Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

“Hành động theo sự dẫn dắt của Hoa Kỳ, bất kể theo cách nào đều là đáng ghê tởm về mặt đạo đức…”

(Toàn văn bài viết “Cuối Cùng Thì Bob Kerrey Cũng Phải Lặng Lẽ Rời Đại Học Fulbright” của Tiến sỹ Mark Ashwill, một nhà giáo dục quốc tế đã làm việc ở Việt Nam hơn 10 năm, hiện có trụ sở văn phòng tại Hà Nội)

“Một Người Không Thể Tham Gia Vào Hoạt Động Man Rợ Mà Không Trở Thành Một Kẻ Man Rợ… Người Ta Không Thể Bảo Vệ Được Các Giá Trị Của Con Người Bằng Bạo Lực Được Tính Toán Và Không Bị Buộc Tội Mà Không Gây Tổn Hại Đến Những Giá Trị Mà Loài Người Đang Cố Bảo Vệ” - J. William Fulbright.

Hơn 48 năm sau khi xảy ra vụ thảm sát và chà đạp lên giá trị con người trong một ngôi làng hiền lành tại tỉnh Bến Tre – đồng bằng sông Cửu Long, sự công bằng và công lý đã giành một chiến thắng nhỏ khi Bob Kerrey, cựu Thống đốc bang Nebraska, Thượng nghị sĩ Mỹ, cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam, và cũng là một tội phạm chiến tranh, đã phải lặng lẽ từ chức chủ tịch hội đồng tín thác của Đại học Fulbright (FUV).

Kerrey, người đã tháp tùng Tổng thống Barack Obama trong chuyến thăm Việt Nam một năm trước, tại Rex – khách sạn mang tính biểu tượng ở thành phố Hồ Chí Minh, được trịnh trọng giới thiệu với vị trí Chủ tịch Hội đồng Quản trị Đại học Fulbright Việt Nam đúng lễ thành lập Đại học này. Và bây giờ, Bob Kerrey đã phải âm thầm rút lui. Ông ta được thay thế bởi bà Đàm Bích Thủy, một nữ doanh nhân Việt Nam nổi tiếng hiện đang là Hiệu trưởng Đại học Fulbright Việt Nam.

Chính Bob Kerrey đã nói vào tháng 6 năm ngoái, với lối hùng biện rằng dù địa ngục có vỡ ra, ông ta cũng sẽ không từ chức. Dù trước đó khi trả lời tờ New York Times ông ta tuyên bố sẽ từ chức nếu cảm thấy vai trò của mình gây nguy hiểm cho Dự án Đại học Fulbright liên doanh Mỹ – Việt. Thế nhưng, ít ngày sau đó, bộ mặt ghê tởm của ông ta đã phơi bày khi nuốt lời, rằng ông ta sẽ không từ chức với lập luận thách thức dư luận: “Tôi không phải là nhà ngoại giao và do đó không cần phải chơi trò chơi xoa dịu dư luận”. Bob Kerrey đã được bổ nhiệm với nhiều sự ủng hộ và cả bởi những người buộc phải tán thành theo ý kiến cấp trên của mình.

“Never Say’s Never” đừng bao giờ nói không bao giờ

Đừng bao giờ nói không bao giờ, và đừng quên sự thông thái vượt thời gian trong Châm ngôn 16:18: “Thói kiêu ngạo đi trước sự hủy diệt, của một linh hồn kiêu căng trước khi bị thiêu rụi”. Sự kiêu ngạo của Kerrey làm cho ông ta tự lộ ra gót chân Asin của mình, nhưng vẫn cố trì hoãn điều không thể tránh khỏi. Đó là một cuộc tranh cãi nóng bỏng, và quan trọng nhất, là sự phản đối chính thức một cách cứng rắn và kiên định của người Việt Nam, buộc ông ta phải làm điều đúng đắn. Điều này không chỉ đơn thuần là nỗi nhục của cá nhân Bob Kerrey lúc cuối đời, mà còn là một vết nhơ ông ta gây ra cho Đại học Fulbright ngay ngày đầu thành lập.

