Alls

Hội hè lễ nghi ở Việt Nam

Học giả Nguyễn Văn Huyên (1908-1975) đặc biệt quan tâm đến các vấn đề về cấu trúc và thiết chế xã hội cũng như các đề tài về tâm thức, tín ngưỡng, tôn giáo. Và khi nghiên cứu các đề tài về văn hóa vật chất như nhà cửa, y phục, ông cũng cố gắng khám phá ra cái ý nghĩa xã hội của nó. Tuy được tiếp thu có hệ thống học vấn và cả văn hóa Pháp, nhưng với tinh thần dân tộc cao và với sự hiểu biết sâu sắc về truyền thống văn hóa Việt Nam và phương Đông, Nguyễn Văn Huyên đã làm cho các công trình của mình có một phong cách riêng.

Vào lúc 19 giờ ngày 21/12/2017, nhân dịp tái bản cuốn sách Hội hè lễ Tết của người Việt của ông, Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam phối hợp với Trung tâm Văn hóa Pháp (L’Espace) tổ chức buổi tọa đàm giới thiệu cuốn sách này với bạn đọc yêu sách.

Toa-dam-gioi-thieu-sach-Hoi-he-le-nghi-o-Viet-Nam---Anh-3
Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm.
Bìa sách của học giả Nguyễn Văn Huyên.

Cuốn sách Hội hè lễ Tết của người Việt tập hợp những tiểu luận nghiên cứu của Nguyễn Văn Huyên về lễ-Tết-hội, về tín ngưỡng, tâm thức tôn giáo của người Việt trong xã hội truyền thống. Viết bằng tiếng Pháp, những tiểu luận này, trước hết là cách trò chuyện thú vị và hấp dẫn giữa một người trí thức bản địa với những độc giả, nhà nghiên cứu Pháp, những người cũng đang mong muốn và thậm chí tham vọng tìm hiểu Việt Nam một cách kỹ càng. Thông qua cách trò chuyện mang tính hàn lâm đó, Nguyễn Văn Huyên còn tiến đến những vỡ lẽ nhận thức mà ngày nay chúng ta càng thấm thía hơn: Chính sự đa dạng và khác biệt văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng mới thực sự làm nên giá trị bền vững chứ không phải là hơn – kém hay ít – nhiều.

Học giả Nguyễn Văn Huyên (1908-1975) sinh tại phố Thuốc Bắc, Hà Nội, chính quê làng Lai Xá, xã Kim Chung, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây (cũ). Năm 1926, Nguyễn Văn Huyên sang Pháp học tập, năm 1927 đỗ tú tài, năm 1928 đỗ cử nhân văn chương, ba năm sau, 1931, lại đỗ thêm một bằng cử nhân luật. Năm 1934, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Văn khoa tại Đại học Sorbonne. Luận án chính Hát đối của nam nữ thanh niên ở Việt Nam và luận án phụ Nhập môn nghiên cứu nhà sàn Đông Nam Á của ông được đánh giá là xuất sắc, được in thành sách và xuất bản ở Pháp. Năm 1935, ông quyết định về nước làm việc, lúc đầu dạy Sử-Địa ở trường Bưởi, rồi sau đó, từ tháng 8-1938, ông được Toàn quyền Đông Dương điều sang làm việc tại Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO), trở thành “thành viên khoa học” ngang hàng với các học giả người Pháp ở viện nghiên cứu hàng đầu thế giới về Đông phương học này. Cũng từ năm 1938, ông bắt đầu tham gia Hội Truyền bá Quốc ngữ, một tổ chức công khai của Đảng Cộng sản Đông Dương. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, ông được cử làm Tổng Giám đốc Vụ Đại học, Bộ Quốc gia Giáo dục. Tháng 11-1946, ông được cử làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và giữ chức vụ này trong 29 năm cho đến khi mất (19-10-1975). Ông là đại biểu Quốc hội các khóa II, III, IV và V. Năm 2000, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Xã hội và Nhân văn. 

Tên tuổi và sự nghiệp Nguyễn Văn Huyên gắn liền với sự hình thành, phát triển của ngành dân tộc học, nhân học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Ông cũng là người có những đóng góp đặc biệt trong việc xây dựng nền giáo dục nước nhà.

Thông qua cách trò chuyện mang tính hàn lâm đó, Nguyễn Văn Huyên còn tiến đến những vỡ lẽ nhận thức mà ngày nay chúng ta càng thấm thía hơn: Chính sự đa dạng và khác biệt văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng mới thực sự làm nên giá trị bền vững chứ không phải là hơn – kém hay ít – nhiều.

Bích Yến – Nam Nhã
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 482

Ý Kiến bạn đọc