Kính văn nghệ

Hùm chết để da – người ta chết để tiếng

Nhanh quá, mới đó mà đã 10 năm. Sáng nay tôi đọc báo thấy mọi người tổ chức nhiều chương trình cho nhà văn Sơn Nam mà lòng chợt bâng khuâng, bùi ngùi, ông bạn già ạ.

- Ừa, thì vốn dĩ cuộc đời của con người là hữu hạn mà. Tôi cũng có thấy thông tin, rằng NXB Trẻ đã công bố 2 chương trình, một là trao tặng Học bổng Sơn Nam, hai là ra mắt Tủ sách Sơn Nam. Theo đó, 100 suất học bổng (1 triệu đồng/suất) được dành tặng các học sinh nghèo hiếu học ở quê hương Kiên Giang của nhà văn, nghe báo đăng tin là đã tiến hành trao 20 suất học bổng vào tháng 4-2018. Còn Tủ sách Sơn Nam gồm có 20 tựa, trị giá hơn 4 triệu đồng cho mỗi tủ sách, sẽ được tặng cho các trường trung học phổ thông ở Nam bộ nhằm giới thiệu cho học sinh và cả giáo viên di sản văn hóa đồ sộ của một trong những tác giả tiêu biểu nhất của văn chương Nam bộ. 100 tủ sách đầu tiên sẽ được trao cho các trường THPT ở các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau và Tiền Giang trong năm học 2018 – 2019.

So-513--Anh-minh-hoa---Kinh-van-nghe---Hum-chet-da-de-nguoi-ta-chet-de-tieng---Anh-1

- Tôi có thắc mắc, những người làm việc này lấy tiền ở nguồn nào mà tổ chức hai vụ việc vừa mới nói vậy?

- À, nghe nói là NXB Trẻ đã trích tiền nhuận bút tác quyền của nhà văn Sơn Nam tích lũy trong 10 năm sau ngày mất. Đồng thời kêu gọi thêm các nguồn lực xã hội cùng tham gia trao tặng Tủ sách Sơn Nam cho học sinh vùng sâu, vùng xa dưới hình thức liên kết xuất bản những ấn phẩm trao tặng riêng theo yêu cầu đơn vị tài trợ.

- Ông bà xưa có câu “Hùm chết để da – Người ta chết để tiếng”, ông nhà văn Sơn Nam đã làm cho quê nhà ổng thêm thơm tho danh giá. Ông ấy nghèo, nhưng tính cách tốt nên mọi người rất quý. Người đọc thì rất yêu mến các tác phẩm của ông viết ra.

- Nghe nói Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương, phường Chánh Phú Hòa, thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương cũng đã tổ chức kỷ niệm 10 năm ngày mất của ông rất trang trọng. Vì sao nơi này tổ chức nhớ ông Sơn Nam hả? Là vì những người quản lý ở đây thấy nhà văn Sơn Nam lúc còn sống đơn chiếc, đến khi chết thì nằm lẻ loi một mình, xa gia đình vợ con. Cảm thương tình cảnh đó, từ ngày ông mất đến nay, hàng năm tại Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương đều tổ chức kỷ niệm ngày giỗ của nhà văn Sơn Nam.

- Nhà thơ Phạm Sỹ Sáu trong bài viết của mình đã kể rằng, hơn 30 năm sống ở Sài Gòn, dù rất nổi tiếng trên làng văn trận bút, ông vẫn là người đi ở nhà thuê, không một tấc đất chính chủ để cắm dùi. Chuyện ông đi thuê nhà ở, lúc mới đầu nghe nhà thơ Huỳnh Kim nói trong một tối tại Bắc Ninh năm 1986, tôi cứ ngỡ là chuyện đùa, mà té ra là sự thật. Mãi đến khi tôi chính thức chuyển công tác về Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh tháng 11-1988, thì một trong những công việc hàng đầu phải lo là làm thủ tục cho ông và cho nhà văn Lý Lan nhận nhà. Ông thì nhận nhà trệt ở hẻm đường Đinh Tiên Hoàng, quận Bình Thạnh, gần Trường THPT Võ Thị Sáu, còn Lý Lan thì nhận phòng trong khu nhà góc ngã tư Nguyễn Tri Phương – An Dương Vương, quận 5, gần khu La Kai. Chuyện nầy có được, nghe đâu cũng là nhờ thư tay của ông Sáu Dân Võ Văn Kiệt. Và vì là thủ lĩnh ở hai quận nên hai anh Sáu Quang Nguyễn Chơn Trung (Bình Thạnh) và anh Năm Nghị Phạm Chánh Trực (quận 5) phải đảm nhiệm. Bình Thạnh thì gần Lăng Ông Bà Chiểu cho nhà văn Sơn Nam tiện việc đi lại tham gia Ban tế lễ lăng Lê Văn Duyệt, còn quận 5 thì không xa trung tâm người Hoa ở Chợ Lớn để nhà văn gốc Hoa Lý Lan không xa nguồn cội. Có thể nói từ khi lên Sài Gòn làm báo viết văn năm 1955 đến khi được có căn nhà mang tên chủ hộ là mình, nhà văn Sơn Nam đã có hơn 30 năm sống ở Sài Gòn trong tư thế của người trắng tay về tài sản vật chất, chỉ có tài sản tinh thần, do bức bách của cuộc sống phải viết lách để nuôi sống bản thân và gia đình, nên mới có nhiều tác phẩm. Hai mươi năm ở Sài Gòn hòn ngọc Viễn Đông, ông là người làm nghề viết tự do, không trực thuộc một đơn vị quản lý nào cả, cho nên phải tự mình lo cho mình nhiều thứ, chứ chẳng có được sự ưu tiên ưu đãi nào. Mãi đến sau ngày 30-4-1975, ông mới trở thành cán bộ sáng tác của Hội Văn nghệ TP. Sài Gòn – Gia Định, sau đó năm 1981 thì được biên chế chính thức trong đội ngũ cán bộ sáng tác của Hội Nhà văn Thành phố trước khi nghỉ hưu năm 1992.

- Ôi, cuộc đời nhà văn khổ thật!

Tú Văn
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 513

Ý Kiến bạn đọc