Bong-ma-tai-Viet-Nam---Bia-tap-chi-Time-cua-My

Sự từ chức của Kerrey có nguyên nhân từ những chuẩn mực nguyên tắc chung và từ ý thức của nhiều người. Tuy nhiên, đó là một sự thất vọng cay đắng đối với những người ủng hộ ông ta, cả người Việt và người Mỹ, những người không chịu hiểu tại sao chỉ huy một đơn vị SEALS của Hải quân Hoa Kỳ đã giết hại 21 người đàn ông, phụ nữ và trẻ em ở thôn Thạnh Phong vào tháng 2-1969, lại không được coi là phù hợp về đạo đức để đảm nhận vai trò lãnh đạo như vậy.

Hãy ghi nhớ rằng đây là một người đàn ông khiếm nhã và ô nhục, khi đã gây ra những tội ác chiến tranh hiện vẫn được trưng bày tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ở thành phố Hồ Chí Minh, là một trong nhiều vụ giết người như vậy với “quy mô công nghiệp” ở Việt Nam.

Bóng ma trong quá khứ cần phải đối mặt

Cuộc đối thoại công khai đánh giá quá khứ của Bob Kerrey đã bắt đầu từ một bài đăng blog tháng 7-2016 với tựa đề “Thảo luận về Kerrey trong thời gian chiến tranh – Việt Nam đối mặt với bóng ma trong quá khứ” xuất hiện trên trang web của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS) và cơ quan tư vấn Washington DC. Được viết bởi một phụ nữ Việt Nam được đào tạo tại Hoa Kỳ và có quan hệ gần gũi với FUV, đó là một nỗ lực xoay chuyển các vấn đề về Việt Nam và là một ví dụ điển hình về sự hỗn loạn trong các lĩnh vực liên kết chính trị và trao đổi giáo dục.

Bài viết nói về vai trò của Kerrey, và đem lại kết quả như là một phước lành ngụy trang bởi vì nó gây ra một cuộc tranh cãi rằng “vượt lên trên những định kiến về đạo đức của một người lính đã ra lệnh giết người trong Chiến tranh Việt Nam để mở ra sự phát triển quan trọng ở Việt Nam” trong quan hệ Mỹ – Việt.

Theo lý luận sai lầm của tác giả, tôi đoán rằng chúng ta nên biết ơn Bob Kerrey và những người đã vỗ tay hoan hô để ông ta lãnh đạo FUV, ủy quyền cho chúng ta cơ hội vàng để “tái khẳng định nguyện vọng của Việt Nam trở thành một đối tác chiến lược của Hoa Kỳ” và “Nói lên những quan điểm thẳng thắn của họ về chiến tranh Việt Nam. Hãy nghĩ về nó như là một phiên bản cuối cùng của chiến thắng được hình thành từ những thất bại, nói một cách hình tượng là tách lấy nước chanh ra khỏi chanh. Đây là hy vọng của sự đột phá”.

Dưới đây là những quan điểm chính của tôi đã đăng trong các bài viết:

Thứ nhất, về việc khẳng định mong muốn của Việt Nam trở thành một đối tác chiến lược của Hoa Kỳ:

Tại sao? Vì một số người Việt Nam, với nhiều lý do, không có liên quan gì với những người vô tội đã bị giết, những người sống sót, hoặc đã bỏ qua niềm kiêu hãnh về phẩm giá quốc gia mà chọn ủng hộ Kerrey trong vai trò mới của ông ta với FUV?

Một số người Việt Nam hiện nay chỉ quan tâm đến những món hàng trong mơ mà họ cho rằng sẽ là của họ trong bối cảnh mối quan hệ Mỹ – Việt ngày càng được mở rộng, mà không cần quan tâm đến ký ức kinh hoàng của các nạn nhân trong vụ thảm sát Thạnh Phong do Kerrey gây ra, cùng hàng triệu nạn nhân người Việt Nam khác. Hành động theo sự dẫn dắt của Hoa Kỳ, bất kể theo cách nào đều là đáng ghê tởm về mặt đạo đức, và như vậy là chà đạp lên niềm tự hào quốc gia, điều mà họ đã đạt được trong quá khứ.

