Tản văn

Hương bồ kết

 

Tôi sinh ra vài năm trước khi đất nước bắt đầu thời kì mở cửa. Cho đến đầu thập niên 90, dầu gội đầu hay sữa tắm vẫn còn là những khái niệm xa xỉ và tương đối xa lạ với nhiều người ở nông thôn. Tuổi thơ của tôi bao năm chỉ gắn liền với nồi nước gội đầu thơm phức của bà ngoại. Hồi đó, cứ chiều thứ bẩy, lúc nắng vẫn đong đưa ngoài ngọn tre, bà ngoại lúi húi rửa chiếc nồi to nhất trong bếp, đổ đầy nước mưa đặt phơi ngoài thềm nắng, làm như thế để khi đun nước sẽ mau sôi. Phơi xong nồi nước, bà cầm chiếc rổ ra vườn. Nhà tôi hồi đó, dù ở thị xã, nhưng tứ bề là đồng ruộng, nên cây cỏ không phải là của hiếm. Chưa đầy mười phút, bà đã cắt xong một rổ đầy lá mần trầu và hương nhu. Bà bảo đây là những cây cỏ thảo dược sẽ giúp cho tóc chắc khỏe và óng mượt. Bà, một phụ nữ đi lên từ đồng ruộng, đọc được vài ba chữ quốc ngữ nhưng lại biết rất rõ về công dụng của từng loại cỏ cây. Cả đời bà chỉ có dùng nước chắt ra từ cây cỏ, mà đến khi tuổi đã sang chiều, bà vẫn giữ cho mình mái tóc suôn dài.

Cỏ mần trầu và hương nhu được bà rửa nước giếng mát lạnh, vẩy khô, rồi thêm vào vài miếng vỏ bòng khô quắc được bà cất giữ quanh năm trong túi xách treo góc bếp. Ngày đó, cứ mỗi lần ăn bòng xong, bà gom hết đống vỏ, treo lên dây phơi trước cửa vài nắng để vỏ săn lại rồi cất vào túi. Bà bảo, nước gội mà có thêm vỏ bòng, tóc sẽ rất thơm, trai làng không thể bỏ. Mỗi lần nói xong câu đó bà lại cười. Lạ! Nụ cười trong trẻo của người phụ nữ đã đi qua hết mọi sự đời.

So-583--Anh-minh-hoa---Huong-bo-ket---Anh-1

Khi nồi nước bắt đầu reo tí tách, bà lấy một chùm bồ kết ra nướng. Từng trái bồ kết khô đen bóng, nhẹ tênh, cầm lên lắc nhẹ, những hạt bồ kết bên trong tách rời va vào thành vỏ kêu giòn tan như thứ đồ chơi lắc tay dành cho trẻ sơ sinh bây giờ. Tôi nhớ hồi nhỏ, dưới con mắt trẻ thơ của mình quả bồ kết nhìn giống quả đậu ván. Để nướng bồ kết, bà tôi dùng một đôi đũa tre thật to, gắp từng quả từ từ bỏ vào đống lửa một lúc rồi gắp ra cho vào nồi nước bắt đầu sôi. Mùi bồ kết tỏa ra thơm cả một gian bếp. Khác với những mùi thơm ngào ngạt của hoa hay dịu ngọt của quả, mùi thơm của bồ kết rất trầm. Đó không phải là mùi của nắng, của gió, đó là mùi của ruộng đồng.

Đợi nước sôi một lúc bà sẽ thêm vào nắm lá mần trầu, hương nhu và vỏ bòng khô. Khi nước sôi trở lại, bà dập lửa và nhấc nồi xuống. Trước khi gội, bà sẽ gắp hết các trái bồ kết ra, dùng hai tay vò nát từng trái bồ kết rồi thả lại vào nồi. Màu nước gội sẽ chuyển từ màu xanh của lá cây, sang màu vàng. Ấy là khi tinh dầu bồ kết hòa vào nước. Khi bà vớt hết nắm lá và vỏ bồ kết vò nát, là lúc nước gội đầu đã sẵn sàng. Bà luôn để tôi gội đầu tiên, bà bảo, con gái cần phải có mái tóc đẹp để làm duyên với đời. Nhưng có lẽ cái mà tôi thích nhất lúc đó là ăn hạt bồ kết.

Hạt bồ kết, khi khô sẽ săn lại, bé tí tẹo như hạt chanh, nhưng đến khi đun sôi sẽ nở ra như hạt đậu. Để ăn được hạt bồ kết, tôi phải bóc vứt bỏ lớp vỏ ngoài, gần giống như vỏ đỗ, sau đó mới ăn lớp thịt bên trong. Bạn đã từng ăn hạt bồ kết chưa ? Lớp thịt của hạt bồ kết dai dai như long nhãn, thơm thơm mùi bồ kết quyện hương nhu và mùi vỏ bòng. Vị của hạt bồ kết không ngọt, không đắng, chỉ vừa đủ cho những đứa trẻ háu ăn như tôi. Cứ như thế, nồi nước bồ kết vào thứ bẩy hằng tuần theo tôi suốt quãng tuổi thơ bên bà.

Vào đầu những năm 2000, kinh tế đất nước sang trang mới. Cuộc sống dần trở lên hối hả, người ta bỏ thói quen nấu nước gội đầu và chuyển sang dùng dầu gội. Phần vì để tiết kiệm thời gian, phần vì làng quê giờ đô thị hóa, đất hoang cỏ mọc cũng hiếm nên việc kiếm đủ lá dùng cho nồi nước cũng trở lên khó khăn hơn. Bà ngoại tôi đã già, không vào bếp được nữa. Chỉ những ngày cuối năm, như để nhớ lại một “thủ tục” cần thiết và tốt đẹp, mẹ lại nấu cho chúng tôi một nồi nước gội đầu theo chỉ dẫn của bà. Lâu dần, nồi nước gội đầu bồ kết trở thành một truyền thống đón Tết của gia đình tôi.

Giờ đây, sau rất nhiều năm xa quê ra nước ngoài sống, cứ mỗi độ xuân về, tôi lại nhớ mùi vị bồ kết, mùi thơm của lá mần trầu, của lá hương nhu đến nao lòng. Tôi đã cố tìm trong các hương vị dầu gội một chút gần gũi của hương quê. Nhưng thật khó có thể thay thế mùi bồ kết của tuổi thơ bên cha mẹ.

Besançon, 17.1.2020

Quyên Gavoye
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 583

Ý Kiến bạn đọc