi khi nghĩ lại, tôi vẫn chun mũi cảm nhận rõ ràng.

Tôi thích nhất là những lần kéo đá vào đêm rằm. Dưới ánh trăng vằng vặc, cha kéo mẹ đẩy, tiếng côn trùng ngoài vườn vọng vào du dương. Khi đó, cha tôi thể nào cũng vừa kéo lúa vừa hát tình ca, và mẹ sẽ phụ họa, và chúng tôi sẽ ríu rít chạy sau.

Chúng tôi lớn lên, làng quê cũng đổi thay.

Quê tôi giờ không còn ai tuốt lúa bằng đá, đã có máy gặt và tuốt lúa kéo đến tận đồng chờ sẵn, người dân chỉ vác lúa về nhà. Rơm tuốt xong được đốt ngay trên ruộng để làm phân bón cho vụ sau. Công việc của người nông dân cũng nhờ đó mà bớt đi vất vả. Nhưng giờ đây mỗi lần về quê vào ngày mùa, tôi lại thấy thiếu đi cái ngổn ngang của rơm rạ, thiếu đi cái rộn ràng của tiếng người giúp nhau phơi thóc, và thiếu đi mùi thơm ngai ngái của cây lúa tươi còn quyện mùi đất ruộng.

Và tôi lại ước phải chi mình được quay lại ngày xưa để lăn mình thỏa thích trên những đống rơm, để biết mình xuất thân nhà quê, để hít căng lồng ngực mùi đồng ruộng…

Besançon, 3.5.2020

Quyên Gavoye
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 597

Ý Kiến bạn đọc