Thứ hai, bằng cách thúc đẩy các cá nhân đưa ra những “quan điểm thẳng thắn” về cuộc chiến tranh Việt Nam, cuộc tranh luận cho thấy nỗ lực ngày càng nghiêm trọng hướng công chúng Việt Nam công khai đặt câu hỏi về lịch sử “do Đảng Cộng sản cầm quyền áp đặt”:

Hai lần cảm ơn Bob, Đại học Harvard, cùng các công ty đã gây cảm hứng và khuyến khích người Việt nói lên suy nghĩ của họ về “Chiến tranh Việt Nam” và đưa ra thách thức đối với câu chuyện lịch sử mà họ cho là bị áp đặt từ trên xuống. Sự mỉa mai trong tuyên bố này đã vượt quá sự trơ trẽn của chính nó, cùng với toàn bộ giai điệu của bài viết, là một sự vượt quá khuôn khổ cho phép.

Đây rõ ràng là một nỗ lực hòng thay đổi lịch sử, và nhằm đánh lạc hướng sự quan tâm đối với việc bổ nhiệm Kerrey đang gây tranh cãi ra khỏi sự tập trung vào “những khía cạnh đạo đức của việc một người lính đã ra lệnh giết hại thường dân trong Chiến tranh Việt Nam”, âm mưu giảm thiểu ảnh hưởng của nó đối với công chúng.

Cuối cùng, tình thế tiến thoái lưỡng nan của Kerrey không phải là vì tương lai của Việt Nam. Thay vào đó, nó cho thấy mối quan hệ phức tạp của Việt Nam đối với quá khứ, và đáng chú ý hơn, là nỗ lực mở cửa đầu tiên của quốc gia nhằm đánh giá nó một cách nghiêm túc.

Đó chỉ là tiếng nói của những người giàu có của một quốc gia, họ đã không chọn đi theo con đường tìm kiếm lại linh hồn dân tộc, hoài niệm để vượt qua quá khứ đổ máu của mình. Mà họ lại thay vào đó bằng việc tôn vinh và tưởng nhớ cuộc chiến kéo dài 13 năm của Hoa Kỳ ở Việt Nam.

Trong một cuộc phỏng vấn được tiến hành để đáp lại lời kêu gọi từ chức, Kerrey nói rằng “Cần phải đặt cuộc chiến tranh này ở phía sau chúng tôi”, như một phản ánh quan điểm của chính phủ Mỹ và hầu hết đồng bào của ông ta. Tôi có cảm giác ám ảnh dai dẳng rằng, những gì Bob Kerrey tuyên bố là một sự xuyên tạc về chiến tranh, sửa đổi lịch sử, xóa đi rất nhiều sự thật hiển nhiên đã xảy ra trong quá khứ.

Chúng ta cần phải tiếp tục vì chắc chắn rằng địa ngục sẽ không thể đi đến kết luận theo bất kỳ cách nào có ý nghĩa. Chúng ta hãy tiếp tục vì “chúng ta là một đế quốc và chúng ta tạo ra thực tại của riêng mình” và bên cạnh đó, như là bài viết của CSIS, Việt Nam cần phải có Đạo luật “Mỹ” giống như một con bò chính trị trong một cửa hàng ngoại giao Trung Quốc? Không vấn đề gì, chúng ta là đặc biệt (đoạn này mang ý châm biếm).

Câu hỏi mang tính hùng biện đặt ra ở đây rõ ràng là: Những ai chưa phải đối mặt với “bóng ma của quá khứ”?

Tác dụng hơn nhiều so với các sáng kiến về quân sự và kinh tế, mô hình FUV (nguyên văn là “máy dò”) trong con mắt của nhân dân Việt Nam là một ẩn dụ mạnh mẽ cho sự hòa giải Mỹ – Việt Nam, và Kerrey là một trong những kiến trúc sư trưởng người Mỹ của nó.

Đây chỉ là một sự cường điệu khác của một số người nào đó, không nắm bắt được sự thật hoặc không quan tâm sự thật, vì họ sợ có thể gặp trở ngại trong chính trị. Trong khi Kerrey tham gia vào một số sáng kiến liên quan đến quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, ông ta đã không hoạt động, không đóng vai trò quan trọng như những thượng nghị sĩ cũng là cựu chiến binh như Max Cleland, Chuck Hagel, John Kerry, John McCain, và Chuck Robb.

