Thầy thuốc Văn nghệ

Hồng ban dạng nút

 

Vừa qua, thầy lang tôi gặp một ca bệnh hiếm có: hồng ban dạng nút.

Hồng ban dạng nút đặc trưng bởi các mụn đỏ mềm đối xứng trên cẳng chân. Các nốt hồng ban có đường kính thay đổi từ 1 đến 10 cm và có ranh giới kém. Ban đầu, các nút hồng ban cứng, nhưng sau đó trở nên mềm hơn trong quá trình tiến triển. Những nút này thường mất khoảng một đến hai tháng để lành hoàn toàn và nhìn giống như vết thâm. Chúng thường tự khỏi mà không bị teo hay để lại sẹo.

So-620--Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Hong-ban-dang-nut---Anh-1

Phần lớn hồng ban không có nguyên nhân rõ ràng. Đôi khi đó là dấu hiệu của một số bệnh nhiễm trùng hay nhạy cảm với thuốc.

Các bệnh gây ra hồng ban dạng nút bao gồm nhiễm trùng liên cầu, viêm hạch bạch huyết, nhiễm trùng đường hô hấp trên và phổi, bệnh nấm mô, bệnh lao, viêm loét đại tràng và ung thư.

Thuốc gây ra hồng ban dạng nút bao gồm thuốc kháng sinh chứa sulfa hay penicillin, bromua, iốt và thuốc uống tránh thai.

Các triệu chứng của hồng ban dạng nút là gì?

Các triệu chứng phổ biến nhất của hồng ban dạng nút bao gồm nổi mụn đỏ, mềm trên cẳng chân, sốt, đau khớp và nổi hạch ở ngực.

Thanh niên đặc biệt dễ bị hồng ban dạng nút, nữ giới thường bị nhiều hơn nam giới.

Làm sao chẩn đoán hồng ban dạng nút?

Sinh thiết tức là lấy một miếng mô để kiểm tra dưới kính hiển vi là phương pháp chính giúp xác định chẩn đoán. Sinh thiết thực hiện cùng với công việc trong phòng thí nghiệm. Các phát hiện bất thường trong phòng thí nghiệm bao gồm tăng bạch cầu vượt quá 10.000 trên mỗi mm3, tốc độ lắng hồng cầu cao và mức protein phản ứng C tăng.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng xác định được nguyên nhân chính xác. Thầy thuốc cũng dùng tăm bông ngoáy họng để kiểm tra nhiễm trùng liên cầu khuẩn.

Khi nghi ngờ lao phổi, thầy thuốc cho chụp X quang phổi, thử phản ứng lao và cấy đàm.

Thầy thuốc cho cấy phân tìm ký sinh trùng ở bệnh nhân có tiêu chảy và ói mửa.

Làm sao điều trị hồng ban dạng nút?

Để điều trị bệnh hồng ban dạng nút, thầy thuốc cần dựa trên tuổi tác, sức khỏe tổng quát và tiền sử bệnh lý. Điều trị bao gồm thuốc kháng sinh để ngăn chặn nhiễm trùng do vi khuẩn, điều trị các bệnh khác như lao phổi. Người bệnh nên nghỉ ngơi tại giường, ăn thức ăn nhẹ nhàng, dễ tiêu.

Thầy thuốc cho toa thuốc chống viêm không steroid và thuốc corticoid đường uống.

Mặc dù hồng ban dạng nút gây khó chịu nhưng thường không phải là một tình trạng nghiêm trọng. Các triệu chứng biến mất trong vòng 6 tuần. Tuy nhiên, chúng có thể xuất hiện trở lại.

Iodua kali đường uống pha chế dưới dạng dung dịch bão hòa với liều lượng 400 đến 900 mg mỗi ngày trong một tháng là một lựa chọn điều trị. Liệu pháp này có hiệu quả trong việc giảm triệu chứng nếu bắt đầu xuất hiện nút hồng ban. Phải thận trọng để tránh biến chứng cường giáp là một nguy cơ khi sử dụng thuốc này kéo dài.

Corticoid toàn thân là một lựa chọn điều trị tương đối an toàn nếu có nhiễm trùng, nguy cơ lan truyền vi khuẩn hay nhiễm trùng huyết, và đã loại trừ các bệnh ác tính. Prednison uống với liều 60 mg mỗi sáng là đủ. Nguyên tắc chung là 1 mg cho mỗi kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày.

Việc điều trị cũng được điều chỉnh theo phác đồ dành riêng cho từng bệnh. Corticoid dùng kết hợp với hydroxychloroquin, cyclosporin A, hay thalidomid giúp điều trị bệnh viêm ruột kết hợp với hồng ban dạng nút. Nên tránh sử dụng NSAID vì chúng gây bùng phát hay làm trầm trọng thêm cơn cấp tính đang diễn ra. Colchicin cũng được sử dụng ở những bệnh nhân bị hồng ban dạng nút.

Bác sĩ Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 620

Ý Kiến bạn đọc