Tản văn

Gom nhặt khói chiều

Vạt nắng cuối ngày trượt dài trên triền đê đang vào mùa gặt. Ngọn gió xuân vuốt ve nhè nhẹ hàng bạch đàn ngoài bờ kinh. Lũ trẻ gọi trâu về, bầy sẻ nâu giật mình bay vụt vào khoảng rộng. Đương mùa đốt rơm, khói xám níu nhau là đà bay khắp cánh đồng mênh mông khói.

Có lần, mấy đứa bạn gọi điện thoại nhắc tôi thu xếp về thăm nhà. Tụi nó bảo: “Quê mình đang vào mùa đốt đồng”. Thiệt lòng, đêm đó tôi nhớ nhà, nhớ quê không ngủ được. Rộ mùa đốt rơm, cánh đồng ngửa mặt đón sương đêm chỉ còn lơ thơ vài gốc rạ. Nông dân quê tôi không hẹn nhau gieo sạ cùng ngày thì giá nào cũng đợi gặt lúa xong hết mới đốt đồng một lượt. Họ rỉ tai dặn dò nhau: “Xóm giềng, tối lửa tắt đèn có nhau” nên hợp đồng cùng làm, không ai tính thiệt so hơn bao giờ.

Ba tôi hay ra đốt đồng khi trời tắt gió hoặc chiều chạng vạng. Lần nào cũng vậy hễ đi đốt đồng là ba xách theo thùng nước, má chặt mấy tàu dừa chừa lại chót tàu dừa làm “công cụ” dập lửa khi cần. Có lẽ bờ tre sát mé ruộng là sợ lửa nhất. Mỗi lần ba tôi đốt rơm là bụi tre ấy lá bị “lửa liếm” héo queo ráo trọi. Tro rơm cũng ngộ, giao kèo với nhau từ hồi nào mà khi đốt rơm rồi thì toàn tro với tro đen nhèm đen nhẻm.

So-491--Anh-minh-hoa---Gom-nhat-khoi-chieu---Anh-1

Mùa đốt đồng, tụi con nít xóm tôi khi tan học là chạy ùa ra ruộng. Đứa thả diều, đứa chăn trâu, đứa thì mót lúa… Diều của con nít xóm nghèo thường tự tay làm, thân diều bằng những mảnh tre vót còn cánh diều là giấy nhật trình dán bằng cơm nguội. Đứa biết làm diều chỉ dẫn đứa chưa biết nên cả xóm ai cũng có diều. Nhà đâu có tiền mà mua dây diều, hai ba đứa hùn nhau những khúc dây chỉ nối lại thả diều. Con diều nào bay được lên cao thì reo hò mừng hơn má đi chợ về. Tôi nhớ nhất thằng Tý, ba bốn bữa mà làm không được con diều nào nó chạy ù vô nhà khóc như mới bị đánh đòn. Ông Chín thấy vậy thương nên đi vót tre làm cho con diều, bữa sau nó chạy dài dài khoe cho cả xóm biết “ta đây”có con diều mới.

Anh Tèo lớn tuổi hơn tôi, nhà đông em nên ảnh nghỉ học sớm, đi cắt cỏ mướn, chăn trâu. Cứ mỗi chiều về, anh Tèo hay ngồi trên lưng trâu dõi mắt theo những cánh diều no gió. Bay theo những cánh diều ấy là những khát khao mong một cuộc sống khấm khá hơn để da không còn dính sình, tóc thôi khét nắng.

Mùa đốt đồng quê tôi còn là mùa nướng khoai ngọt lựng ký ức. Khi khói đồng bảng lảng bay thì vụ khoai cũng vừa thu hoạch. Tôi hay rủ nhóm thả diều, chăn trâu đi mót khoai về nướng, phải hên lắm tụi tôi mới mót được một củ khoai lớn. Xúm nhau chất rơm khô thành đống rồi nướng. Ngồi bên đống lửa đứa nào đứa nấy sốt ruột chờ khoai chín. Len trong gió đồng là mùi thơm của khoai nướng, từng cặp mắt sáng rỡ vừa ngửi vừa mừng. Anh Tèo chia khoai cho từng đứa. Thằng Tuấn Gấu bữa trước giữ trâu để con nghé chạy vô ruộng chú Năm, thằng Tư Quẹo hôm nay học không thuộc bài nên chia ít hơn nè. Còn thằng Sáu Nạng Thung thả diều bay cao nhất, thằng Quý Ròm nhỏ con nhất nên được chia nhiều hơn. Anh Tèo nói: “Chia vậy có ai phân bì không?”. Cả đám: “Dạ… không…!” thiệt lớn. Đứa nào cũng nôn nao chờ được chia khoai. Ôi củ khoai chín vỏ đen mun dính tro, thơm khói mỗi đứa chuyền tay nhau hít hà than nóng. Tụi tôi xúm xít vừa ăn vừa cười khúc khích, tiếng cười tiếng nói rộn cả trời chiều.

Mùa đốt đồng, hết thả diều thì chia đội đá banh. Tôi là đứa đá dở nhất đội nên bị bắt làm thủ môn suốt trận đấu. Hai bên khung thành, tụi tôi bẻ cây mì hoặc nhánh tre làm cột dọc. Dân ruộng mà, nên khi đá banh không cần còi cũng đâu bắt buộc phải có trọng tài gì… Sân bóng là mặt ruộng, rạ đã cháy sạch chỉ còn tro rơm đen thui. Hai đội phân biệt nhau bằng cách bên mặc áo bên cởi trần rồi một… hai… ba… đá. Đá banh một hồi thì đứa nào cũng đen như nhau. Đứa nào ghi bàn thắng thì bữa sau được chia khoai nhiều hơn, ai để bị thủng lưới nhiều thì bữa sau ngồi dòm người ta ăn khoai nướng.

Thời gian qua nhanh như chớp mắt, mới đó mà tụi tôi giờ đây tóc đã pha sương, nhiều bạn tôi bây giờ mỗi đứa một nẻo. Muốn tìm về gặp nhau ngồi kể nhau nghe chuyện cũ quả là điều thật khó.

Chiều nay, tôi chạy xe ra khỏi trung tâm thành phố, ngồi ngó mông lung cánh đồng mùa gặt. Đăm đắm nhìn về phía quê mình, lòng miên man nỗi nhớ. Thèm được thở mùi quê cay cay sợi khói. Thèm được nhìn lũ trẻ nô đùa trên mặt ruộng đầy tro bụi, ngai ngái vị phù sa. Nhớ làm sao tiếng con bìm bịp ngoài sông gọi chiều về con nước lớn, má phụ ba lui cui khiêng máy Koler 4 bơm nước vào ruộng chuẩn bị cày bừa. Muốn được nhìn cánh diều thả rong trên ngọn gió chấp chới những ước mơ. Nhớ đám mục đồng thổi sáo gọi trâu về chuồng khi nắng bảng lảng rơi, sương đêm về giăng lấp ngõ…

Song Nguyễn
(Giáo viên Trường THCS Hòa Thuận 2 tỉnh Kiên Giang)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 491

Ý Kiến bạn đọc