Lập luận của những người phản đối và những người ủng hộ cho thấy đa số hai bên đều có chung một mong muốn: Việt Nam nổi lên như một đối tác chiến lược của Hoa Kỳ. Sự khác biệt nằm ở phương pháp đề xuất của họ – những người chỉ trích chế độ thì muốn đóng lại quá khứ, còn những người ủng hộ chế độ lại muốn đối mặt với nó.

Vô nghĩa, nếu nói rằng điều này là rất bình thường và nhẹ nhàng. Mặc dù cả hai phía đều ủng hộ một mối quan hệ song phương vững chắc, đều muốn dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng và cùng có lợi, trong khi Hoa Kỳ coi Việt Nam là đối tác cao cấp mà chương trình nghị sự và các mục tiêu của họ đều được ưu tiên hướng tới (Nếu bạn nghi ngờ về sự khẳng định này, vui lòng xem tất cả các tài liệu liên quan được Wikileaks công bố). Những người ủng hộ Kerrey sẽ chỉ luôn nói về các thỏa thuận thương mại và các hợp đồng vũ khí, hơn là nhìn nhận quá khứ.

Lá thư

Mùa hè năm ngoái, sau một cuộc tranh luận xung quanh FUV và chủ tịch hội đồng quản trị của nó, tôi đã soạn thảo một bức thư gửi cho Kerrey vào tháng 9 yêu cầu ông từ chức ngay lập tức, đồng thời nhắc nhở về điều ông ta đã nói vào đầu tháng 6 khi sự cứng đầu và tính kiêu ngạo đã vượt qua sự linh hoạt, khiêm tốn và khôn ngoan. Dưới đây là một số trích đoạn lá thư:

“Sự khẳng định vững chắc của chúng tôi là ông không bao giờ nên nhận chức vụ này, khi được đề nghị cũng nên từ chối. Chúng tôi tin tưởng rằng có những vai trò thích hợp hơn để ông có thể đóng vai trò hỗ trợ FUV. Và vẫn có những người có trình độ cao hơn mà không có vết đen ô nhục trong lý lịch như ông.

Mark Bowyer, một người nước ngoài ở Việt Nam đã bày tỏ nghi ngờ trong một bài viết trên blog vào tháng 6-2016 rằng: “nhắc nhở thế giới về những hành động khủng bố của Hoa Kỳ trước đây đã không bị trừng phạt ở Việt Nam, đó chính là khía cạnh chính trị được sử dụng nhằm tạo nên thành công của chuyến thăm gần đây của ông Barack Obama”.

Shawn McHale, giáo sư về lịch sử và các vấn đề quốc tế tại Đại học George Washington, đã viết bình luận sau để trả lời cuộc phỏng vấn với chương trình “Hiện tại của WBUR”:

“Bob Kerrey đang để cho cái tôi của mình lấn át, trong mối quan hệ đang được xây dựng lại giữa người Mỹ và người Việt. Ông ta đã làm được một số điều tốt đẹp – nhưng việc giết dân thường, một tội ác chiến tranh, đã làm cho ông ta không thích hợp với vai trò người đứng đầu Hội đồng Quản trị Fulbright University Việt Nam. Vì lợi ích của trường đại học, ông ta nên nhận ra rằng mình không thể là người làm việc ở vị trí đó”.

Vị trí của ông là một vấn đề về chính trị, mà ký ức sẽ không biến mất, nhất là ở Việt Nam. Vào đầu tháng 6, ông đã nói với Thời báo New York qua email rằng ông sẽ từ chức, nếu ông cảm thấy vai trò của mình đang gây nguy hiểm cho FUV, thì bây giờ chính là thời điểm cho việc đó”.

Tôi cũng đã đưa ra một số lời khuyên cá nhân chân thành:

“Có rất nhiều cựu chiến binh Mỹ đã trở lại Việt Nam để ăn năn sám hối, một số trong những chuyến đi ngắn và những người khác cho hành trình dài. Mỗi người đều có một đóng góp khiêm tốn, cố gắng tìm cách trả lại, sửa đổi… Trên bình diện cá nhân, như ông có thể tưởng tượng, họ thấy rằng trải nghiệm này chính là để chuộc lỗi và thậm chí nó là cách để điều trị sự ám ảnh.

