Thầy thuốc Văn nghệ

Dùng kháng sinh bừa bãi

Hiện nay, tình trạng đề kháng kháng sinh ngày càng trầm trọng. Các vi khuẩn tỏ ra lợi hại, hóa giải hầu hết các loại kháng sinh, ngay cả các kháng sinh thế hệ mới. Nguyên nhân là do tình trạng dùng kháng sinh bừa bãi, bệnh gì cũng dùng kháng sinh, đánh kháng sinh bao vây, “hai đánh một không chột cũng què”. Một số thầy thuốc muốn được tiếng là “mát tay”, dùng kháng sinh phổ rộng, kháng sinh thế hệ mới ngay từ đầu nên vi khuẩn phải tìm cách luồn lách và tìm ra phương pháp đề kháng lại kháng sinh. Đến nỗi có nhiều dòng vi khuẩn đề kháng với hầu hết các loại kháng sinh đời mới, nói nôm na là “hết thuốc chữa” gây khó khăn rất nhiều cho việc điều trị sau này. Hai con vi khuẩn nổi tiếng trong “giới giang hồ” hiện nay là vi khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa gây bệnh viêm phổi bệnh viện và vi khuẩn cơ hội Clostridium difficile gây bệnh tiêu chảy kéo dài.

Anh-minh-hoa---Dung-khang-sinh-bua-bai

Vi khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa gây bệnh viêm phổi bệnh viện hay còn gọi là viêm phổi thở máy hiện nay được coi là vi khuẩn đa kháng thuốc vì đã lờn với hầu hết các kháng sinh phổ rộng. Đây là vi khuẩn gây bệnh thường xuyên nhất trong môi trường bệnh viện, khả năng kháng thuốc cao và có tỉ lệ tử vong cao, ngày càng gia tăng tại các nước châu Á.

Thầy thuốc chẩn đoán bệnh viêm phổi bệnh viện dựa trên tổn thương X-quang ngực sau 48 giờ nhập viện, người bệnh khạc ra đàm mủ xanh và hôi, sốt cao 39o C đồng thời tăng dòng bạch cầu trong máu lên trên 10.000/mm3 nhưng muốn xác định cần phân lập vi khuẩn từ cấy máu hay dịch màng phổi. Bệnh thường diễn tiến rất nhanh, có khi tử vong sớm không kịp điều trị vì biến chứng áp xe phổi, tràn mủ màng phổi và suy hô hấp. Khi nghi ngờ bệnh viêm phổi bệnh viện, cần dùng ngay các kháng sinh chọn lọc như vancomycin, daptomycin hay colistin.

Vi khuẩn Clostridium difficile gây bệnh tiêu chảy mãn tính cũng là một trường hợp làm đau đầu giới thầy thuốc vì thường gây chảy máu đường ruột và viêm đại tràng giả mạc. Các dấu hiệu bao gồm tiêu chảy trên 10 lần mỗi ngày, đau quặn bụng kèm sốt cao và có máu mủ trong phân. Bình thường trong ruột chứa khoảng trăm nghìn tỷ vi khuẩn và 2.000 loại vi khuẩn khác nhau, có nhiều loại vi khuẩn hữu ích. Khi dùng kháng sinh bừa bãi, vô tình chúng ta tiêu diệt các vi khuẩn hữu ích khiến cho vi khuẩn Clostridium difficile nhanh chóng thoát ra ngoài vòng kiểm soát. Nó tiết ra độc tố phá hủy tế bào ruột và gây tiêu chảy mất nước và các chất điện giải. Biến chứng nặng nhất là thủng ruột dẫn đến viêm phúc mạc và tử vong.

Các thầy thuốc nghi ngờ tiêu chảy do vi khuẩn Clostridium difficile khi tiêu chảy kéo dài sau khi dùng kháng sinh trong 2 tháng hay khi tiêu chảy phát triển một vài ngày sau khi nhập viện. Thầy thuốc cho làm xét nghiệm men miễn dịch EIA cho kết quả nhanh chóng nhưng có tỷ lệ dương tính giả cao, trong khi xét nghiệm chuỗi polymeraz phát hiện vi khuẩn Clostridium difficile  trong mẫu phân với độ chính xác cao. Trong trường hợp nghi ngờ, thầy thuốc cho nội soi đại tràng tìm những vùng ruột viêm và có giả mạc hay lỗ thủng trong niêm mạc ruột già.

Bước đầu tiên trong việc điều trị tiêu chảy do vi khuẩn Clostridium difficile là ngưng tất cả các loại kháng sinh đang dùng. Thầy thuốc kê toa metronidazol uống nhưng thuốc này thường gây buồn nôn và đắng miệng. Đối với những trường hợp nặng và hay tái phát, thầy thuốc cho dùng vancomycin hay daptomycin kết hợp với men tiêu hóa dạng vi sinh bao gồm vi khuẩn và nấm men giúp khôi phục sự cân bằng vi khuẩn đường ruột.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 413

Ý Kiến bạn đọc