Thầy thuốc Văn nghệ

Hội chứng .. hết pin

Hội chứng “kiệt sức” (burnout syndrome) gọi nôm na là hội chứng “hết pin” hay hết “xí quách” đã trở thành hiện tượng đại chúng và liên tục nhận sự chú ý của giới truyền thông. Ngày càng có nhiều người mất việc làm do hội chứng “hết pin”. Nhưng nhiều câu hỏi vẫn chưa được trả lời về nguyên nhân của hội chứng này và cách phân biệt giữa hội chứng “hết pin” và trầm cảm.

Thuật ngữ “kiệt sức” hay “hết pin” do nhà tâm lý học người Mỹ Herbert Freudenberger đặt ra vào những năm 1970. Ông mô tả tình trạng stress (căng thẳng) nghiêm trọng và làm việc quá sức ở những người trong ngành chăm sóc sức khỏe. Các thầy thuốc và y tá, những người hy sinh bản thân đến quên mình, thường kết thúc công việc bằng hiện tượng “hết pin” do kiệt sức, uể oải và không thể đối phó. Ngày nay, thuật ngữ này không chỉ dùng trong ngành y mà còn cho bất cứ ai, từ ông chủ, ngôi sao, nhân viên đến các bà nội trợ.

Vai trò của stress là chuẩn bị cho cơ thể đối phó với hiểm nguy hay đáp ứng với lo âu. Trong khi stress, tuyến thượng thận tiết ra ba chất là cortisol, adrenalin và noradrenalin. Cortisol làm tăng lượng đường trong máu làm nguồn dự trữ năng lượng cho cơ thể. Adrenalin và noradrenalin giúp cơ thể sẵn sàng đối phó với mọi tình huống hay còn gọi là cơ chế “chiến đấu và bỏ chạy”. Khi cơn stress kéo dài quá lâu, cơ thể bị vắt cạn kiệt đưa đến các dấu hiệu trầm trọng mà ta gọi là hội chứng “hết pin”. Tình trạng này thường do công việc quá tải, chủ nghĩa cầu toàn hoặc quá đam mê công việc.

Thật đáng ngạc nhiên là hiện nay vẫn chưa có định nghĩa rõ ràng về hội chứng “hết pin”. Nguyên nhân của hội chứng này bao gồm làm việc quá sức, áp lực công việc cao kèm theo các mâu thuẫn với đồng nghiệp. Hội chứng này là một phản ứng bình thường chứ không phải là dấu hiệu của bệnh tật. Vì vậy, nó khác với các rối loạn tâm thần như bệnh trầm cảm. Thầy thuốc chia ra ba nhóm triệu chứng chính. Một là cạn kiệt cảm xúc trong khi người bệnh cảm thấy kiệt sức, quá tải, mệt mỏi kết hợp với đau dạ dày và rối loạn tiêu hóa. Hai là người bệnh thấy xao lãng công việc, có thái độ hoài nghi đối với môi trường làm việc và các đồng nghiệp. Ba là người bệnh giảm hiệu suất công việc tại nơi làm việc và ở nhà, đồng thời kiệt sức, khó tập trung chú ý, hay quên và thiếu sáng tạo. Biến chứng thường gặp là bệnh cao huyết áp, suy tim, đột quị, rối loạn tiêu hóa và viêm loét dạ dày. Hiện nay chưa có phương pháp riêng chẩn đoán hội chứng “hết pin”. Thầy thuốc thường dùng bảng câu hỏi “Maslach” có ghi sẵn các câu hỏi cho nhiều nhóm nghề nghiệp khác nhau nhưng chỉ có giá trị trong nghiên cứu nhiều hơn. Nói chung, các triệu chứng của hội chứng “hết pin” cũng gặp trong bệnh trầm cảm, rối loạn lo âu hay hội chứng mệt mỏi mãn tính. Nhưng triệu chứng điển hình của bệnh trầm cảm không có trong hội chứng “hết pin” là lòng tự ti, tuyệt vọng và ý định tự tử.

Về điều trị, một thầy thuốc tâm thần nghiên cứu các yếu tố đưa đến tình trạng “hết pin”. Thầy thuốc khuyên người bệnh tìm cách tự chăm sóc bản thân, cân đối giữa công việc và cuộc sống riêng tư để nhanh chóng trở về với công việc càng sớm càng tốt. Thầy thuốc giúp người bệnh thư giãn bằng thiền định, hít thở dài hơi và chơi các môn thể thao yêu thích. Phương pháp phòng ngừa bổ sung bao gồm ăn uống lành mạnh, tập thể dục và thói quen ngủ tốt.

Bs. Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 390

Ý Kiến bạn đọc