Tôi muốn đưa ra cho ông một số lời khuyên. Hãy đến Thạnh Phong, sắp xếp để gặp gỡ các thành viên trong gia đình nạn nhân và những người sống sót. Đề nghị sự tha thứ từ họ. Hãy đốt hương và cầu nguyện ở phần mộ của những người mà ông và đơn vị của ông đã giết. Và hãy làm tất cả những điều này với sự chân thành, ăn năn và khiêm tốn nhất.

Ông hãy xem xét đáp ứng nhu cầu của địa phương, để xây dựng một cái gì đó có giá trị lâu dài, có lợi cho cộng đồng. Tôi tin rằng những hành động này sẽ được đánh giá cao và có thể giúp ông tìm ra một liệu pháp bình an. Thậm chí ông có thể mời các thành viên khác của đơn vị mình cùng tham gia việc đó”.

Bức thư này đã được 46 nhà hoạt động cùng ký tên, bao gồm Daniel Ellsberg, Robert Chenoweth, Linh Đinh, WD Erhart, CJ Hopkins, Ann Hibner Koblitz, Neal Koblitz, Shawn McHale, Nguyễn Thanh Việt, Andrew Pearson, Deryle Perryman, John Stauber, Jeffrey St Clair, David Swanson, Michael Uhl, Douglas Valentine, Peter Van Buren và Brian Willson.

Sự bắt đầu cho một kết thúc

Một thực tế khắc nghiệt là người Việt Nam luôn có niềm tự hào dân tộc, trong khi sức chịu đựng của họ cũng có giới hạn. Khi đẩy họ mạnh quá thì họ sẽ đẩy ngược trở lại. Tháng 12 năm ngoái, ông Trương Minh Tuấn, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam đã công bố bài báo về những câu chuyện truyền thông lớn của Việt Nam từ năm 2016, trong đó vấn đề của Kerrey là một nội dung rất lớn (một dấu hiệu về mức độ quan tâm đến vấn đề này ở Việt Nam là bài báo tháng 7-2016 của tôi với tiêu đề “Bob Kerrey và Đại học Fulbright – họ nghĩ gì?” đã lập tức được dịch ra tiếng Việt chỉ vòng vài giờ sau khi xuất bản).

Ông Trương Minh Tuấn nói về “một chiến dịch bất thường cho việc bổ nhiệm ông Kerrey tại Đại học Fulbright” và mô tả nó như là một nỗ lực để làm biến dạng lịch sử. “Kerrey là một cựu chiến binh đã chỉ đạo và tham gia một cuộc tàn sát dã man những thường dân vô tội ở tỉnh Bến Tre trong cuộc xâm lược Việt Nam của Mỹ”, ông viết. Ông Tuấn mô tả chiến dịch truyền thông của những người ủng hộ Kerrey tại Việt Nam và Mỹ là “cực kỳ khó chịu” bởi nó “gây tổn thương tới linh hồn của những người vô tội đã chết vì những tội ác như vậy”. Ông Tuấn cũng nhắc nhở độc giả rằng Kerrey đã thú nhận những tội ác, sau khi bị giới truyền thông Hoa Kỳ phơi bày vào năm 2001.

Trong trường hợp này, vị trí của Kerrey không chỉ là một thảm họa trong quan hệ công chúng của FUV, nó đã trở thành một cái gai đẫm máu gây tổn thương sâu sắc cho quan hệ Mỹ – Việt. Sự hiện diện của Kerrey trở thành một trách nhiệm pháp lý và một vấn đề song phương được thảo luận ở cấp cao nhất. Như Đinh Linh, một nhà văn và nhà thơ người Mỹ gốc Việt, đã viết cho tôi: “Cảnh tượng đau đớn và vô ích này không những làm ông ta ô nhục mà còn ảnh hưởng tới trường đại học. Vì sự kiêu ngạo, ông ta đang gây tập trung sự chú ý vào tội ác chiến tranh của mình. Dù sự đánh bóng bằng những hào quang bên ngoài đã khiến các nhà giáo dục nói rằng “đã đến thời điểm có thể dạy được”.

Nếu Bob Kerrey ở lại, FUV sẽ vẫn chỉ là một dự án và lằn ranh đỏ sẽ không thay đổi. Chỉ bằng cách rời đi, thì ánh sáng màu đỏ mới có thể nhanh chóng chuyển sang màu xanh lá cây. Chuyến đi tháng 1 của John Kerry tới Việt Nam, thời điểm cuối cùng ông làm Ngoại trưởng Mỹ, và chuyến thăm tháng 2 của Drew Gilpin Faust, Chủ tịch Đại học Harvard, chỉ như một cuộc gọi nhạt nhẽo với hy vọng rằng thời điểm đó sẽ có một thay đổi trước khi Đại học Fulbright Việt Nam không có Bob Kerrey làm chủ tịch hội đồng quản trị.

Hiện tại, khi Kerrey rời khỏi cương vị Chủ tịch Hội đồng quản trị, FUV có thể yên tâm rằng đơn xin cấp phép hoạt động của Bộ Giáo dục & Đào tạo (MoET) lần này sẽ được chấp thuận. Sau đó, nó có thể tạo ra các quyết định về nhân sự, gây quỹ, tuyển sinh…

Thời điểm từ chức của Bob Kerrey cũng rất thích hợp với việc Việt Nam tham gia các cuộc họp của APEC (Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương) trong năm nay, đỉnh điểm là cuộc họp của các nhà lãnh đạo kinh tế APEC vào tháng 11 tại Đà Nẵng.

Trò chơi kết thúc

Có thể chính những người đã đưa Kerrey vào vị trí này là những người đã sửa chữa những điều xấu và thuyết phục ông ta rằng việc từ chức là vì lợi ích tốt nhất của FUV, không có nghi ngờ gì với một sự thúc giục khẩn cấp từ những người bạn chính thức và các đồng nghiệp của họ ở Washington DC. Có lẽ ông ta vẫn có thể đóng vai trò hậu trường trong việc gây quỹ cho FUV, hồ sơ của ông ta vẫn nằm trong phần “nhóm sáng lập” của trang web của trường đại học – mà không đề cập gì đến hội đồng quản trị.

Việc cho Kerrey từ chức là khôn ngoan. Những sai lầm, ít nhất là từ quan điểm của những người trong chúng ta đã quan tâm theo dõi trường hợp này, đã không đau đến mức bị ngấm đến tận xương. Chúng tôi đã chờ đợi từ mùa hè năm 2016, trong sự phẫn nộ của những chiếc giày để ném. Và cuối cùng, thần may mắn đã thương xót và đã hành động, mặc dù chỉ như một điều bắt buộc. Không gây sự ồn ào, không phiền phức, nó làm sạch mớ hỗn độn để có thể tiến về phía trước, như thể đã không có gì xảy ra.

Không nhất thiết phải khăng khăng rằng điều này là “một sai lầm đã được thực hiện”, đây chỉ là điều cần làm và thực tế rõ ràng rằng sự biến mất huyền diệu của Joseph Robert “Bob” Kerrey là bước tiếp theo hợp lý trong câu chuyện buồn này.

Nhưng, sự việc vẫn trong tầm kiểm soát, không cần quá bận tâm, đã có thể kết thúc câu chuyện? Nói như vậy, là vẫn đang lầm lẫn trong kỳ vọng.

Việc xử lý thầm lặng có thể giúp Bob Kerrey, FUV, và chính phủ Hoa Kỳ không phải đối mặt với sự hổ thẹn, nhưng chắc chắn nó sẽ không giúp gì cho điều mà người Đức gọi là “Vergangenheitsbewältigung” – sự đấu tranh để vượt qua quá khứ, của một người mà chưa bao giờ có thể đại diện cho Hợp chủng quốc và phần lớn công dân của nó.

Nó cũng không tha lỗi cho những thành viên ấu trĩ như trẻ con đã chỉ định ông ta, hoặc tha thứ cho việc Kerrey nhanh nhảu chấp nhận lời đề nghị ban đầu. Họ thực sự đã nghĩ gì? Nói chung đó là biểu hiện của chứng điếc, câm và mù quáng, vì những hậu quả gây ra sự khổ đau cho con người trong mối liên hệ sống động giữa quá khứ với hiện tại.

Bà Tôn Thị Thịnh (tác giả viết nhầm, thực tế là bà Tôn Nữ Thị Ninh), cựu Đại sứ của Việt Nam tại Liên minh châu Âu, một người ở tuổi chín chắn và là một đối thủ thẳng thắn trong các cuộc tranh luận về Kerrey và với Kerry, mùa hè năm ngoái đã đề cập đến vị trí của ông ta trong một tuyên bố rộng rãi: “Điều này cho thấy sự vô cảm đối với cảm xúc của người Việt Nam, và tôi có thể nói, họ đã không quan tâm đến ý kiến của chúng tôi, không có ý thức tôn trọng đối với phẩm giá của chúng tôi”, “Nếu phía Mỹ khăng khăng giữ quyết định của mình, thì theo quan điểm của tôi, FUV không còn có thể được xem là một dự án giáo dục như tuyên bố sáng lập. Một cuộc hôn nhân hạnh phúc phải là nơi mà cả hai bên lắng nghe lẫn nhau, xem xét ý kiến của nhau và tôn trọng cảm xúc của nhau. Nếu không, Đại học Fulbright sẽ chỉ là một dự án của trường đại học Mỹ ở Việt Nam, do người Mỹ bắt đầu và quyết định, trong khi ý kiến đóng góp của người Việt Nam chỉ là thứ yếu”.

Nạn nhân và các thiệt hại

Thiếu sót quan trọng nhất trong câu chuyện kỳ quặc và bi thảm này chính là về phía các nạn nhân, cùng thành viên gia đình của họ, và những người sống sót sau vụ tấn công, những nhân vật chính lại bị lãng quên nhiều nhất.

Mùa hè năm ngoái, khi một số chuyên gia nói rằng đã đến thời điểm để tiếp tục, và cần tha thứ cho Kerrey vì những tội ác chiến tranh của ông ta, việc họ bổ nhiệm ông ta làm Chủ tịch Hội đồng quản trị của FUV chính là một cách để cứu chuộc, họ cho rằng: “Quá khứ là quá khứ, hoặc nên để lại quá khứ trong quá khứ”. Vấn đề ở đây là những lời đó được đưa ra từ các nhà bình luận, họ không phải là Thiên Chúa, cũng không phải là những nạn nhân của Kerrey, cả người còn sống và người đã chết. Ai có thể nhân danh địa ngục ở đây để phân phát sự tha thứ và ban ơn cứu chuộc?

Trong một bài viết của phóng viên điều tra Mỹ, Calvin Godfrey, về cuộc phỏng vấn trưởng làng Thạnh Phong, ông Trần Văn Sáu, một cựu chiến binh Mặt trận Giải phóng đã nghỉ hưu, ông nói rằng có thể mời Kerrey uống trà với mình. Ông nói thêm: “Tất nhiên, tôi chấp nhận lời xin lỗi của ông ta. Nhưng tại sao lại hỏi tôi? Tôi nghĩ rằng sẽ tốt hơn nếu ông ấy đến và nói chuyện với những người họ hàng còn sống, và có thể cung cấp một số tiền để chăm sóc các ngôi mộ của người đã chết”.

Hy vọng chân thành của tôi là ông Kerrey sẽ đến Thạnh Phong, chiến trường cũ chỉ cách ba giờ rưỡi lái xe từ thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài việc uống trà và trò chuyện với ông Sáu Rừng, ông nên gặp và xin lỗi bà Bùi Thị Lượm, một phụ nữ có ba, bốn người dì và mười người anh em họ, đã bị giết bởi đơn vị của Kerrey (Kerrey’s Raiders).

Như bà Lượm đã đề cập trong cùng cuộc phỏng vấn trên, chưa có một người Mỹ nào từng đến để nói lời xin lỗi với bà. Đó chính là câu chuyện quá phổ biến về nước Mỹ, một quốc gia quá mê muội trong chủ nghĩa quốc gia để thỏa mãn với những khiếm khuyết tối tăm và mờ nhạt của quá khứ, bao gồm cuộc Chiến tranh của Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Ngô Mạnh Hùng (biên dịch)
Nguồn: http://www.counterpunch.org/…/the-fat-lady-finally-sings-b...
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 453